Bakaya ya da yoklama kaçağı işçi işten çıkarılabilir mi?

Bakaya ya da yoklama kaçağı işçi çalıştırılabilir mi?

Askerlik, bir vatandaşlık görevidir. Bu görev çeşitli şekillerde yerine getirilebilse de, bazen bakaya kalınabilmekte ya da yoklama kaçağı durumuna düşülebilmektedir. Peki bakaya ya da yoklama kaçağı işçi çalıştıran işverene hapis cezası var mıdır? Bakaya ya da yoklama kaçağı işçi, bu nedenle işten çıkarılabilir mi?

Bakaya ya da yoklama kaçağı nedir?

Askerlik Kanununa göre; yoklamada bulunmayan ve bulunamadıklarında bir mazereti olmayanlara yoklama kaçağı denmektedir. Bakaya ise asker edildikleri halde istenildikleri sırada gelmeyenlere veya gelip de askerlik yapacakları kıtalara gitmeksizin toplandıkları yerlerden veya yollardan savuşanlara denilmektedir.

Yoklama kaçağı ya da bakaya çalıştıran işverene ceza var mı?

1111 sayılı Askerlik Kanununun 93üncü maddesinde göre; yoklama kaçaklarını, saklıları ve bakayaları bilerek resmi ya da özel hizmetine alanlar Askeri Ceza Kanununa göre cezalandırılmaktadır. 1632 sayılı Askeri Ceza Kanununun 75inci maddesine göre de; kaçakları, izinsizleri, bakayayı, yoklama kaçaklarını bilerek özel ve resmi hizmete alanlar veya gizleyenler ve hükumetten yapılacak tebligat üzerine özel işlerinden çıkarmayanlar barışta 3 aydan 1 yıla ve tekerrüründe 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılmaktadır.

Yoklama kaçağını ya da bakayayı bilerek çalıştıranlar suçlu

Buradaki en önemli ayrıntı, ceza için bu işçileri bilerek çalıştırma şartının aranmasıdır. Peki bunun anlamı nedir? Daha iyi anlamak için bir Yargıtay kararına hep beraber bakalım:

“Sanığın sahibi ve sorumlu müdürü olduğu işyerinde çalışan …’in, 2003 yılı Nisan, Ağustos ve Aralık dönemlerinde askere gitmeyerek bakaya kalması üzerine, adı geçenin işvereni konumunda olan sanığa, …. Askerlik Şubesi Başkanlığı’nca gönderilen 23.12.2003 tarihli resmi yazıda, işyerinde çalışan …’in silah altına alınmasının sağlanması için işyeriyle ilgili ilişiğinin kesilmesinin istenildiği ve sanığın bu yazıdan haberdar olduğu halde, adı geçen asker kaçağı işçiyi işten çıkarmamakla 1632 sayılı Yasa’nın 75 inci maddesine muhalefet ettiği gözetilerek, oluşan suçtan sanığın mahkumiyetine karar verilmesi gerekirken…” (7 Ceza Dairesi, 2006/3410 E.)

Yüksek mahkeme kararından da görüleceği üzere işverene hapis cezası verilmiştir. Ancak anlaşılacağı üzere; askerlik şubesi işverene yazı yazmış ve bakaya kalan işçinin ilişiğinin kesilmesini istemiştir. Bu yazıdan sonra artık işveren, işçisinin bakaya kaldığını resmen öğrenmiştir ve onu işten çıkarmamakla “bilerek” çalıştırmış olmaktadır.

Askerlik şubesinden yazı gelmişse işçi çıkarılmalı

Öncelikle şunu söylemem gerekir. İşçi bakaya da olsa, yoklama kaçağı da olsa onu çalıştırmakta bir sakınca yoktur. Ne zaman kadar? Askerlik şubesinden resmi bir yazı gelinceye kadar. Böyle bir yazı geldikten sonra artık işverenin işçisini çalıştırmaya devam etmesi, hapis cezasını göze alması demektir. Çünkü işveren, gelen resmi yazıyla birlikte işçisinin bakaya ya da yoklama kaçağı olduğunu öğrenmiştir ve gereğini yapmakla mükelleftir.

