Bakaya ya da yoklama kaçağı işçi işten çıkarılabilir mi?

Bakaya ya da yoklama kaçağı işçi çalıştırılabilir mi?

Askerlik, bir vatandaşlık görevidir. Bu görev çeşitli şekillerde yerine getirilebilse de, bazen bakaya kalınabilmekte ya da yoklama kaçağı durumuna düşülebilmektedir. Peki bakaya ya da yoklama kaçağı işçi çalıştıran işverene hapis cezası var mıdır? Bakaya ya da yoklama kaçağı işçi, bu nedenle işten çıkarılabilir mi?

Bakaya ya da yoklama kaçağı nedir?

Askerlik Kanununa göre; yoklamada bulunmayan ve bulunamadıklarında bir mazereti olmayanlara yoklama kaçağı denmektedir. Bakaya ise asker edildikleri halde istenildikleri sırada gelmeyenlere veya gelip de askerlik yapacakları kıtalara gitmeksizin toplandıkları yerlerden veya yollardan savuşanlara denilmektedir.

Yoklama kaçağı ya da bakaya çalıştıran işverene ceza var mı?

1111 sayılı Askerlik Kanununun 93üncü maddesinde göre; yoklama kaçaklarını, saklıları ve bakayaları bilerek resmi ya da özel hizmetine alanlar Askeri Ceza Kanununa göre cezalandırılmaktadır. 1632 sayılı Askeri Ceza Kanununun 75inci maddesine göre de; kaçakları, izinsizleri, bakayayı, yoklama kaçaklarını bilerek özel ve resmi hizmete alanlar veya gizleyenler ve hükumetten yapılacak tebligat üzerine özel işlerinden çıkarmayanlar barışta 3 aydan 1 yıla ve tekerrüründe 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılmaktadır.

Yoklama kaçağını ya da bakayayı bilerek çalıştıranlar suçlu

Buradaki en önemli ayrıntı, ceza için bu işçileri bilerek çalıştırma şartının aranmasıdır. Peki bunun anlamı nedir? Daha iyi anlamak için bir Yargıtay kararına hep beraber bakalım:

“Sanığın sahibi ve sorumlu müdürü olduğu işyerinde çalışan …’in, 2003 yılı Nisan, Ağustos ve Aralık dönemlerinde askere gitmeyerek bakaya kalması üzerine, adı geçenin işvereni konumunda olan sanığa, …. Askerlik Şubesi Başkanlığı’nca gönderilen 23.12.2003 tarihli resmi yazıda, işyerinde çalışan …’in silah altına alınmasının sağlanması için işyeriyle ilgili ilişiğinin kesilmesinin istenildiği ve sanığın bu yazıdan haberdar olduğu halde, adı geçen asker kaçağı işçiyi işten çıkarmamakla 1632 sayılı Yasa’nın 75 inci maddesine muhalefet ettiği gözetilerek, oluşan suçtan sanığın mahkumiyetine karar verilmesi gerekirken…” (7 Ceza Dairesi, 2006/3410 E.)

Yüksek mahkeme kararından da görüleceği üzere işverene hapis cezası verilmiştir. Ancak anlaşılacağı üzere; askerlik şubesi işverene yazı yazmış ve bakaya kalan işçinin ilişiğinin kesilmesini istemiştir. Bu yazıdan sonra artık işveren, işçisinin bakaya kaldığını resmen öğrenmiştir ve onu işten çıkarmamakla “bilerek” çalıştırmış olmaktadır.

Askerlik şubesinden yazı gelmişse işçi çıkarılmalı

Öncelikle şunu söylemem gerekir. İşçi bakaya da olsa, yoklama kaçağı da olsa onu çalıştırmakta bir sakınca yoktur. Ne zaman kadar? Askerlik şubesinden resmi bir yazı gelinceye kadar. Böyle bir yazı geldikten sonra artık işverenin işçisini çalıştırmaya devam etmesi, hapis cezasını göze alması demektir. Çünkü işveren, gelen resmi yazıyla birlikte işçisinin bakaya ya da yoklama kaçağı olduğunu öğrenmiştir ve gereğini yapmakla mükelleftir.

Bakaya ya da yoklama kaçağı olduğu öğrenilen işçinin çıkarılması

yoklama kaçağı çalıştırma

İşçisinin askerlik durumunu öğrenen işverenin, hapis cezasını göze alarak, onu çalıştırmasını kimse bekleyemez. O halde bu noktada fesih nasıl yapılacaktır? Kanaatimce bu fesih, haklı bir fesih olmayacaktır. Çünkü ortada İş Kanununun 25inci maddesinde yazılı ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı bir fiil bulunmamaktadır.

O zaman fesih, 17nci madde kapsamında bildirimli fesih olarak yapılmalıdır. Yani işçiye ihbar süreleri kullandırılmalı ve kıdem tazminatı da ayrıca ödenmelidir.

