1475 sayılı İş Kanununun 14. maddesi

1475 sayılı İş Kanununun 14üncü maddesi

Bu maddeyi özel bir yazı konusu yapmak istedim; çünkü çalışanların kafası haklı olarak karışıyor. 1475 sayılı İş Kanunu ya da bir başka deyişle “eski” İş Kanunu yürürlükten kalkalı çok uzun zaman oldu. Peki o halde 1475 sayılı İş Kanununun kıdem tazminatını düzenleyen 14. maddesi neden hala gündemde? Bu maddenin içeriği nedir?

1475 sayılı İş Kanunu

Eski İş Kanunu olan ve 1971 yılından itibaren uygulanan 1475 sayılı kanun, 10/06/2003 tarihinde yürürlükten kaldırılmış ve yerine halen uygulanmakta olan 4857 sayılı İş Kanunu getirilmiştir. Ancak yeni İş Kanunu yürürlüğe girerken, garip bir uygulamayla, eski İş Kanununun sadece bir maddesi yürürlükten kaldırılmamıştır. İşte o madde, 14üncü maddedir.

4857 sayılı İş Kanunu

Bir başka yazımızda şu soruyu sormuştuk: “Kaç tane İş Kanunu var?”. Bu soruyu sormamızın sebebi hem 4857 sayılı yeni İş Kanununun geçerli olması hem de yürürlükten kaldırılan  1475 sayılı İş Kanununun sadece 14üncü maddesinin yürürlükte olmasıydı.

4857 sayılı İş Kanunu güncel metni

Bu yazı da ilginizi çekebilir

Çalışma hayatına dair her hukuki anlaşmazlık 4857 sayılı İş Kanununa göre çözümlenmekte; ancak kıdem tazminatı söz konusu olduğunda 1475 sayılı İş Kanununun 14üncü maddesi esas alınmaktadır.

1475 sayılı İş Kanunu 14. maddesi nedir?

Bu madde tam olarak şu şekildedir:

“Bu Kanuna tabi işçilerin hizmet akitlerinin:

  1. İşveren tarafından bu Kanunun 17nci maddesinin II numaralı bendinde gösterilen sebepler dışında,
  2. İşçi tarafından bu Kanunun 16ncı maddesi uyarınca,
  3. Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla,
  4. Bağlı bulundukları kanunla kurulu kurum veya sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla;
  5. 506 Sayılı Kanunun 60ıncı maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde öngörülen yaşlar dışında kalan diğer şartları veya aynı Kanunun Geçici 81 inci maddesine göre yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak kendi istekleri ile işten ayrılmaları nedeniyle,

Feshedilmesi veya kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi veya işçinin ölümü sebebiyle son bulması hallerinde işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet akdinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır.

İşçilerin kıdemleri, hizmet akdinin devam etmiş veya fasılalarla yeniden akdedilmiş olmasına bakılmaksızın aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde çalıştıkları süreler göz önüne alınarak hesaplanır. İşyerlerinin devir veya intikali yahut herhangi bir suretle bir işverenden başka bir işverene geçmesi veya başka bir yere nakli halinde işçinin kıdemi, işyeri veya işyerlerindeki hizmet akitleri sürelerinin toplamı üzerinden hesaplanır. 12/07/1975 tarihinden itibaren işyerinin devri veya herhangi bir suretle el değiştirmesi halinde işlemiş kıdem tazminatlarından her iki işveren sorumludur. Ancak, işyerini devreden işverenlerin bu sorumlulukları işçiyi çalıştırdıkları sürelerle ve devir esnasındaki işçinin aldığı ücret seviyesiyle sınırlıdır. 12/07/1975 tarihinden evvel işyeri devrolmuş veya herhangi bir suretle el değiştirmişse devir mukavelesinde aksine bir hüküm yoksa işlemiş kıdem tazminatlarından yeni işveren sorumludur.

İşçinin birinci bendin 4 üncü fıkrası hükmünden faydalanabilmesi için aylık veya toptan ödemeye hak kazanmış bulunduğunu ve kendisine aylık bağlanması veya toptan ödeme yapılması için yaşlılık sigortası bakımından bağlı bulunduğu kuruma veya sandığa müracaat etmiş olduğunu belgelemesi şarttır. İşçinin ölümü halinde bu şart aranmaz.

T.C. Emekli Sandığı Kanunu ve Sosyal Sigortalar Kanununa veya yalnız Sosyal Sigortalar Kanununa tabi olarak sadece aynı ya da değişik kamu kuruluşlarında geçen hizmet sürelerinin birleştirilmesi suretiyle Sosyal Sigortalar Kanununa göre yaşlılık veya malullük aylığına ya da toptan ödemeye hak kazanan işçiye, bu kamu kuruluşlarında geçirdiği hizmet sürelerinin toplamı üzerinden son kamu kuruluşu işverenince kıdem tazminatı ödenir.

