Engellilerin yararlanabileceği tüm indirimler ve haklar

Engelli vatandaşların devlet tarafından korunması ve onlara pozitif ayrımcılık yapılması, sosyal adaletin bir gereğidir.

Bu kapsamda ülkemizde de engellilerin yararlanabileceği birçok indirim ve avantaj vardır. Sizin için engellilere sağlanan tüm indirimleri ve avantajları bir yazıda toplamaya karar verdik.

Engelli tanımı

Türk Dil Kurumuna göre engelli; vücudunda eksik ya da kusuru bulunan kişi olarak tanımlanmıştır. Günümüz modern engelli tanımından biraz uzak olan bu tanımlama yerine, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunda yer alan tanımı tercih ederim:

“Engelli; fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yetilerinde çeşitli düzeyde kayıplarından dolayı topluma diğer bireyler ile eşit koşullarda tam ve etkin katılımını kısıtlayan tutum ve çevre koşullarından etkilenen bireydir.”

Engelli hakları

Engelli hakları kavramı; onlara yapılan indirimleri, sağlanan avantajları ve engellilere özel düzenlemeleri de içeren çok genel bir kavramdır.

Bu yazıda; engellilere sağlanan tüm bu haklardan ziyade, onlara sağlanan maddi avantajları ve özellikle indirimleri açıklayacağız. Bütün bu avantajları aşağıda bulabilirsiniz.

Engelli kimliği nasıl ve nereden alınır?

Bu yazıya da göz atmak ister misiniz?

Engel oranı kaç olmalı?

Engelin türüne göre, sağlanan imkanlar da farklılaşmaktadır. Elbette daha az oran olması halinde bile engellilere sağlanan bazı haklar olsa da; bu yazıda sağlanan imkanlar için genel olarak engel oranının en az %40 olması gerekir.

Daha az ya da daha çok engel oranı gereken durumlarda, bunu ilgili bölümlerde özellikle belirttik.

engellilere internet kampanyaları

Engellilere indirimli internet

Bazı internet servis sağlayıcıları görünürde ve çok az indirimler yapsa da bazıları gerçekten indirim sağlamaktadır.

Bu indirimler kimi firmalarda oran olarak verilirken, kimi firmalar doğrudan engelli tarifeleri oluşturur ve engellilere sağlanan tarife fiyatlarını doğrudan paylaşır.

En az %40 engelli raporu talep eden internet servis sağlayıcılarında, hangi firmanın ne kadarlık engelli indirimi yaptığını daha önceki bir yazımızda açıklamıştık:

https://iscidunyasi.com/engelliler-icin-internet-indirimleri/

engelli ötv araç alma hakkı

Engelliler için ÖTV’siz araç hakkı

Engellilere sağlanan bir başka ve belki de en önemli maddi indirim ÖTV muafiyetidir. Belirli şartları sağlayan engelliler ÖTV ödemeden motorlu araç alabilir ki; bu indirimin, aracın alış fiyatını çok aşağıya çektiğini biliyoruz.

Engellilerin hangi şartlarda ÖTV ödemeden araç alabileceğini tüm detaylarıyla açıkladığımız yazımıza aşağıdan ulaşabilirsiniz:

https://iscidunyasi.com/engelli-arac-alma-sartlari/

engelli nasıl emekli olur

Engellilerin emeklilik hakları

Türkiye’de emekli olmak, özellikle 1999 sonrası ilk defa işe girenler için zorlaşmıştır. Ancak engelliler için özel düzenlemeler vardır ve en az %60 raporu olan engellilerin malulen emekli ve en az %40 raporu olanların da vergi indirimiyle erken emekli olma hakkı vardır.

Çok detaylı olan bu konuda da, bir başka yazımızdan bilgi alabilirsiniz: https://iscidunyasi.com/malulen-emeklilik-ve-vergi-indirimi-ile-emeklilik-sartlari-neler/

Engellilere vergi indirimleri

Engellilik indirimi; çalışma gücü kaybı olanların ücret ve/veya kazançlarına, girecekleri derecelere göre belirlenen miktarda indirimin uygulanmasıdır.