Bakaya ya da yoklama kaçağı olduğu öğrenilen işçinin çıkarılması

yoklama kaçağı çalıştırma

İşçisinin askerlik durumunu öğrenen işverenin, hapis cezasını göze alarak, onu çalıştırmasını kimse bekleyemez. O halde bu noktada fesih nasıl yapılacaktır? Kanaatimce bu fesih, haklı bir fesih olmayacaktır. Çünkü ortada İş Kanununun 25inci maddesinde yazılı ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı bir fiil bulunmamaktadır.

O zaman fesih, 17nci madde kapsamında bildirimli fesih olarak yapılmalıdır. Yani işçiye ihbar süreleri kullandırılmalı ve kıdem tazminatı da ayrıca ödenmelidir.

Zaten Yargıtay da aynı görüştedir. Bir kararında Yargıtay şöyle demektedir: “Dosya kapsamından ve davalı tarafın ibraz ettiği belgelerden; davacının askerlik erteleme işlemlerini gerçekleştirmediği, 01.10.2014-20.01.2015 arası bakaya kalmaktan arandığı, feshin gerçekleştiği 19.01.2015 tarihinden bir gün sonra 20.01.2015 tarihinde davacının askerlik işlemlerini yaptırdığı ve bakayanın ortadan kalktığı, fesih sebebi olarak davalı işverence “asker kaçağını çalıştırmaktan suçlanmamak” olarak belirtildiği anlaşılmaktadır. Bu durumda iş sözleşmesinin feshi haklı olmasa da geçerli nedene dayanmaktadır. İşveren de feshini 4857 sayılı İş Kanunu’nun 17.18 inci maddelerine dayandırmıştır. İşverenin asker kaçağı işçiyi çalıştırmaya zorlanamayacağı değerlendirilip davanın reddi gerekirken, işin esasına girilerek kabul kararı verilmiş olması hatalıdır.” (22 Hukuk, 2016/5237 E.)

SONUÇ

Yoklama kaçağı ya da bakaya olan işçiyi çalıştıran işverene, mutlaka hapis cezası olduğunu söyleyemeyiz. Çünkü işverenin bu durumu bilmesi beklenemez. Ancak askerlik şubesinden işverene bir yazı geldiğinde ve işçisinin bakaya ya da yoklama kaçağı olduğu bildirildiğinde, artık işler değişecektir.

Bu durumda hapis cezasıyla karşılaşabilecek olan işveren, elbette işçisini işten çıkarmak durumundadır. Böyle bir gerekçeyle yapılacak feshin İş Kanununun 17nci maddesine göre yapılması, işçiye ihbar sürelerinin kullandırılması ve kıdem tazminatının ödenmesi gerekmektedir.


İşçi Dünyası
Zeynel Abidin Özkale
İşçi Dünyası'nın editörü olan olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

52 Yorum

  1. mrb suan bir firmada 7 yildir calismaktayim 2018 basinda asker kacagi olarak sistemde gorunmekteyim isverene yazi geldiginde isverene askere gitmeyecegim dersem beni cikarmak zorunda kalacagi icin kidem ve ihbar tazminatini alabilirmiyim ayrica isveren beni hangi sgk kodundan cikaracak ve issizlik odenegi alabilirmiyim simdiden tskler

    1. Osman bey, kanaatime göre bu durumda kıdem tazminatınızın ödenmesi gerekir. Ama kesin bir şey söylemek zor. İşveren çıkışınızı, kendi tarafından feshedilmiş şeklinde verirse sizin için daha iyi olur.

  2. Merhaba 2017 yılının başında yoklama kaçağı olarak görünüyorum şuan 4 yıllık üniversite okumaktayım. Zorunlu stajım olduğu için staj süresinde bu durumla ilgili ben ve staj yapacağım şirket sorun yaşar mı? Teşekkürler

  3. merhaba bir devlet dairesinde kadrolu işçiyim, 29 yaşındayım, lisans okuyorum, 2018 31 aralık tecilim bitecek, çalıştığım kuruma kağıt gelmesini engeleyememmi, 1 yıl sonra gitmeyi planlıyorum.

