Emsal işçi ücreti nasıl belirlenir?

Emsal ücret, özellikle iş davalarında karşımıza çıkan bir kavramdır. Dava konusu alacakların miktarını etkileyebilen emsal ücret araştırması nasıl yapılır ve emsal ücret nasıl belirlenir?

Emsal ücret nedir?

Emsal Türk Dil Kurumu’na göre “eş, denk, benzer” anlamına gelir. Böyle olunca emsal ücret; çalışanın yaptığı iş ve görevi nedeniyle alması gereken ücrete denk ve benzer olan ücret şeklinde tanımlanabilir. Başka bir anlatımla; işçiyle aynı işi, aynı zamanda yapan ve benzer şartlarda çalışan diğer işçinin maaşı olarak da ifade edilebilir.

Emsal işçi neden önemlidir?

Emsal işçinin öneminin iki temel sebebi vardır. Bunlardan birincisi İş Kanunuyla alakalıdır. İş Kanununa göre belirli süreli çalışan işçiye emsali olan belirsiz süreli işçiden farklı bir muamele yapılamaz. Ayrıca kısmi süreli çalışmaya ilişkin süre hesaplanırken de işçinin emsali olan tam süreli çalışan işçinin bilinmesi gerekir.

Emsal işçinin ikinci önemi ise İş Mahkemelerinde görülen iş davalarından kaynaklanmaktadır. Özellikle tarafların ücret konusunda anlaşmazlığa düştüğü durumlarda emsal ücret tespitinin doğru yapılması hayati önem arz etmektedir.

Emsal ücret ne işe yarar?

İş davalarında emsal ücret araştırması yapılıyorsa, işçinin aldığı ücret hakkında taraflar arasında bir uyuşmazlık var demektir. Bir başka deyişle işçi aldığı maaşın resmiyette gösterilenden daha yüksek olduğunu iddia ederken, işveren ise işçinin aldığı maaşın daha yüksek olmadığını iddia etmektedir.

Böylece mahkeme tarafından, işçinin emsali olan herhangi bir işçinin maaşının ne kadar olması gerektiği araştırılır ve hüküm de belirlenen bu rakam üzerine bina edilir.

Maaşın düzensiz ödenmesi tazminat sebebi mi?

Bu yazıya da göz atmak ister misiniz?

Emsal ücret araştırmasının neden gerektiğini Yargıtay bir kararında şöyle izah etmiştir:

“… Çalışma yaşamında daha az vergi ya da sigorta primi ödenmesi amacıyla zaman zaman, iş sözleşmesi veya ücret bordrolarında gösterilen ücretlerin gerçeği yansıtmadığı görülmektedir. Bu durumda gerçek ücretin tespiti önem kazanır. İşçinin kıdemi, meslek unvanı, fiilen yaptığı iş, işyerinin özellikleri ve emsal işçilere ödenen ücretler gibi hususlar dikkate alındığında imzalı bordrolarda yer alan ücretin gerçeği yansıtmadığı şüphesi ortaya çıktığında, bu konuda tanık beyanları gözetilmeli ve işçinin meslekte geçirdiği süre, işyerinde çalıştığı tarihler, meslek unvanı ve fiilen yaptığı iş bildirilerek sendikalarla, ilgili işçi ve işveren kuruluşlarından emsal ücretin ne olabileceği araştırılmalı ve tüm deliller birlikte değerlendirilerek bir sonuca gidilmelidir…” (22 Hukuk, 2016/8053 E.ve 2019/7209 K.)

Emsal işçi ücreti nasıl belirlenir?

Emsal ücret araştırması ne zaman yapılır?

Emsal ücret araştırması, buna ihtiyaç duyulduğu her an yapılabilir. Mahkemeler nezdinde bu soruya cevap vermek gerekirse, işçinin ücretinin tartışma konusu olduğu ve mahkemece de doğrudan tespit edilemediği her halde ve zamanda emsal ücret araştırması yapılabilir.