Ayrıca gümrük vergisinde, emlak vergisinde ve diğer birçok vergide de engellilere sağlanan indirimler vardır. Tüm bu indirimlerin ayrıntısını burada açıklamamız mümkün olmaz. En doğru bilgiyi ise, aşağıda bağlantısı yer alan ve Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından çıkarılan “Engelliler için vergi rehberi”nden alabilirsiniz:

https://www.gib.gov.tr/sites/default/files/fileadmin/yayinlar/engellilerrehberi2018.pdf

Engelliler için evde bakım yardımı

Vatandaşın ağır engelli olması ve rapor oranının da en az %50 olması halinde, belirli şartların sağlanması durumunda, evde bakım yardımı yapılmaktadır.

Evde bakım yardımı, bakıma muhtaç engelliye bakacak olan akrabasına, aile ve sosyal politikalar il müdürlüğü tarafından ödenmektedir:

https://iscidunyasi.com/evde-bakim-yardimi-nasil-alinir/

Engellilere 2022 maaşı

Yine kişinin engel oranının en az %40 olması, 18 yaşından büyük olunması, engellinin çalışmaması ya da emekli olmaması, nafaka bağlanmamış olması ya da bağlanabilecek durumda olmaması ve hanede kişi başına düşen aylık gelirin, asgari ücretin aylık net tutarının 1/3’ünden az olması şartları sağlanırsa, 2022 maaşı bağlanmaktadır.

Sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıfları tarafından ödenen bu engelli maaşının tüm şartlarını aşağıdaki yazımızda bulabilirsiniz:

https://iscidunyasi.com/2022-kapsaminda-engelli-ayligi-nasil-alinir-ve-ne-kadardir/

Engelli istihdam edilmesi

Hem kamu kurumlarının hem de özel sektör işyerlerinin, belirli işçi sayısını geçtiklerinde, en az %3 oranında engelli işçi çalıştırmaları gerekir.

Bu yükümlülüğe uymayan işverenlere önemli cezai yaptırımlar uygulanmaktadır. Hangi işverenlerin, ne kadar engelli çalıştırması gerektiğini açıklamıştık:

https://iscidunyasi.com/isyerinde-calistirilmasi-gereken-engelli-isci-sayisi-nasil-hesaplanir/

engelli ulaşım hakkı

Engellilerin ücretsiz şehir içi ulaşım hakkı

Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının çıkardığı “Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliği”nde, kimlerin ücretsiz seyahat hakkı olduğu belirtilmiştir ve engelliler de bu gruplardan birisidir.

Buna göre; engel oranı %40 ve üzerinde olan engelli bireylere ve ağır engelli olan bireylerin birlikte yolculuk ettikleri en fazla bir refakatçisine,

  • Demiryolları ve denizyollarının şehir içi ve şehirlerarası hatlarından
  • Belediyelere, belediyeler tarafından kurulan şirketlere, birlik, müessese ve işletmelere veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehir içi toplu taşıma hizmetlerinden

ücretsiz yararlanma hakkı tanınmıştır. Yukarıdan açıkça anlaşılacağı üzere; sadece belediye otobüsleri değil; özel halk otobüsleri dahil tüm şehir içi toplu taşıma araçları, %40 ve üzeri engellileri ücretsiz taşımak zorundadır.

engelli şehirlerarası ulaşım indirimi

Engellilerin şehirlerarası otobüslerde indirim hakkı

Karayolları Taşıma Yönetmeliğinin 56/11 maddesinde göre; geçerli ücret tarifesi üzerinden engellilere %40 indirim uygulanması gerekmektedir.

Bunun için kişinin engel oranı en az %40 olmalıdır ve 20’den fazla koltuğu olan araçlarda bu şekilde engelli sayısı 2’yi geçerse, sonrakilere %30 indirim uygulanır.