  4. İyi günler benim ikizim var şuan o askerde ama ben askerlik tecil yaptım ve bu sene sonu doluyor ama benim çalıştım yerde den 1 yılım doluyor yeni çıkan yasaya göre askerlik nedeniyle işten ayrılan tazminat alabilir peki ben alabilir miyim tecili olduğum için teşekürler

    1. Umut bey, işyerindenki kıdeminiz 1 yılı aştığında, askere gitmek için işten ayrılırsanız kıdem tazminatınızın ödenmesi gerekir.

  5. diyelim ki işveren git teslim ol askerliğini yapınca geri gel diyemiz mi? illa sözleşme feshi mi gerekir?

  6. Yoklama kaçağıyım sigortam başlıcak evliyim çocuğuma bakmak zorundayım bir sıkıntı çıkarmı acaba

  7. Bu yazıyı okuyanların şaşıracağı bir isteğim var. 88 yılı doğumluyum ve tecilim 2018’de bitti. 30 yaşını geçmiş birisi olarak bakaya durumundayım. Askerlik şubesinin işyerime kağıt göndererek, işverenin beni tazminatımla işten çıkartmasını nasıl sağlarım?

    1. Murat bey bunu siz sağlayamazsınız. Yine de tek yol, ancak askerlik şubesine bir dilekçe verdirmek olabilir; ama bu durumda da sonuçlar konusunda kimse size garanti veremez.

  8. Kamuda daimi işçi olarak çalışıyorum.2 kez gbt de tutanak yedim işyerine tebligat gelir mi yada resmi bir yazı yazıldığı zaman askerliğin tecil olurmu. Teşekkürler

  9. Merhaba,
    Sigorta giriş evraklarımı çalıştığım şirkete verirken 3 adet fotoğraf istediler,karakola bildirmek için dediler.Yoklama kaçağı olarak aranmam bulunuyor,karakola bildirdiklerinde bununla ilgili bi sorun olurmu?
    Teşekkürler

  10. Merhaba ben 18 yildir avrupada (avusturya )yasiyorum oturumum ve calisma iznim var askerligimi en son 2016 yilinda uzattim yasim simdi 25 ve acilen turkiyeye gitmeliyim size sorum su beni gümrükte hemen alip askere götururlermi yoksa para cezasimi var saygilarimla

  11. Hocam ben 4/b saglik teknikeriydim yalniz 11 ay önce askerlik subesi calistigim kurama bakaya olduğuna dair bir yazı gönderdi ve kurum iş akdimi feshetti.Ben şimdi bedelinden faydalanıp işime göre donebilirmiyim yada dava açmam gerekir mi cevaplarsaniz çok sevinirim.

    1. Selman bey böyle bir şey olacağınız zannetmiyorum. En azından o zaman işe iade davası açmanız gerekirdi.

  12. Merhabalar
    18.12.2015 tarihinde belediyede taşeron çalışıyordum 04.01.2017 de işten MSB yazısıyla işten çıkardılar askerlik için, bende işimden ayrıldıktan sonra çeşitli sebeblerden dolayı
    gidemedim askere şimdi bedelliden yararlandım işime dönme imkanım varmı yasal olarak nedir. Teşekkürl ederim şimdiden.

    1. Merhaba. İşten ayrıldıktan sonra askere gitmediğiniz için ne yazık ki şu anda bundan faydalanmazsınız.

  13. merhaba kolay gelsin. ben 96 doğumluyum liseden sonra 3 yıl tecil kullandım bu sene ocakda bitiyor tecilim ve hiçbir üniversiteye veya açık öğretime kayıt yaptırmadım. askeriyeye gidipde tecil istesem 1 yıl daha verirlermi acaba ? babannem yarı felçli ona bakıyorum ve eve para getirmöem lazım. 14 yıl daha bana seçenek sunarlarmı acaba ? cevaplarsan sevinirim kardeşim

    1. Merhaba. Sorunuza cevap vermek istesem de, askerlik mevzuatını ilgilendiriyor ve bu konuda açıkçası fikrim yok.

  14. Askere gitmek için çıkış işlemlerini yaptırdım tazminatım falan herşey hesaplanmıştı ödenecekti bende askere gidecektim ama bedelli çıktığı için gitmedim bunu öğrenen işverenimde benim çıkışımı iptal etmiş ve paramı ödemiyor tazminat hakkımı hala alabilir miyim lütfen yardım edin

    1. Merhaba. Askere gitmek için işten ayrıldıysanız ve gitmediyseniz, sebebi ne olursa olsun, açıkçası işverenin kıdem tazminatı ödeme yükümlülüğünün ortadan kalkacağını düşünüyorum.