Yukarıda belirtilen kamu kuruluşlarında işçinin hizmet akdinin evvelce bu maddeye göre kıdem tazminatı ödenmesini gerektirmeyecek şekilde sona ermesi suretiyle geçen hizmet süreleri kıdem tazminatının hesabında dikkate alınmaz.

Ancak, bu tazminatın T.C. Emekli Sandığına tabi olarak geçen hizmet süresine ait kısmı için ödenecek miktar, yaşlılık veya malullük aylığının başlangıç tarihinde T.C. Emekli Sandığı Kanununun yürürlükteki hükümlerine göre emeklilik ikramiyesi için öngörülen miktardan fazla olamaz.

Bu maddede geçen kamu kuruluşları deyimi, genel, katma ve özel bütçeli idareler ile 468 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde sayılan kurumları kapsar.

Aynı kıdem süresi için bir defadan fazla kıdem tazminatı veya ikramiye ödenmez.

Kıdem tazminatının hesaplanması, son ücret üzerinden yapılır. Parça başı, akort, götürü veya yüzde usulü gibi ücretin sabit olmadığı hallerde son bir yıllık süre içinde ödenen ücretin o süre içinde çalışılan günlere bölünmesi suretiyle bulunacak ortalama ücret bu tazminatın hesabına esas tutulur.

Ancak, son bir yıl içinde işçi ücretine zam yapıldığı takdirde, tazminata esas ücret, işçinin işten ayrılma tarihi ile zammın yapıldığı tarih arasında alınan ücretin aynı süre içinde çalışılan günlere bölünmesi suretiyle hesaplanır.

13 üncü maddesinde sözü geçen tazminat ile bu maddede yer alan kıdem tazminatına esas olacak ücretin hesabında 26 ncı maddenin birinci fıkrasında yazılı ücrete ilaveten işçiye sağlanmış olan para ve para ile ölçülmesi mümkün akdi ve kanundan doğan menfaatler de göz önünde tutulur. Kıdem tazminatının zamanında ödenmemesi sebebiyle açılacak davanın sonunda hakim gecikme süresi için, ödenmeyen süreye göre mevduata uygulanan en yüksek faizin ödenmesine hükmeder. İşçinin mevzuattan doğan diğer hakları saklıdır.

Bu maddede belirtilen kıdem tazminatı ile ilgili 30 günlük süre hizmet akitleri veya toplu iş sözleşmeleri ile işçi lehine değiştirilebilir.

Ancak, toplu sözleşmelerle ve hizmet akitleriyle belirlenen kıdem tazminatlarının yıllık miktarı, Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet memuruna 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemez.

İşçinin ölümü halinde yukarıdaki hükümlere göre doğan tazminat tutarı, kanuni mirasçılarına ödenir.

Kıdem tazminatından doğan sorumluluğu işveren şahıslara veya sigorta şirketlerine sigorta ettiremez.

İşveren sorumluluğu altında ve sadece yaşlılık, emeklilik, malullük, ölüm ve toptan ödeme hallerine mahsus olmak kaydıyla Devlet veya kanunla kurulu kurumlarda veya %50 hisseden fazlası Devlete ait bir bankada veya bir kurumda işveren tarafından kıdem tazminatı ile ilgili bir fon tesis edilir.

Fon tesisi ile ilgili hususlar kanunla düzenlenir.”

1475 sayılı kanunun 14. maddesindeki atıflar ne olacak?

Yukarıdaki maddede göreceğiniz üzere; hangi hallerde kıdem tazminatı alınacağı açıklanırken. yürürlükten kaldırılmış olan 16 ve 17. maddelere atıfta bulunulmuştur. Halbuki bu maddeler artık geçerli değil. Bu durumda ne olacak?

İşte bunu düşünen kanun koyucu; 4857 sayılı yeni İş Kanunumuza geçici 1. maddeyle şu ibareyi eklemiştir: “… yürürlükte bırakılan 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesinin birinci fıkrasının 1 inci ve 2nci bendi ile onbirinci fıkrasında, anılan Kanunun 16, 17 ve 26 ncı maddelerine yapılan atıflar, bu Kanunun 24, 25 ve 32nci maddelerine yapılmış sayılır”

Dolayısıyla 1475 sayılı eski İş Kanununun 14üncü maddesini değerlendirirken; 4857 sayılı yeni İş Kanununun 24, 25 ve 32nci maddelerini dikkate almamız gerekir.