Örneğin 45 kişilik bir otobüste; o sefere özel olarak, ilk iki engelli %40 indirim alacak ve sonraki engelliler %30 indirim alabilecektir.

Görünüşte yüksek olan bu indirim; geçerli ücret tarifesi üzerinden yapılır. Böyle olunca da örneğin geçerli ücret tarifesi 80 TL olan bir yer için engelliye 48 TL bilet kesilse de; belki de normal vatandaşa da 55-60 liraya bilet kesiliyor olabilir. İndirim vatandaşa kesilen fiyatlar üzerinden değil, kağıt üstündeki geçerli fiyat tarifesi üzerinden yapılır.

Engellilere uçak seyahati indirimi

Yasa gereği engellilere, havayolu firmalarının uygulaması gereken bir indirim yoktur. Ancak şirketler kendi inisiyatifleriyle engellilere özel indirimler yapabilir.

engelli müzekart hakkı

Engellilerin müze giriş ve müzekart hakkı

Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yayımlanan “Müze ve ören yerlerine girişlerde uygulanacak usul ve esaslar hakkında yönerge”ye göre; engelliler Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı müzelere ve ören yerlerine ücretsiz olarak girebilir. Hatta yanlarında bir refakatçi de ücretsiz girebilmektedir.

Eğer engelli vatandaş talep ederse, kendisine 1 yıl süreyle geçerli müzekart ücretsiz olarak verilir. Ama bu hak, engellinin refakatçisine tanınmamıştır.

Buradaki engelli tanımından; engelli kimlik kartı olan kişiyi anlamak gerekir. Engelli kimlik kartının nasıl alınacağını şu yazımızdan görebilirsiniz: https://iscidunyasi.com/engelli-kimligi-nasil-ve-nereden-alinir/

Engellilerin milli park girişleri

Orman ve Su İşleri Bakanlığına bağlı milli parklara engellilerin girişi ücretsizdir. Bakanlık tarafından yayımlanan “Korunan alanlar ücret tarifesi”ne göre; engellilerden hem şahıs hem de araç giriş ücreti alınmamaktadır. Bunun için engellinin kimliğini ibraz etmesi yeterlidir.

Yine Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğüne bağlı çadır, karavan, kırevi, orman köşkü gibi geçici ve kalıcı konaklama yerlerinde ise; engellilere %50 indirim uygulanmaktadır.

TOKİ başvurularında engellilere sağlanan avantajlar

Toplu Konut İdaresi tarafından yapılan bazı projelerde, engellilere öncelik ve indirim sağlanabilmektedir.

Bunun için kişinin engelli kimliğinin olması ve engel oranının en az %40 olması gerekir. Alt gelir gruplarındaki çekilişlerde engellilere %5 kontenjan ayrılır. Detaylı bilgiyi TOKİ’nin web sitesinden alabilirsiniz: https://www.toki.gov.tr/basvuru-sartlari

Engellilere hastanede öncelik sırası

Hastanelerdeki poliklinik muayenelerinde engellilere öncelik tanınmaktadır. Bunun için, sıra alırken ya da kayıt yaptırılırken engelli kimliğinin ibraz edilmesi gerekir: https://iscidunyasi.com/hastanelerde-poliklinik-hizmetlerinde-oncelik-sirasi-nasil-belirleniyor/

Engellilere cep telefonu indirimi

GSM firmaları da engellilere indirim yapmaktadır. Bunun için cep telefonu operatörlerinin internet sitelerini ziyaret etmeniz gerekir. Buralardan size uygun tarifeyi seçebilirsiniz.

Engelliler için su tarifesi indirimleri

Mevzuatımızda açık bir şekilde, engelliler için belirlenmiş bir “su” indirim oranı yoktur. Ancak belediyeler, sosyal belediyecilik gereği engelli vatandaşlara indirim uygulamaktadır.

Dolayısıyla hangi şehirde ikamet ediliyorsa, oranın belediyesiyle irtibata geçilerek indirim oranı öğrenilebilir.

