Geçerli ve geçersiz fesih ne demektir?

Bu yazıyı okuyorsanız iki ihtimal var. Ya işveren aleyhine bir dava açtınız ya da öğrenmeye meraklı bir yapıdasınız. Ama genelde işçilerin “geçerli fesih” ya da “geçersiz fesih kavramlarıyla tanışması, iş mahkemesinde açtıkları davalar neticesinde olmaktadır. O halde geçerli fesih ve geçersiz fesih nedir ve ne sonuçlar doğurur?

İş Kanununda fesih türleri

İş Kanununa tabi çalışan bir işçinin iş sözleşmesi temelde iki şekilde sona erebilir. İşçi işten ayrılır (veya ölür) ya da işveren onu işten çıkarır. İşverenin yapacağı fesih de iki türde olabilir:

Geçerli fesih ne zaman gündeme gelir?

Önce geçerli fesih kavramının ne zaman gündeme geleceğine bakalım. Evet, bu kavram her davada karşımıza çıkmaz. Bunun nedeni, işverenin işçisini çıkarmak için her zaman geçerli bir nedene dayanmasının gerekmemesidir. Kafa karıştırıcı olduğunun farkındayım, ama sizin için bu durumu maddeler halinde açıklamaya çalışacağım.

  • İşyerinde çalışan işçi sayısı en az 30 ise, işçinin kıdemi en az 6 ay ise ve işçi belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışıyorsa; işveren işçiyi çıkarırken “GEÇERLİ NEDEN” sunmak zorundadır.
  • Yukarıdaki şartlardan her hangi birisi yoksa, yani örneğin işyerinde çalışan işçi sayısı 30’un altındaysa, işveren “geçerli neden” SUNMAK ZORUNDA OLMADAN, işçisini dilediği gibi çıkarabilir.
  • Yukarıdaki hem ilk hem de ikinci halde de, işçiye kıdem tazminatı ödenmesi ve ihbar sürelerinin kullandırılması gerekir.
  • O halde, yani ikisi de aynı sonucu doğuruyorsa, neden böyle bir ayrım var?

Gördüğünüz gibi, güzel bir soruyla listeyi tamamladım. Öyle ya, madem ki işveren hem ihbar hem de kıdem tazminatlarını ödeyecek, neden birinde geçerli sebep bulmak zorunda olsun da diğerinde olmasın? İşçi için ne fark edecek? Bu soruyu da liste halinde cevaplayalım.

  • İşveren işçiyi çıkarırken geçerli neden bulmak ZORUNDAYSA, işten çıkarılan işçi iş mahkemesine İŞE İADE davası açabilir ve mahkeme işverenin nedenini geçerli bulmazsa, işçinin işe iadesine karar verir.
  • İşveren işçiyi çıkarırken geçerli neden bulmak ZORUNDA değilse, işçi işe iade davası açamaz. Yani işe geri dönme ya da işe başlatmama tazminatı alma şansı yoktur.

Geçerli ve geçersiz fesih

İşte, diyelim ki; şartlarınız tutuyor ve işveren geçerli nedene dayanmak zorunda. Siz de dava açtınız, nedenin geçersiz olduğunu iddia ettiniz.

Mahkeme feshi inceleyecek, gerekçesini işverene soracak ve işçiyi dinleyecektir. Eğer hakim ortada geçerli bir neden olmadığına kanaat getirirse, bu fesih artık GEÇERSİZ FESİH olarak adlandırılacak ve işçinin işe iadesi mahkeme tarafından istenecektir.

Ama mahkeme işverenin fesih nedenini mantıklı bulursa, bu durumda feshin GEÇERLİ olduğuna karar verecek ve işçi kıdem ve varsa ihbar tazminatını alacak; ancak işe iade edilmeyecektir.

Mahkeme geçerli ya da geçersiz feshe nasıl karar verir?

geçersiz fesih geçerli fesih

Bunu size uzun uzun anlatsam da çok teknik bir konu olduğu için, anlaşılması zor olacaktır. Bu nedenle birkaç mahkeme kararını buraya ekliyorum. Eminim ki; okuduğunuzda mahkemelerin neye göre karar vermekte olduğunu daha iyi anlayacaksınız.