1475 14 madde metni

SONUÇ

İşçi ve işveren arasındaki ilişkiye dair kurallar 4857 sayılı İş Kanunuyla belirlenmiştir. Ücret, fazla mesai, hafta tatili, yıllık izin, genel tatil ve benzeri tüm hususlar için bakılması gereken kanun da bu olacaktır.

Ancak kıdem tazminatı hakkında bir şey merak ediyorsanız ya da kıdem tazminatı hakkınızla ilgili öğrenmek istediğiniz bir husus varsa, bakmanız gereken yer 1475 sayılı mülga İş Kanununun 14üncü maddesi olmalıdır.

Çünkü 1475 sayılı eski İş Kanunu yürürlükten kaldırılmış olsa da; sadece bir maddesi yürürlükten kaldırılmamıştır. Halen geçerli olan bu madde ise, yukarıda metnini verdiğimiz 14üncü maddedir.


İşçi Dünyası
Zeynel Abidin Özkale
İşçi Dünyası'nın editörü olan olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

25 Yorum

  1. 14. maddede 16 ve 17. maddeye atıfta bulunmuş. Fakat onlar da kaldırılmış. Peki kıdem tazminatına hak kazananlar arasında 16. ve 17. maddelere tabi olanları da düşünecek miyiz? Yoksa bunlar kıdem tazminatında dikkate alınmayacak mı?

    1. Ayşenur hanım, sorunuz üzerine yazıya yeni bir bölüm ekledim ve hangi maddelerin dikkate alınması gerektiğini açıkladım.

  2. Şu bilgilendirici ve hiç bir karşılık beklemeden yaptığınız bilgi paylaşımları için inanın çok mutluyuz.
    Şöyle bir sorunla karşıkarşıyayım;

    696 KHK hükümlerince sürekli işçi kadrosuna geçiş başvurusunu yapmış, lakin sınava girmemiş ve Mart sonunda da geçiş hakkımı kullanmak istemiyorum diye dilekçesini vererek kıdem, yıllık izin haklarını talep etmiştir.

    Bu durumda hakkını kullanmayan işçinin bu şeklide işten ayrılmasında talebi olan kıdem tazminatı ödenir mi?

    Teşekkür ederim.

    1. Mustafa bey, biz teşekkür ederiz. Sorunuza gelince; açıkçası net bir cevabım yok. Çünkü bu konuda net bir yasal düzenleme yapılmadı. Kanaatimce, başvuru yapıldığı için, işçi sanki sınavı geçememiş gibi değerlendirilebilir. Bu durumda ödeme yapılabileceğini düşünüyorum.

  3. Merhabalar

    Bir işveren der ki kıdem hesaplamasında her ay verilse dahi mesai ücretleri kıdem hesaplamasına dahil edilmez. Ancak 1475/14 aylık ücret der yani brüt ücretin içerisine mesai de girmektedir. Bu konuda ki fikrinizi rica edebilir miyim?

    1. İlhan bey, bu durum Yargıtay içtihatlarıyla oluşmuştur. Kişisel kanaatime göre dahil edilmesi daha doğru olurdu ama durum ne yazık ki böyle.

  4. taşoren olarak çalıştığım hastaneden 5 yil sonra malulen emekli oldum. Emekli olduktan sonra aynı yerde çalışmaya devam ettim. Son çıkan kanunla emekli olduğum için kanunen kadroya geçemedim ki bi da gayet tabi bisey. Fakat hastane benim kıdem tazminatımı emekli olmadan önceki 5 yilımı ödememekte ısrar ediyor bu konuda nasıl bir yol izlemeliyim veya ödemesi gereken kıdem tazminatımi ödenmesi konusunda bana nasil yardımcı olabilirmisiniz.

    1. Abdullah bey, önceki dönem emeklilik için ayrılıp tekrar girdiyseniz, elbette o dönemin de kıdem tazminatının ödenmesi gerekir. Ödenmezse, yasal olarak hakkınızı arayabilirsiniz.

  5. 01.11.2016 yılında 11 ay veya proje bazlı adı altında bir sözleşme imzalayarak işe başladım ardından 11 bitti ve Yen’i sözleşme yapılmadan devam ettim 19. Ayda şirket çıkış verdi lakin hiçbir tazminat alamazsın dedi? Bunun doğruluğu var mıdır ?

