İbraname hakkında bilinmesi gerekenler

İbraname nedir?

İbraname kavram olarak, aklama belgesi anlamına gelmektedir. İş Kanunu açısından yorumladığımızda bunu, işçinin işvereni aklaması olarak yorumlayabiliriz. İbranamenin bir tür aklama olmasının nedeni, işçinin tüm alacaklarını tahsil ettiğini, işverenin kendisine borcu kalmadığını beyan etmesinden kaynaklanmaktadır. O nedenle ibraname önemlidir.

İşçi özlük dosyasında ibraname!

Bu kadar önemli bir belgenin işçi özlük dosyalarında işi ne? Evet, kırtasiyelerde dosya halinde satılan ve içinde iş sözleşmesi başta olmak üzere onlarca belge örneği bulunan tek tip dosyaların içinde ibraname de göze çarpmaktadır. Bu evrakın bir gün lazım olabileceği muhakkaktır. Ama özlük dosyları incelendiğinde bir çoğunda ibranamenin işçiye peşinen imzalatıldığı görülmektedir.

İşe girerken imzalanan ibraname

İbranamenin, doğası gereği, iş sözleşmesinin sona ermesiyle birlikte imzalanması gerekir. Ancak bazı işverenler ileride sorun yaşamamak adına ibranameyi işçilerine işe girerken imzalatmakta ve bazı işçiler de işe girmek amacıyla bu evrakı imzalamaktadır. Bu tip ibranamelerin içeriği ve tarih kısmı boş bırakılmakta ve sadece işçinin imzası alınmaktadır.

İbraname nasıl düzenlenmeli?

Tarihsiz ve boş ibranameleri yorumlamak için öncelikle ibranamenin nasıl düzenlenmesi gerektiğine bakmamız gerekir. Bunun için ise cevabı ikiye ayırmak zorundayız; çünkü 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren Türk Borçlar Kanununun 420 nci maddesiyle ibraname şartları özel olarak düzenlenmiştir. Bu kapsamda, yukarıdaki tarihten önceki ibranameler için ayrı ve sonraki ibranameler için ayrı şartları aramak gerekmektedir.

Türk Borçlar Kanunundan önce ibraname

Türk Borçlar Kanunu düzenlemesinden önceki ibranameler Yargıtay içtihatları çerçevesinde değerlendirilmelidir. Bunları ise madde madde şu şekilde yazabiliriz:

  • İş ilişkisi devam etmekteyken düzenlenen ibra sözleşmeleri geçerli değildir. İşçi tamamen işverene bağımlıdır ve iş güvencesine rağmen işe devam edebilmek veya alacaklarına bir an önce kavuşabilmek amacıyla iradesi dışında ibraname imzalaması mümkündür.
  • İbranamede tarih yoksa ve içeriğinden de fesih tarihinden daha sonra düzenlendiği açıkça anlaşılamıyorsa ibraname geçerli değildir.
  • İbraname düzenlenirken bir tarafın esaslı hataya düşmesi, diğer tarafın ya da 3. şahsın hile veya korkutmasıyla karşılaşması durumunda ibraname geçersizdir.
  • Dava aşamasında savunmayla ve işverenin kayıtlarıyla çelişen ibranamelerin geçersiz olduğu kabul edilir.
  • Miktar içeren ibranamelerde borcun kısmen ödenmiş olması halinde ibraya değer verilmez. Yapılan ödemenin makbuz olarak kabul edilir.
  • İbranamede miktar yoksa mahkemece irade fesadı denetimi yapılır ve somut durumun özelliklerine göre ibranamenin geçerliliği araştırılır. Mesela, işçinin ibranamede yasal haklarını ve alacaklarını saklı tuttuğuna dair ihtirazi kaydı varsa bu, işçinin ibra iradesinin olmadığına delil kabul edilir.
  • İbranamede bulunmayan işçilik alacakları açısından borç sona ermez. İbranamede bulunan işçilik alacaklarından bir kısmının savunmayla çelişmesi, ibranameyi bütünüyle geçersiz hale getirmez. Savunmayla çelişmeyen bölümler açısından ibranameye değer verilir. Yani bu gibi hallerde ibranamenin bölünebilir etkisi gündeme gelir. Bir ibraname bir kısım alacaklar açısından makbuz hükmündeyken, bir kısım alacaklar bakımından ise çelişki sebebiyle geçersiz kabul edilebilir.
  • İbraname savunması, hakkı ortadan kaldırabilecek bir itiraz olduğundan yargılamanın her safhasında ileri sürülebilir.

