Doğum sonrası kısmi süreli çalışma hakkında her şey

Doğum sonrası kısmi zamanlı çalışma

İş Kanununda 2016 yılı başında yapılan bir değişiklikle, doğum sonrası izinlerin ardından işçilere kısmi zamanlı çalışma imkanı getirilmişti. Bu temel değişikliğin esasları 08/11/2016 tarihli resmi gazetede yayımlanan “Analık İzni veya Ücretsiz İzin Sonrası Yapılacak Kısmi Süreli Çalışmalar Hakkında Yönetmelik” ile belirlendi. Uygulama esaslarına birlikte bakalım.

Değişikliğin temel getirisi nedir?

Bilindiği üzere doğum yapan işçiye getirilen bir takım haklar vardır. Bunların başında da kadın işçiye verilen ücretli doğum izni ile bu iznin bitiminde itibaren 6 aya kadar verilen ücretsiz analık izni gelmektedir. İşte mevzuata getirilen bu yenilikle birlikte, bu izinlerin bitiminden itibaren anne ya da babanın birisine kısmi süreli çalışma hakkı verilmektedir.

Kısmi zamanlı çalışmadan ne anlamak gerekir?

evlatlık kısmi süreli

Burada kastedilen kısmi süreli çalışma, İş Kanununda yer alan kısmi süreli çalışma ile aynıdır. Yani işçinin, işyerindeki tam süreli çalışmaya kıyasla en çok üçte iki oranında çalışabilmesi anlamına gelmektedir. İşyerinde haftalık çalışma süresi örneğin 45 saat ise, kısmi süreli çalışmadan bahsedebilmemiz için işçinin çalışmasının haftalık en çok 30 saat olması gerekir.

Doğumdan sonra işçinin ücretli ve ücretsiz izin hakları

Yazının konusu olan kısmi süreli çalışmayı tam anlamak için öncelikle, işçiye doğum öncesi ve sonrası verilen izinleri tam olarak bilmemiz gerekir. Doğum yapan bir işçinin 3 temel izin hakkı vardır:

  • Doğumdan önce 8 hafta ve doğumdan sonra 8 hafta olarak belirlenen ücretli doğum izni
  • Yukarıda belirtilen 16 haftalık analık iznini ardından gelen ve kadın işçiye birinci doğumda 60 gün, ikinci doğumda 120 gün, sonraki doğumlarda ise 180 gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar verilen ücretsiz izin
  • Yine 16 haftalık analık izninin bitiminden itibaren, isteği halinde kadın işçiye verilen 6 aya kadar ücretsiz izin

İşçi ne zaman kısmi süresi çalışma için başvurabilir?

İşçinin kısmi süreli çalışma için işyerine başvurması için, İş Kanununun 74üncü maddesinde yazılı izinlerin en az İKİSİNİ tamamlamış olması gerekir. Buna göre işçi yukarıda sayılı izin haklarından 16 haftalık ücretli doğum iznini ve haftalık çalışma süresinin yarısına kadar verilen ücretsiz izni kullanan işçi artık kısmi süreli çalışma için başvurabilir.

Kısmi süreli çalışmaya hangi işçiler başvurabilir?

Kısmi süreli çalışmaya anne ya da babadan biri başvurabilir, illa annenin başvurması zorunlu değildir. Ancak burada çok önemli bir husus vardır. Kısmi süreli çalışmadan faydalanmanın ilk şartı, anne ve babanın ikisinin de çalışmasıdır. Yani, ebeveynlerden birisi çalışıp diğeri çalışmıyorsa kısmi süreli çalışma mümkün değildir. Ancak anne ve babadan ikisi çalışmıyorsa bile, aşağıdaki şartlar varsa yine de başvurulabilir:

  • Anne ya da babadan birinin sürekli bakım ve tedavi gerektiren bir hastalığının olması ve bu durumun tam teşekküllü bir hastane ya da üniversite hastanesinden alınacak doktor raporuyla belgelendirilmiş olması
  • Velayetin mahkeme tarafından eşlerden birine verilmesi durumunda, çocuğun velayetine sahip olan ebeveynin talepte bulunmuş olması
  • 3 yaşını doldurmamış bir çocuğun evlat edinilmiş olması

Ayrıca, ikisi de çalışan ebeveynlerden birisi kısmi süreli çalışmaya başladıktan sonra, diğeri işten ayrılsa bile bu hak devam edecektir. Yani eşlerin ikisinin de çalışması şartı, başvuru esnasında aranacaktır.

Doğum sonrası kısmi süreli çalışma başvurusu nasıl yapılmalı?

Bu şartları taşıyan işçinin yapması gereken, işyerine yazılı olarak başvurarak kısmi süreli çalışma talebini iletmekten ibarettir. Bu talep dilekçesinde aşağıdaki bilgiler yer alır;

  • Kısmi süreli çalışmaya başlanacağı tarih
  • İş günlerinde işçinin işe başlama ve çıkış saatleri
  • Hangi günlerde çalışılacağı

Ayrıca dilekçeye, eşin çalıştığına dair belge eklenir. Eş çalışmıyorsa ancak az önce bahsettiğim diğer şartlar mevcutsa, bunları kanıtlar nitelikte evraklar eklenmelidir. Bu talep, kısmi süreli çalışmaya başlanacak tarihten en az 1 ay önce yapılmalıdır.

Kısmi süreli çalışma ne zamana kadar mümkün?

Görüldüğü üzere bu düzenlemenin temel amacı, doğum yapan ya da evlatlık edinen işçinin çocuğuna yeterince zaman ayrılabilmesini sağlamaktır. Fakat, kısmi süreli çalışmanın sonsuza kadar sürmesi de beklenemez. Bu nedenle kanun koyucu süreyi sınırlandırmış ve kısmi süreli çalışmanın en çok, çocuğun mecburi ilköğretim çağı başladığı tarihi takip eden ay başına kadar yapılabileceğini belirtmiştir.