Zaten Yargıtay da aynı görüştedir. Bir kararında Yargıtay şöyle demektedir: “Dosya kapsamından ve davalı tarafın ibraz ettiği belgelerden; davacının askerlik erteleme işlemlerini gerçekleştirmediği, 01.10.2014-20.01.2015 arası bakaya kalmaktan arandığı, feshin gerçekleştiği 19.01.2015 tarihinden bir gün sonra 20.01.2015 tarihinde davacının askerlik işlemlerini yaptırdığı ve bakayanın ortadan kalktığı, fesih sebebi olarak davalı işverence “asker kaçağını çalıştırmaktan suçlanmamak” olarak belirtildiği anlaşılmaktadır. Bu durumda iş sözleşmesinin feshi haklı olmasa da geçerli nedene dayanmaktadır. İşveren de feshini 4857 sayılı İş Kanunu’nun 17.18 inci maddelerine dayandırmıştır. İşverenin asker kaçağı işçiyi çalıştırmaya zorlanamayacağı değerlendirilip davanın reddi gerekirken, işin esasına girilerek kabul kararı verilmiş olması hatalıdır.” (22 Hukuk, 2016/5237 E.)

SONUÇ

Yoklama kaçağı ya da bakaya olan işçiyi çalıştıran işverene, mutlaka hapis cezası olduğunu söyleyemeyiz. Çünkü işverenin bu durumu bilmesi beklenemez. Ancak askerlik şubesinden işverene bir yazı geldiğinde ve işçisinin bakaya ya da yoklama kaçağı olduğu bildirildiğinde, artık işler değişecektir.

Bu durumda hapis cezasıyla karşılaşabilecek olan işveren, elbette işçisini işten çıkarmak durumundadır. Böyle bir gerekçeyle yapılacak feshin İş Kanununun 17nci maddesine göre yapılması, işçiye ihbar sürelerinin kullandırılması ve kıdem tazminatının ödenmesi gerekmektedir.


İşçi Dünyası
Zeynel Abidin Özkale
İşçi Dünyası'nın editörü olan olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

21 Yorum

  1. mrb suan bir firmada 7 yildir calismaktayim 2018 basinda asker kacagi olarak sistemde gorunmekteyim isverene yazi geldiginde isverene askere gitmeyecegim dersem beni cikarmak zorunda kalacagi icin kidem ve ihbar tazminatini alabilirmiyim ayrica isveren beni hangi sgk kodundan cikaracak ve issizlik odenegi alabilirmiyim simdiden tskler

    1. Osman bey, kanaatime göre bu durumda kıdem tazminatınızın ödenmesi gerekir. Ama kesin bir şey söylemek zor. İşveren çıkışınızı, kendi tarafından feshedilmiş şeklinde verirse sizin için daha iyi olur.

  2. Merhaba 2017 yılının başında yoklama kaçağı olarak görünüyorum şuan 4 yıllık üniversite okumaktayım. Zorunlu stajım olduğu için staj süresinde bu durumla ilgili ben ve staj yapacağım şirket sorun yaşar mı? Teşekkürler

  3. merhaba bir devlet dairesinde kadrolu işçiyim, 29 yaşındayım, lisans okuyorum, 2018 31 aralık tecilim bitecek, çalıştığım kuruma kağıt gelmesini engeleyememmi, 1 yıl sonra gitmeyi planlıyorum.

  4. İyi günler benim ikizim var şuan o askerde ama ben askerlik tecil yaptım ve bu sene sonu doluyor ama benim çalıştım yerde den 1 yılım doluyor yeni çıkan yasaya göre askerlik nedeniyle işten ayrılan tazminat alabilir peki ben alabilir miyim tecili olduğum için teşekürler

    1. Umut bey, işyerindenki kıdeminiz 1 yılı aştığında, askere gitmek için işten ayrılırsanız kıdem tazminatınızın ödenmesi gerekir.

  5. diyelim ki işveren git teslim ol askerliğini yapınca geri gel diyemiz mi? illa sözleşme feshi mi gerekir?

  6. Yoklama kaçağıyım sigortam başlıcak evliyim çocuğuma bakmak zorundayım bir sıkıntı çıkarmı acaba

  7. Bu yazıyı okuyanların şaşıracağı bir isteğim var. 88 yılı doğumluyum ve tecilim 2018’de bitti. 30 yaşını geçmiş birisi olarak bakaya durumundayım. Askerlik şubesinin işyerime kağıt göndererek, işverenin beni tazminatımla işten çıkartmasını nasıl sağlarım?

    1. Murat bey bunu siz sağlayamazsınız. Yine de tek yol, ancak askerlik şubesine bir dilekçe verdirmek olabilir; ama bu durumda da sonuçlar konusunda kimse size garanti veremez.

  8. Kamuda daimi işçi olarak çalışıyorum.2 kez gbt de tutanak yedim işyerine tebligat gelir mi yada resmi bir yazı yazıldığı zaman askerliğin tecil olurmu. Teşekkürler

  9. Merhaba,
    Sigorta giriş evraklarımı çalıştığım şirkete verirken 3 adet fotoğraf istediler,karakola bildirmek için dediler.Yoklama kaçağı olarak aranmam bulunuyor,karakola bildirdiklerinde bununla ilgili bi sorun olurmu?
    Teşekkürler

  10. Merhaba ben 18 yildir avrupada (avusturya )yasiyorum oturumum ve calisma iznim var askerligimi en son 2016 yilinda uzattim yasim simdi 25 ve acilen turkiyeye gitmeliyim size sorum su beni gümrükte hemen alip askere götururlermi yoksa para cezasimi var saygilarimla

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız, telefon ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.

YouTube kanalımıza üye olan ziyaretçilerimizin yorumları öncelikle cevaplanmaktadır. Yorum yaptığınız kullanıcı adıyla YouTube kullanıcı adınızın aynı olması yeterlidir.