“Yapılacak iş, davalı şirketin fesih tarihinde davacıyı çalıştırabileceği başka  işyerlerinin olup olmadığı, bu işyerlerine fesih tarihinden kısa bir süre önce ve sonra davacıyla aynı vasıflarda yeni işçi alımı yapılıp yapılmadığı araştırılarak, davacıyı çalıştırabileceği başka işyeri ve yeni işçi alımı yok ise davalılar arasındaki özel güvenlik alımı işine dair sözleşmenin sona ermesine ilişkin bu durumun geçerli fesih sebebi oluşturacağı kabul edilerek davanın reddine, var ise feshin son çare olma ilkesine uyulmadan yapılan feshin geçersizliğine karar VERMEKTEN İBARETTİR.” (Yargıtay 22 Hukuk, 2017/9054 K.)

“Bozma sonrası yapılan araştırma sonucunda davacının görev yaptığı saha müdürlüğü pozisyonunun kapatıldığı ve yerine işçi ALINMADIĞI ANLAŞILMAKTADIR. Her ne kadar fesihten sonra bir kısım bölge müdürlerinin işe davet edildiği tespit edilmişse de, söz konusu işe davetler bölge müdürlerine yapılıp fesihten 5 ay sonrasına ilişkin olduğu gibi teklif edilen pozisyon ürün TANITIM ELEMANLIĞIDIR. Fesihten 5 ay sonra daha alt bir pozisyona ve daha önce işten çıkarılan işçilere o tarihte oluşan açığa göre işe davet bildirimi gönderilmesi işverenin fesihte tutarsız veya feshin son çare olması ilkesine aykırı davrandığı ANLAMINDA YORUMLANMAMALIDIR. Bu açıklamalar ve deliller karşısında davacının iş sözleşmesi feshinin geçerli nedene dayandığından davanın reddi yerine yazılı şekilde karar VERİLMESİ HATALIDIR.” (Yargıtay 9 Hukuk, 2017/6457 K.)

“Somut uyuşmazlıkta; davalı işveren tarafından düzenlenen 03.11.2014 tarihli fesih bildiriminde; 12.10.2014 tarihinde akşam bar servisinde 1 adet margarita ve 1 adet punch siparişinin karşılığında nakit ödenen 100 TL’nin davacıya verildiği, ancak bu tutarın sisteme davacı tarafından girilmediği, davacının 31.10.2014 tarihli savunmasında siparişi başka içki ismiyle girdiğini belirttiği, ancak sistem kayıtları üzerinde yapılan denetimde savunmada geçen içkinin de sisteme girilmediğinin tespit EDİLDİĞİ ANLAŞILMIŞTIR. Davacının feshe konu olan ve tevilli olarak savunulan olay  üzerine  davalı işverenin davacının doğruluk ve bağlılığa aykırı davranışı nedeniyle gerçekleştirdiği feshin haklı nedene dayandığı anlaşılmakla,  mahkemece feshin geçersiz olduğunun kabul edilmesi hatalı olup BOZMAYI GEREKTİRMİŞTİR.” (Yargıtay 9 Hukuk, 2017/5497 K.)

SONUÇ

Yukarıdaki mahkeme kararlarından da görüleceği üzere; feshin geçerli nedene dayanıp dayanmadığı, Yargıtay tarafından titizlikle araştırılmakta ve işverenin öne sürdüğü gerekçenin doğruluğu incelenmektedir.

Mahkemece de onaylanan bir gerekçe artık geçerli neden olacak ve mahkemenin kanaat getirmediği gerekçe ise geçersiz fesih olarak kabul edilecektir.

Geçerli fesih ya da geçersiz fesih tanımlarını yapmak gerekirse de, bu kavramlar şu şekilde tanımlanabilir.

İş Kanununun 18inci maddesinde sayılı “İŞE İADE” davası açma şartlarını taşıyan bir işçinin açtığı davada; işverenin işçiyi işten çıkarma gerekçesinin mahkemece de kabul edilmesi halinde; işçinin iş akdinin feshi, geçerli fesih olarak adlandırılacaktır. Eğer, işçiyi işten çıkarma gerekçesi mahkemece yeterli bulunmazsa, bu fesih de geçersiz fesih olarak kabul edilecektir.

,
Mustafa Baysal
Mustafa Baysal
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığında üç yıldan uzun süre İş Müfettişi olarak görev yapan yazarın, İş Kanunu Sorunları adında bir kitabı bulunmaktadır. İşçi Dünyası'nın kurucusu da olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız, telefon ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.