  15. Slm ben 30 senedir hollandadayim 11 senedir turkiyeye gelmedim bazi sorunlardan Dolayi, Bir iflas durumum oldu. Ama malesef aci Bir haber aldim. Asker kacagiyim . Su An Rotterdam konsoloslugu 3 ay sureyle askerlik tecili parayi dordurmuslar Yeni yasaya bagli. Diyorlar . Su An turkiyeye gitmek isterim annam Cok hasta gidip gelmemde Sorun yasarmiyim . Bilgisi olanlar lutfen yazarmisiniz ben 1970 dogumluyum saygilar

  16. Yoklama kacagi oldugumuz zaman askeriye is yerine kagit gonderdigi zaman beni iste cikardigi zaman tazminat alma hakkim oluyormu

  17. 12 ayda tecil bitiyor ve kacak durumuna dusuyorum is yerine kagit gelene kadar calismaya devam etsem ve beni isten cikarirlarsa tazminat alirmiyim

  18. 2018 Aralık 31 de tecilim bitiyor, 1994 kasım doğumluyum yaklaşık iki senedir aynı iş yerinde çalışıyorum şimdi sorum şu iş yerine askerlikle ilgili bir kağıt geldiğinde beni işten çıkarırlar muhtemelen tazminatımı alabilmem için nelere dikkat etmem gerekiyor acaba, çünkü iş yerim tazminat vermeden çıkarmak isteyebilir beni o yüzden nelere dikkat etmeliyim ayrıca işsizlik maaşına da hak kazanırmıyım teşekkürler cevabınız için

    1. Merhaba. İşyeri sizi, askere gideceğiniz için mi çıkaracak? Öyleyse, bir şey yapmanıza gerek yok. Kıdem tazminatına ve işsizlik maaşına kendiliğinden hak kazanmanız gerekir.

  19. Bn SSK lı özel sektörde 3 yıldır çalışıyorum . 2. Ayda asker kaçağına düşecem iş yerinden hemen çıkarılırmıyım yada askeriyeden çalıştığın iş yerine hangi zaman aralığında kağıt gelir. İşten çıkmak istemiyorum borçlarım var işten çıkarsam borçları ödeyemem bunun için ne yapmalıyım

    1. Merhaba. Orhan bey yapabileceğiniz tek şey beklemektir. İşverene ancak yazı gelirse, sizi çıkarması gerekir. Böyle bir yazı gelmedikçe, çalışmanızda işveren açısından bir sorun olmayacaktır.

    1. Bunu bilmemiz mümkün değil. Bu tamamen ilgili kurumu ilgilendiren bir karardır Furkan bey.

  20. Merhabalar tarih 06.05.2019 bu tarihten itibaren bir iş yerine asker kacagı olarak girsem o işyerine benim askerligimle ilgili bir yazı geliyor mu cünkü işe girerken askerlik durumunu gösteririr belge istiyorlar normalde bir kagıt geliyormus ama bu tarihten itibaren öyle bir kagıt geliyormu yada öyle bir kagıda gerek varmı cünkü ise girerken zaten o kagıdı istiyorlar.

    1. Merhaba. Bunu kimse bilemez. Eğer bakaya durumu düşerseniz, askerlik şubesi işyerine her zaman yazı gönderebilir. Ama tersine uzun süre gönderilmediği de görülmektedir. Dolayısıyla, bundan sonra olacakları şimdiden bilmek mümkün olmaz.

  21. Merhabalar. Pazartesi Askerlik nedeni ile iş yerinden ayrılıyorum. İşsizlik maaşına başvuracağım. Ancak Askere gitmeme durumum var . Celbim geldiği zaman askere gitmezsem işsizlik maaşım kesilir mi acaba ?

