Fazla çalışmada üst sınır karmaşası

Çalışma hayatında ülkenin genel yararı, işin niteliği vb. nedenlerle işçilerin fazla çalışma (mesai) yapmasına sıklıkla rastlanılmaktadır. 4857 sayılı İş Kanunu haftalık kırk beş saati aşan çalışmaları fazla çalışma olarak nitelendirilmiş ve haftalık çalışma süresinden bağımsız olarak günlük 11 saati aşan çalışmaların da fazla çalışma olacağını hüküm altına almıştır. 1475 sayılı kanun döneminde günlük üç saat ve yıllık doksan günle sınırlanmış olan fazla çalışmanın azami süresi 4857 sayılı Kanunda yıllık 270 saat olarak belirlenmiştir.

Bordrodaki İmza Bağlayıcıdır

Fazla çalışma süresinin hesaplanması işçilik alacaklarıyla ilgili davalara konu hususların başlarında gelmektedir. Fazla sürelerle çalıştığını iddia eden işçi bu iddiası ispatlamalıdır.

İşçi, iddiasını tanık dinletmek suretiyle ispatlayabilir. Ancak Yargıtay’ın istikrar kazanmış uygulamasına göre fazla mesai sütunu olan bir ücret bordrosunda işçi ihtirazı kayıt koymadan bordroyu imzalamışsa daha sonra  fazla mesai yapıldığı iddiasıyla alacak talebinde bulunamaz.

Fazla Mesaide Hakkaniyet İndirimi

Yüksek Mahkemenin, hayatın olağan akışına aykırı bulduğu fazla çalışmalar için hakkaniyet indirimine gitmekte olduğu pek çok kararı mevcuttur. Gerçekten bir işçinin uzun süre ve her gün aynı şekilde günlük çalışma süresinin üzerinde fazla çalışma yapması, tüm hafta tatili ve genel tatillerde çalışması hayatın olağan akışına uygun düşmez.

Bir işçinin günlük çalışma süresinden fazla bir süre ve sürekli olarak çalışması hayatın olağan akşına aykırıdır. Hastalık, mazeret, izin gibi sebeplerle çalışılamayan günlerin olması kaçınılmazdır. Böyle olunca da fazla çalışma ücretinden indirim yapılması kaçınılmazdır.

Ancak, fazla çalışmanın takdiri delil niteliğinde olan tanık anlatımları yerine, yazılı belgelere ve işveren kayıtlarına dayanması durumunda böyle bir indirime gidilmemektedir.

Whatsapp Grupları ve Çalışan Serbest Zamanı

Bu yazıya da göz atmak ister misiniz?

Fazla Çalışma Günde 3 Saati Aşabilir mi?

Yüksek Mahkemenin fazla çalışmaya ilişkin yerleşik hale gelmiş içtihatlarından birisi de bir işçinin günde en fazla 3 saat fazla çalışabileceğiydi. Pek çok kararda günlük fazla çalışma süresinin günde 3 saati geçmeyecek şekilde belirlenmesinin ve buna göre fazla çalışma ücreti hesaplanmasının gerektiğine vurgu yapılmaktaydı.

Ancak özellikle son dönemde Yargıtay’ın hem 9. Dairesinin hem de 22. Dairesinin kararlarında günlük 3 saat sınırından vaz geçmiş olduğu görülmektedir.

yargıtay kararlarında fazla çalışma

İçtihatlar Değişiyor

22nci Hukuk Dairesi 2017/13798 Sayılı Kararında davacı işçinin haftalık 39 saat fazla mesai yaptığını hüküm altına almıştır. Benzer şekildeki 2017/18253 Sayılı Kararında 9. Hukuk Dairesi de fazla mesai yaptığını tanık beyanına dayandırarak haftada 72 saat çalıştığını iddia eden işçinin iddiasını kabul etmiş; 45 saati aşan kısım olan 27 saatlik fazla mesainin ödenmesi gerektiğini söylemiştir.

Bu kararında 9. Hukuk Dairesi Yargıtay kararlarından bahisle günlük 3 saat, haftalık 18 saat sınırlama ile hesaplama yapılması hatalı bulduğunu da ayrıca vurgulamıştır.

Eski Hükümler Karışıklığa Neden Olmamalı

Yargıtay Hukuk Dairelerinin yeni kararları işçi lehinde düzenlemeler içermekte olsa bile önceki içtihatların halen hukuk dünyasında emsal alındığına şahit olmaktayız. Söz gelimi İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 28.03.2019 tarihli ve 2019/439 Sayılı Kararında haftalık 24 saat fazla mesai yaptığı anlaşılan işçinin fazla çalışmaya ilişkin alacaklarının Yargıtay içtihatları ışığında 18 saat olarak hesaplanması gerektiğini hüküm altına almıştır.

Öğretide en başından beri eleştiri konusu yapılan “peşinen getirilen sınırlama” hükümlerinin hak arayışını sekteye uğratıcı olduğu da gözden kaçırılmamalıdır. Yüksek Mahkemenin fazla çalışmaya ilişkin yeni içtihatları doğrultusunda yerel mahkemelerin ve istinaf mahkemelerinin hüküm tesis etmesiyle bu konudaki kafa karışıklıklarına son verilmesi yerinde olacaktır.

Not: Yazarla irtibata geçmek ve sorularınızı iletmek için şu E-posta adresini kullanabilirsiniz: m.uguryavuz@gmail.com


İşçi Dünyası
Zeynel Abidin Özkale
İşçi Dünyası'nın editörü olan olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız, telefon ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.