Fazla çalışma ücreti yerine izin olur mu?

Bazı işyeri uygulamalarında fazla çalışma yapan işçiye ücret ödemektense izin kullandırıldığı görülmektedir. Serbest zaman olarak adlandırılan bu uygulama nasıl olmalıdır? İşçiye fazla mesai ücreti ödemek yerine izin kullandırılabilir mi?

Fazla mesai nedir?

İş Kanununa göre bir işyerinde çalışma süresi haftalık en çok 45 saat olarak belirlenebilir. İşte işçinin bir haftalık zaman diliminde 45 saattin üzerinde yaptığı tüm çalışmalar fazla mesai olarak kabul edilir.

İşyerlerinde fazla mesaiyi günlük ya da aylık hesaplamak gibi hatalar yapılsa da, fazla mesainin mutlaka haftalık hesaplanması gerektiği unutulmamalıdır:

iscidunyasi.com/fazla-mesai-aylik-hesaplanabilir-mi

iscidunyasi.com/iscinin-aylik-calisma-suresi-kac-saattir

Fazla mesai ücreti ne kadar?

İşçinin çalışma süresi haftalık 45 saati geçtiğinde; yani fazla mesai gündeme geldiğinde, İş Kanunu bu çalışma biçiminin ücretini farklı belirlemiştir.

Eğitimde geçen süreler mesaiden sayılır mı?

Bu yazıya da göz atmak ister misiniz?

İşçinin saatlik ücreti ne kadarsa, fazla mesai saatlik ücreti de bunun %50 artırılmış hali olacaktır. Yani bir saat fazla mesai, bir buçuk saatlik normal çalışmaya denktir.

Serbest zaman nedir?

Yazımızın konusu olan “fazla mesai yerine izin” kavramının yasal adı serbest zamandır. İş Kanununun 41 inci maddesine göre; fazla çalışma yapan işçi talep ederse, bu çalışmalar karşılığı ücret almak yerine serbest zaman kullanabilir.

İşte; yapılan her bir saatlik fazla mesai karşılığında işçiye verilen bir buçuk saatlik izne serbest zaman denilmektedir.

Serbest zaman nasıl kullanılır?

Serbest zaman, fazla mesainin karşılığı olduğuna göre, her şeyden önce %50 artırımlı uygulanmalıdır. Yani her bir saatlik fazla mesai karşılığında 1,5 saat serbest zaman hakkı tanınmalıdır.

fazla mesai izni

Fazla mesai yerine izin kullanmak zorunlu mu?

Serbest zaman için işçini onayı şarttır. Bu onay iş sözleşmesiyle peşinen alınabilir, işçiden ayrıca alınmış olabilir ya da her serbest zaman uygulaması öncesi tek tek alınabilir.

Bunun anlamı; işçi rıza göstermedikçe, ona serbest zaman kullandırmanın mümkün olmayacağıdır. İşçinin öncelikli tercihi para almaksa, bu işçiye zorla serbest zaman kullandırılamaz.

Serbest zaman kullanmak istemeyen işçi

İşçiye zorla serbest zaman kullandırılamayacağını yukarıda söyledik. Ancak daha önceden herhangi bir suretle serbest zamana yazılı onay vermiş bir işçi, artık bu uygulamayı kabul etmek zorundadır.

Fazla mesai ücreti yerine izin kullanmak istemeyen işçi, işverene yazılı olarak dilekçe verip serbest zaman kullanmak istemediğini belirtirse, artık bu işçiye fazla mesai ücretinin ödenmesi gerekir.

Serbest zamanın toplu kullanımı

Bu uygulamada, işçiye yapmış olduğu her bir saatlik fazla çalışma karşılığında bir buçuk saat serbest zaman kullandırılır. Bu süreler toplu olarak da kullandırılabilir, bu sayede günlük çalışma süresi yedi buçuk saat olan bir işçi; beş saat fazla çalışma yaptığında yedi buçuk saat serbest zamana hak kazanır ve dilerse bir gün işe gelmeyerek bu serbest zamanını kullanabilir.

Serbest zaman kullanma süresi

İşçi hak ettiği serbest zamanı altı ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır. Bir başka deyişle; işçinin yaptığı fazla mesai üzerinden 6 ay geçince, artık serbest zaman kullandırmak mümkün olmaz ve fazla mesai ücretinin mutlaka ödenmesi gerekir.

SONUÇ

Fazla mesai yerine izin” yani serbest zaman, fazla mesai ücretini ikame eden bir uygulamadır. Serbest zaman için onay veren işçiye işveren; fazla mesai ücreti ödemek yerine, yapılan her bir saat fazla mesai karşılığında 1,5 saat izin verebilir.

Burada önemli olan; bu serbest zamanın en geç 6 ay içinde ve “bire bir buçuk” şeklinde kullandırılmasıdır. Fazla mesainin üzerinden 6 ay geçince artık serbest zaman kullandırılamaz.

Serbest zaman için önceden onay veren işçi her zaman onayından geri dönebilir ve işverene vereceği yazılı bir dilekçeyle fazla mesai yerine izin kullanmak istemediğini belirtebilir. Rızası olmayan işçiye zorla serbest zaman kullandırılamaz.

 


İşçi Dünyası
Zeynel Abidin Özkale
İşçi Dünyası'nın editörü olan olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

4 Yorum

  1. Merhaba,
    Ben 7 yıldır kurumsal bir şirkette çalışmaktayım. ( bilindik bir mağaza ) Şirketin bütçe kısıtlamalarından dolayı sürekli eksik personelle Çalısıyoruz. Ve fazla çalışmalarımız oluyor. 7 yıl içinde sayısız olarak bu şekilde çalıştım. Evime çok yakın bir semtte çalısırken bölge müdürünün ve insan kaynaklarının tarafından birden evime en uzak lokasyona rotasyon aldım. Yok ücreti de vermediker. Geldiğim mağazada şef kasiyer olmama rağmen müdür sorumluluğu veriler. Ama terfi yada maaş farkı almadım. Son 11 gündür hergün 10:00/22:00 çalışma saati kullanıyorum. Ve bu 12 saat çalışmanın içinde 2 günde gece çalışması yaptırdılar. Yani 2 gün üst üste 14 saat çalıştım. Ve bunlar kesinlikle bana fazla mesai ücreti olarak ödenmiyor. 7 yıldır ara ara bu şekilde çalışıyorum ve sırf işten kendi isteğimle çıkmam için üzerimde büyük bir baskı kuruyorlar. ( personel bütçesini azalttıkları için çıkarmak istiyorlar) İçerdeki biriken yıllık izinlerim mevcut. Tüm haklarımı alarak iş akdimi fesih edebilir miyim ?

  2. BİZİM İŞ YERİ CUMARTESİ PAZAR İZİN KULANDI BEN PAZAR GÜNÜ ÇALIŞTIM PARA YERİNE İZİN VERİLECEGİNİ SÖLENDİ NAPMALIYIM.

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız, telefon ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.