Türk Borçlar Kanunundan sonra ibraname

01.07.2012 tarihinden itibaren sona eren iş sözleşmelerine konu ibranamelerde ise şu hususların 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununa göre bulunması gerekir:

  • İbraname yazılı olmalıdır.
  • İbraname, sözleşme sona erdikten en erken 1 ay sonra imzalanmış olmalıdır.
  • İbra konusu alacağın türü ve miktarı açıkça belirtilmiş olmalıdır.
  • Ödeme noksansız yapılmış olmalıdır.
  • Ödeme banka kanalıyla yapılmış olmalıdır.

Yukarıdaki şartları taşımayan ibraname kesin olarak hükümsüz kabul edilir. Alacağın tamamının ödenmediği ibranameler veya ibranamede beyan edilen alacakların ödendiğini gösterir diğer ödeme belgeleri, içerdikleri miktarla sınırlı olmak üzere makbuz yerine geçer. Yalnız bu durumda dahi, ödemenin banka kanalıyla yapılmış olması şarttır. Yani bankadan yapılmayan ödemeler ibraname açısından hiçbir değer ifade etmezler. Bunlar ancak ifa niteliğinde kabul edilir.

İbraname için neden 1 ay beklenmeli?

ibraname işçi imza

Türk Borçlar Kanunu; işçinin ibraname imzalamak için, işten ayrıldığı tarihten itibaren 1 ay beklemesini şart koşmuştur. İlk bakışta anlamsız gibi görünen bu düzenleme aslında işçi lehine çok önemli bir sonuç doğurmaktadır.

Bilindiği üzere şartları varsa işe iade davasının açılması için 1 aylık hak düşürücü bir süre vardır. İşte bu süreyi esas alan kanun koyucu, adeta bu 1 ay içerisinde işçi üzerinde işveren tarafından her hangi bir baskı kurulmasını önlemek istemiştir. İşçi bir ayın geçmesiyle işe iade davası açıp açmamaya karar verecek ve duruma göre ibranameyi imzalayabilecektir.

Ancak burada muhtemel bir yanlış anlamayı da peşinen düzeltmekte fayda vardır. Bu 1 aylık süre ibraname imzalanması için beklenmesi gerek süre olup 1 aylık süreyi beklemeden kıdem tazminatı, ihbar tazminatı gibi ödemelerin yapılması elbette mümkündür.

SONUÇ

Türk Borçlar Kanununun 420 nci maddesi ibraname uygulamasını somutlaştırmıştır. Ancak bu kanunun yürürlüğe girdiği 01.07.2012 tarihinden önceki ibranamelerin Yargıtay içtihatlarına göre değerlendirilmesi gerekir.

Bu tarihten sonraki ibranameler için ise; alacakların türü ve miktarının ibranamede açık şekilde gösterilmesi ve ibranamede yazılı tutarların bankadan ödenmesinin gerektiği, bir kısmının ya da tamamının elden ödenmesi ve işçinin bu ödemenin yapıldığını reddetmesi durumunda yapılan ödemelerin geçersiz sayılacağı, ibranamenin imzalatılması için iş akdinin sona ermesinin üzerinden en az 1 ay geçmesinin beklenmesinin gerektiği ve ibranamenin yazılı düzenlenmesinin zorunlu olduğu unutulmamalıdır.

İbraname örneğini ise buradan indirebilirsiniz.

1 Yıldız2 Yıldız3 Yıldız4 Yıldız5 Yıldız (2 oy / LÜTFEN yıldıza tıklayarak YAZIYA OY VERİNİZ / ortalama: 4,00 / 5)
ZİYARETÇİ YORUMLARI - 4 YORUM
  1. Durdu diyor ki:

    Mustafa Bey, Ohal süreci var, işten çıkarma yapamıyoruz, paranı alacaksın deyip ibranameye istifa yazdirilarak imza alındı. Şimdi tazminatı vermiyorlar. Sizce tazminatımı alabilir miyim?

    1. Mustafa BAYSAL diyor ki:

      İstifa etmişsiniz, dava açmanız ve bunun aksini mahkemede kanıtlamanız lazım. Mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır.

  2. Pinar diyor ki:

    Is ten 1hafta once ayrildim mudur gelip ibranameni imzala dedi am a Ben icerde kalan parami almadim 1ay beklemelimiyim

    1. Mustafa BAYSAL diyor ki:

      Bekleyip beklememek sizin tercihiniz olacaktır. bu konuda benim yorum yapmam doğru olmaz.

BİR YORUM YAZ
yazar kafe
Bumerang - Yazarkafe
Başka bir yazı:
cumartesi yillik izin isci dunyasi
Cumartesi yıllık izinden sayılır mı?

Cumartesi, yıllık izin süresinden düşülür mü? İş kanununda düzenlenen ücretli yıllık izin “gün” olarak değil “iş günü” olarak belirlenmiştir. İş...

Kapat