Engelliye elektrik faturası indirimi

Yine mevzuatımızda engelliler için belirlenmiş bir elektrik indirim yoktur. Şu anda mevcut elektrik dağıtım firmaları tarafında da özel bir indirim uygulanmamaktadır.

Sadece, engelli olsun ya da olmasın bazı vatandaşlara sağlanan elektrik faturası desteği vardır ki; bunun ön şartı engelli olmak değil, SYDV’lerden düzenli olarak yardım alıyor olmaktır: https://iscidunyasi.com/elektrik-faturasi-destegi-sartlari-ve-kimler-alabilir/

engelli park yeri cezası

Engellilerin araç park hakkı

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından çıkarılan Otopark Yönetmeliğine göre;

  • Yol üstü araç park yeri için ayrılması gereken alanın ölçüleri en az 2,5×5,50 metredir. Engelli araçları için 1/30 oranında park yeri ayrılır.
  • Umumi bina ve bölge otoparkları ile genel otoparkların giriş-çıkış ve asansörlerine en yakın yerlerinde birden az olmamak şartıyla, her 20 park yerinden birinin engelli işareti konularak engelliler için ayrılması zorunludur.

Engelliler için ayrılmış alana engelli olmayan birisine ait aracın park etmesi halinde, bu kişiye para cezası uygulanmaktadır.

Karayolları Trafik Kanununun 61inci maddesine göre park yasağının ihlali cezası 2019 yılı için 108 TL olup engelli yerine park etme halinde ceza bir kat artırımlı uygulanır ve 216 TL’dir.

SONUÇ

Engellilere sağlanan imkanlar ve haklar elbette bu yazıdan ibaret değil. Ama engelli bir bireyseniz ya da engelli bir yakınınız varsa, sağlanan hakları genel olarak yazımızda bulabilirsiniz.

Sonuç olarak engelli haklarını 4 ana başlıkta özetlemek isterim. Detaylarını yukarıda bulabileceğiniz hakları ve merak edilenleri; ücretsiz haklar, indirim hakları, maddi ve manevi haklar ile indirim sağlanmayan durumlar olarak dörde ayırabiliriz.

Engellilere sağlanan ücretsiz haklar:

  • Şehir içi ulaşım ve TCDD ulaşımı
  • Kültür Bakanlığına bağlı müze ve ören yeri girişi ile müzekart alma hakkı
  • Milli park ziyaretleri

Engellilere sağlanan indirim hakları:

  • İnternet tariflerinde indirim (Zorunlu değil)
  • ÖTV’siz araç alma hakkı
  • Çeşitli vergi indirimleri ve muafiyetleri
  • Şehirlerarası otobüs ulaşımı
  • Havayolu seyahati (Zorunlu değil)
  • Cep telefonu operatörü indirimleri (Zorunlu değil)
  • Su tarifesi indirimleri (Zorunlu değil)

Engellilere sağlanan maddi ve manevi destekler:

  • Malulen ve erken emeklilik hakları
  • Evde bakım yardımı
  • 2022 engelli aylığı
  • Zorunlu engelli istihdamı
  • TOKİ öncelikli kura hakkı
  • Hastane poliklinik muayenelerinde öncelik
  • Engelli araç park yerlerinden faydalanma

Engellilere tanınmayan haklar:

  • Elektrik faturası indirimi

Yukarıdaki haklardan faydalanmak için elbette bazı özel şartlar öngörülmüştür. Kişinin engelli olması otomatik olarak bunlardan faydalanmasını sağlamaz. Engel durumuna göre araştırma yapmanız gerekir.

Yukarıdaki haklar dışında, sizin bildiğiniz ve yazımızda yer almayan başkaca engelli indirimi/kolaylığı/desteği varsa ve bunları bizimle paylaşırsanız yazımıza eklemekten mutluluk duyarız.


İşçi Dünyası
Zeynel Abidin Özkale
İşçi Dünyası'nın editörü olan olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız, telefon ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.