  6. 2006 yılında sulama birliginde taşeron uzerinden işe basladim ve yilda 6 ay veya 8 ay gibi calistirıp çıkış verdiler hersene.toplam 2900 gün calismisligim var.tazminat alabilirmiyim.yardimci olursaniz sevirinirim

  7. Merhaba
    Özel bir kurumda öğretmen olarak çalışıyorum sözleşmelerimşz her yıl yenikeniyor. 5 yıldır bu kurumdayım. 15 yıl ve 3600 günü doldurup sgkdan evrakımı aldım fakat kurum sözleşmeniz süreli kudem tazminatı hakkınız yok dedi. Bu doğru mu acaba? Tesekkür ederim

  8. Zeynel bey,ben 1979-1980 sonuna kadar 930. gün emekli sandığında memur olarak çalıştım sonra 12 Eylül ihtilal inde işime son verildi.simdi ise ssk li olarak çalışıyorum.aralik 2018 de 3600 günle emekli olacağım, emekli sandığında çalıştığım 930 günlük tazminatımı alabilimiyim.

  9. Kendi isteğim üzerine istifa yazdım 21;06;2018 tarihinde iş yerinin muhasebesine 30;30:2018 çıkışım yapıldı daha önceden 15 yıl 3600 gün doldurduğumu bilmiyordum 02:07:2018 tarihinde SSK giderek öğrendim iş çıkışı 3 gün içinde iş yetine tekrardan müracaat edilerek tazminatınızı talep edebilirsiniz dediler iş yerine SSK vermiş olduğu yazıyı götürdüm bana yapacak bişey Yok tazminat hakkınızı alamazsınız kendi istediğinizle çıktınız hiçbir hak talep etmediğinizi belirttiniz ve imza attınız dediler ve vermediler ben bu süreçte ne yapmalıyım tazminatımı geri alabilirmiyim kanunun iş çıkışı 3 gün içinde alabilirsiniz yazıyo nasıl bi yol izlemeliyim yardımcı olursanız sevinirim iyi çalışmalar…

    1. Merhaba. Açıkçası, bununla ilgili net bilgim yok. Ama istifa ettiğinize göre, işveren haklı gibi görünüyor. Yine de, eğer tazminatınız yüklü bir rakam tutuyorsa, mutlaka hukuki süreçle hakkınızı aramanızı öneririm.

    1. Tevfik bey 14üncü maddeden kastınız nedir? Talimatlara uymamakta ısrar eden işçi, bu durumun somut olarak ortaya koyulması halinde 25inci madde kapsamında işten çıkarılabilir.

  10. Merhaba.ilk sigorta başlangıç 24.07.2002 pirim gün sayım 5600 gün 7000 iş gününü tamamladığımız zaman çalıştığım iş yerinden 25 yıl sigortalılık süresini beklemeden kıdem tazminatı alabilir miyim
    Teşekkürler,

  11. Merhaba. Ben bedelli askerlik yapmak istiyorum ama bunu tazminat alarak yapabilirim sadece. Taşeron firmada çalışıyorum ve esas işyerinde insan kaynakları müdürü kararnamede 21 gün ücretsiz izin verilir dediği için tazminat alamazsınız dedi. Sonuçta 1 gün dahi askere gidildiğinde hakkım doğmuyor mu? Bu 21 gün isteyen insanlar için ücretsiz izin yazilmicak mi? Tazminatımı alabilirmiyim?

  12. Merhaba,
    İlk işe giriş tarihim 01.12.1980 fakat şu zamana kadar sürekli sigortalı değildim. 26.09.1958 doğumluyum ve 26.09.2018 tarihi itibariyle emekliliğe hak kazanacağım sanıyorum. Son bir kaç aydır sağlık sorunum ve geçirdiğim operasyonlar sebebiyle raporluydum. Artık aynı işi yapamayacağım için işten ayrılmak istiyorum. Prim gün sayım 3795dir.
    Bu koşullarda 3600 gün prim şartını sağlamaktayım. 15 yıl sigortalılık süresi şartını sağlamadan sağlık sorunları sebebiyle işten ayrılırsam kıdem tazminatı alma hakkım bulunur mu?

    Nasıl bir yol izlemeliyim?

    Ayrıca 15 yıl sigortalılık süresi olarak aranan şart, ilk işe giriş tarihinden itibaren günümüze kadar geçen süre midir? Bu konuda da bilgi verirseniz memnun olurum.

    Teşekkürler..

    1. Merhaba. 15 yıldan kasıt, toplam sigortalılık süreniz değildir. İlk sigortalılık üzerinden geçen süredir. Sizin ise 15 yol değil 38 yıl geçmiş. Dolayısıyla SGK’ya başvurursanız ilgili yazıyı alabilirsiniz.

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız, telefon ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.

YouTube kanalımıza üye olan ziyaretçilerimizin yorumları öncelikle cevaplanmaktadır. Yorum yaptığınız kullanıcı adıyla YouTube kullanıcı adınızın aynı olması yeterlidir.