İşveren kısmi süreli çalışmayı kabul etmek zorunda mı?

Bu soruya net bir şekilde “evet ya da hayır” diyemeyiz. Çünkü İş Kanunu, işverene GENEL OLARAK her hangi bir takdir yetkisi tanımamıştır. Şartları haiz işçinin bu doğrultudaki talebini, işveren en geç bir ay içinde karşılamak zorundadır. Hatta işveren işçisinin dilekçesine cevap vermese bile, talep dilekçesinde belirtilen tarihte kısmi süreli çalışma otomatik olarak başlar.

Ancak aşağıdaki işlerde, işveren uygun bulmazsa kısmi süreli çalışma mümkün olmayacaktır. Bir başka deyişle, bu işler söz konusu olduğunda işverenin takdir hakkı bulunmaktadır.

  • Özel sağlık kuruluşlarında ve hastanelerinde; sorumlu hekim, laboratuvar sorumlusu ve sağlık hizmetinden sayılan işlerde tam zamanlı çalışanlarca yapılan işler
  • Sanayiden sayılan ve 24 saat kesintisiz vardiyalar halinde çalışılan işler
  • Bir yıldan az süren mevsimlik işlerde, kampanya veya taahhüt işlerinde
  • İş süresinin haftanın çalışılan günlerine bölünmesi suretiyle yürütülmesi mümkün olmayan işlerde (Uzun yol şoförlüğü, tır şoförlüğü, vb.)

Ayrıca işyerinde toplu iş sözleşmesi varsa, yukarıda belirtilen işler tamamıyla değiştirilebilir ve hangi işlerin kısmi süreli çalışmaya konu olabileceği hususu, taraflarca serbestçe ve sınırsızca belirlenebilir.

İşçi tam süreli çalışmaya dönebilir mi?

kısmi zamanlı çalışma

Doğum sonrası izinlerinin ardından kısmi süreli çalışmaya başlayan işçi, dilediği zaman tam süreli çalışmaya dönebilir. Bunun için, işveren en az 1 ay önceden yazılı bildirimde bulunulması yeterli olacaktır. Ancak aynı çocuk için bu haktan tekrar faydalanmak mümkün olmayacaktır. Daha net bir anlatımla; doğum sonrası kısmi süreli çalışan işçi, defalarca kısmi ya da tam çalışma arasında değişiklik yapamayacak ve sadece bir kez tam zamanlıya dönebilecektir.

Kısmi süreli çalışmanın saatlerini kim belirler?

Başvuru dilekçesinde işçinin, çalışmak istediği gün ve saatleri de belirtmesi gerektiğini söylemiştim. Ancak bu konuda işverenin takdir hakkı vardır. Belirlenen günlük ve haftalık çalışma süresi içerisinde kısmi çalışmanın yapılacağı zaman aralığını, o yerin geleneklerini, işçinin yapmakta olduğu işin niteliğini ve işçinin talebini dikkate alarak işveren belirleyecektir.

Kısmi süreli çalışan işçiye tam ücret mi ödenir?

Bu işçiye tam ücret ödenmesi mümkün değildir. Çünkü işçi kısmi süreli çalışma yapmaktadır. Kanunun amacı, işçinin çocuğuyla vakit geçirmesini sağlamak olmakla birlikte; bunun maliyeti işverene yüklenmemiş ve işçiye sadece çalıştığı saatler kadar ücret ödenmesi usulü benimsenmiştir. Örneğin haftalık 45 saat çalışılan bir işyerinde, haftada 30 saat kısmi süreli çalışmaya başlayan ve normalde haftalık ücreti 3.000 lira olan işçiye kısmi çalışması boyunca haftalık 2.000 TL ödenecektir.

SONUÇ

Doğum sonrası kısmi süreli çalışmayla ilgili her şeyi yazı içinde anlattım. Burada son olarak ve en basit haliyle bilinmesi gerekenleri son kez sıralamak istiyorum. Bu şekilde, daha iyi anlaşılabileceğini umut ediyorum.

  • Burada bahsedilen kısmi süreli çalışma, doğum yapılması ya da 3 yaşını doldurmamış çocuğun evlat edinilmesi üzerine gündeme gelen bir kısmi süreli çalışmadır.
  • Amaç, çocuk ilköğretim çağına gelene kadar anne ya da babanın onunla daha çok ilgilenebilmesini mümkün kılmaktır.
  • Bu hak hem anne hem de baba için mümkündür. Ancak ikisi aynı anda faydalanamaz, sadece birinin başvurması gerekir.
  • Bu haktan faydalanmak için öncelikle doğum sonrası 8 haftalık ücretli izin ile bu iznin bitiminden itibaren kullanılabilen “haftalık çalışma süresinin yarısına kadar verilen ücretsiz iznin” de tamamlanmış olması gerekir.
  • İşçiye bu sürede tam ücret ödenmez, yapılan kısmi süreli çalışma kadar ücret ödenir.

 

 

1 Yıldız2 Yıldız3 Yıldız4 Yıldız5 Yıldız (Lütfen yazıya oy veriniz)
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ
yazar kafe
Bumerang - Yazarkafe
Başka bir yazı:
timthumb_75b28b28dfecaa2d46aecc97e345add9
Kısmi süreli çalışanların hafta tatili

Part time çalışan işçinin hafta tatili hakkı Kısmi süreli ya da part time çalışma, dayanağını 4857 sayılı İş Kanunundan alan...

Kapat