Emsal ücret araştırması nasıl yapılır?

 

Yargıtay kararları göz önüne alındığında, emsal ücret tespit edilirken aşağıda yazılı hususlara dikkat edilmesi gerekir. Emsal ücret araştırması alelade yapılmamalı ve belirlenen kriterlere bağlı kalınarak emsal ücret araştırılmalıdır.

Buna göre; örneğin bir meslek kuruluşundan emsal işçi için ücret bilgisi talep edilecekse, talep yazısında işçiye ait aşağıdaki bilgilerin de yer alması gerekmektedir:

  • İşçinin meslekte geçirdiği süre
  • İşçinin meslek unvanı
  • İşyerinde çalışılan tarihler
  • İşçinin fiilen yaptığı iş

TUİK sitesinden emsal ücret araştırması

Son yıllarda Yargıtay, emsal ücret araştırması yapılırken Türkiye İstatistik Kurumu TUİK verilerinden de faydalanılmasını istemektedir.

Yargıtay’a göre hem yukarıdaki kriterlere göre emsal ücret araştırması yapılmalı hem de TUİK’in web sitesindeki “kazanç bilgisi sorgulama” kısmından sorgulama yapılmalı ve bu iki tutara göre emsal ücret belirlenmelidir.

TUİK sitesinde yer alan veriler mevcut yıla ait olmasa bile, buradan elde edilen kazançlar ait olduğu senedeki asgari ücrete oranlanır ve aynı oran içinde bulunulan sene için de kullanılabilir.

TUİK kazanç sorgulama için öncelikle ” https://biruni.tuik.gov.tr/medas/kbs.zul ” adresine gidilmeli ve aşağıdaki ekran görüntüsünde yer alan arama bölümüne meslek adı yazılmalıdır.

Tuik kazanç bilgisi sorgulama

Arama bölümüne meslek adı yazılarak arama yapılır.

tuik ücret sorgulama

Çıkan sonuçlar içinden ilgili meslek seçilir.

emsal işçi ücreti

Ardından rapor oluştur butonuna tıklanır.

emsal ücret araştırma

Böylece emsal işçinin TUİK verilerinde yer alan en güncel haliyle ücret bilgisine ulaşılmış olur.

emsal ücret tespiti

Yargıtay kararlarında emsal ücret araştırması

Emsal ücret araştırması başlı başına bir yargılama konusu olduğuna göre, bu konudaki nihai sözü de Yargıtay’a bırakmak doğru olur. Aşağıdaki Yargıtay kararlarının tetkik edilmesi, emsal ücret araştırmasının nasıl yapıldığının daha iyi anlaşılmasını sağlayacaktır.

“… Mahkemece emsal ücret araştırması yapılmış ise de yapılan emsal ücret araştırması yetersizdir. Emsal ücret araştırması genişletilerek, işçinin meslekte geçirdiği süre, işyerinde çalıştığı tarihler, meslek unvanı, fiilen yaptığı iş bildirilerek ilgili işçi ile işveren kuruluşlarından ve ayrıca Türkiye İstatistik Kurumu Başkanlığı internet sitesinde bulunan “Kazanç Bilgisi Sorgulama” ekranından emsal ücretin ne olabileceği araştırılmalıdır. Bu durumda Mahkemece yapılacak iş, davacının yaptığı iş, kıdemi de esas alınarak ilgili meslek odalarından ve diğer kuruluşlardan yapılacak emsal ücret araştırması ve Türkiye İstatistik Kurumu’nun resmi internet sitesindeki “Kazanç Bilgisi Sorgulama” kısmındaki bilgiler dikkate alınarak ve tüm deliller birlikte değerlendirilerek davacı işçinin aylık ücret miktarının belirlenmesidir…” (22 Hukuk, 2016/8053 E. ve 2019/7209 K.)