      1. Hocam teşekkür ederim cevap için. Son bir soru bizim arkadaşın tecil süresinin bitmesine 2 ay kalmış. 7senedir çalıştığı yerden çıkartıldı yeni. İşsizlik maaşına başvurdu. 1 ay sonra bakaya olacak. O sürede yoklamaya gitmezse işsizlik maaşı kesilir mi ?

  22. Merhaba,
    tbmm de yeni askerlik sistemının yasalaşıp yürürlüğe girmesini bekleyen mağdurlardan biriyim. Bedelli olarak değilde subay olarak gıtmek ıstıyorum ve tercih işlemlerini şubeden yenı yasaya gore yapmak ıstıyorum. malesef bayramdan sonraya belkıde seçimlerden sonraya kalacak gibi.. 06.06.2019 taihinde tecilim bitmekte olup bakaya kalıyorum. ve aynı zamanda çalışmaktayım. yeni yasa cıakna kadar beklemeyi düşünüyorum. bu surecte cıktıktan sonra subeye gıdıp astek olarak basvuru yapmak ıstıyorum oncelıkle gıtmedıgım gunlerın ıdarı para cezasını odeyerek. demem o kı tecıl tarıhımın doldugu sureden sonra ne kadar sure ıcınde ısyerıme uyarı gelır? ne kadar surede yazı gelebılır? ve geldıgı andan ıtıbaren sırket benı cıkarmak zorunda mıdır? ucretsız ızne cıkamaz mıyım?

    1. ayrıca tecil tarihini geçirenler. bakaya düştükleri gibi yeni askerlik sistemınde astegmen olarak tercıh yapabılır mı ?

  23. Merhabalar insanlara yardimci oldugunuz icin oncelikle tesekkur ederim Zeynel bey. Suan yoklama kacagi olarak gozukmekteyim isyerimede bu yazı Askerlik subesinden ulasmis Yoklama kacagi islemlerinin halledilmesi istenmis 15 gun icerisinde aksi durumda isverene hukuki sorumlulugundan bahsedilmis. Benim 2 sorum olacak izninizle. Ben bu sure icerisinde islemlerimi tamamlamaz isem isyeri belirli İs kanunu maddelerine dayanarak tazminatsiz beni isten çıkartabilir mi ? 2. sorum suan yoklama islemlerini tamamlasam (07.06.2019 itibariyle ) bedelli aslerlik yürürlüğe girdiginde faydalanabilirmiyim

    1. Merhaba. İkinci sorunuza cevap veremeyiz; çünkü teknik bir konu ve yasanın da çıkması gerekir. Diğer sorunuzun cevabı ise yazıda zaten mevcut; evet, bu durumda işçiye kıdem tazminatının ödenmesi gerekir.

  24. Merhaba bir konu hakkında bilgi almak istiyorum yoklama kaçagı görünüyorum bir iş yeri açmayı düşünüyorum bu yeni çıkacak sistem ile bedelli askerlik yapmayı planlıyorum yoklama kaçagı oldugum süreçte iş yeri açabilir miyim ? Veya bunun yasal hükümleri nedir acaba çalışan kişilere kağıt falan gidiyormuş iş veren olunca ne gibi yükümlülükleri var acaba ?beni bilgilendirirseniz çok makbul olur

    1. Merhaba. Erhan bey, yoklama kaçağı olmanın işverenler açısından ne gibi sonuçları olduğunu bilemiyorum. Kusura bakmayın.

  25. Merhaba ben bir soru sormak istiyorum. Ben suan yoklama kaçağı olarak gözüküyorum. Ayrıca bir is yeri beni aldi sigortalı olarak calismaya baslayacagim. İsyerine askeriyeden kağıt gönderiyorlar mi? Eger gonderiyorlarsa bu sürec ne kadar zaman aliyor?

    1. Merhaba. Cihat bey, işin askeriye kısmının nasıl işlediği ve hangi durumlarda evrak gönderildiği konusunda malumatımız yok.

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız, telefon ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.