“… Mahkemece, davacının mesleğine uygun emsal ücret araştırması yapılması talebi üzerine … Ticaret Odası’na müzekkere yazılarak resmi beyaz eşya servislerinin ünvan ve adresleri bilgileri istenmiş, gelen yazı cevabında ilgili servisler bildirilmiştir. Ancak, Mahkemece bildirilen kuruşuşlara emsal ücret araştırması kapsamında müzekkere yazılmadan karar verildiği anlaşılmaktadır .Bu itibarla;Mahkemece , … tİcaret Odası’nın yazı cevabında bildirdiği ilgili servislere müzekkere yazılarak davacı işçinin meslekte geçirdiği süre, işyerinde çalıştığı tarihler, meslek unvanı ve fiilen yaptığı iş bildirilerek yeniden emsal ücret araştırması yapılmalı ve dosya kapsamındaki tüm deliller birlikte değerlendirilerek davacının aylık ücretinin miktarı tespit edilmelidir…” (22 Hukuk, 2019/8623 E. ve 2019/24108 K.)

“… Diğer taraftan, dosya içeriğindeki emsal ücret bildirimlerinin işveren kuruluşlarına ait olduğu görülmektedir. Oysa ki, bozma ilamında da belirtildiği üzere işçi kuruluşlarından da emsal ücretin ne olabileceği hususunda bilgiler toplanılmalıdır…” (22 Hukuk, 2019/1779 E. ve 2019/7296 K.)

Emsal ücret örnekleri

Unutulmamalıdır ki emsal ücret miktarları her sene değişecektir. Bu nedenle sabit ve herkes için geçerli bir emsal ücret söz konusu olamaz.

Yine de fikir vermesi açısından, son zamanlarda mahkemelerce gerçekleştirilen ve istinaf ile temyize konu olan emsal ücret araştırmalarını sizin için tetkik ettik.

Aşağıdaki listede bulacağınız rakamların bugün için aynen geçerli olmayacağını; fakat en azından dava konusu alacakların tarihine göre size fikir vereceğini söyleyebiliriz. Listede hem unvanlar hem de emsal ücretin tespit edildiği seneler belirtilmiştir.

  • İnşaat demirci usta başı emsal ücreti : 2010-2012 / 2.350,00 TL (İstanbul BAM 29 Hukuk, 2017/161 K.)
  • Muhasebeci emsal ücreti: 2014-2015 / 2.050,00 TL (İstanbul BAM 17 Hukuk, 2020/599)
  • Yurtdışı PVC montaj ustası: 2014 / 3.150,00 TL (İstanbul BAM 30 Hukuk, 2018/22 K.)
  • Kalıp beton ustası: 2012 / 2.100,00 TL (Yargıtay 22 Hukuk, 2019/19728 K.)

SONUÇ

Bir işçinin emsali olan işçinin tespit edilmesi ya da işçinin emsal ücretinin belirlenmesi aşamasında araştırma yapılırken; yukarıda belirtilen kriterler dikkate alınmalıdır.

Emsal işçi ya da emsal ücretle ilgili her hangi bir kurumdan bilgi talep edileceği zaman; işçinin sadece meslek unvanının değil, aynı zamanda fiilen yaptığı işin, çalışılan tarih aralığının ve meslekte geçirilen toplam süresinin de talep yazısında belirtilmesi gerekmektedir.

Ayrıca mahkemece TUİK web sitesinde yer alan “kazanç bilgisi sorgulama” ekranından da emsal işçinin ortalama kazancı araştırılmalıdır.

Bunun dışında mahkemece yapılan emsal ücret araştırmasında sadece işveren ya da sadece işçi kuruluşlarına başvurulmamalı, mümkün olduğu müddetçe her iki tarafa ait kuruluşlardan da bilgi istenmelidir.

Son olarak mahkemece, elde edilen bütün bu rakamların ortalamasını alınacak ve bu şekilde emsal işçi ücreti belirlenecektir.


İşçi Dünyası
Zeynel Abidin Özkale
İşçi Dünyası'nın editörü olan olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.