Genel sağlık sigortası nedir ve kimleri kapsar?

Genel sağlık sigortası kavramıyla 2008’de yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile tanıştık. Peki ama genel sağlık sigortası nedir? Kimler genel sağlık sigortası kapsamındadır? GSS hangi yükümlülükleri beraberinde getirir?

Genel sağlık sigortası ve sigortalısı nedir?

5510 sayılı kanuna göre genel sağlık sigortası, öncelikle kişilerin sağlıklarının korunmasını ve ayrıca sağlık riskleriyle karşılaşmaları halinde oluşan harcamaların finansmanını sağlayan sigorta olarak tanımlanmıştır.

Genel sağlık sigortalısı ise, 5510 sayılı kanunun 60ıncı maddesinde sayılan kişileri ifade etmektedir.

Kimler genel sağlık sigortası kapsamındadır?

Şu kişiler genel sağlık sigortası (GSS) kapsamındadır:

  • 5510 4/a yani işçiler
  • 5510 4/c yani memurlar ve sözleşmeli personel
  • 5510 4/b yani bağkurlular ve muhtarlar
  • İsteğe bağlı sigortalı olanlar
  • Harcamaları, taşınır ve taşınmazları ile bunlardan doğan hakları da dikkate alınarak, SGK tarafından belirlenecek test yöntemleri ve veriler kullanılarak tespit edilecek aile içindeki geliri kişi başına düşen aylık tutarı asgari ücretin üçte birinden az olan vatandaşlar
  • Gelir tespiti yapılmaksızın genel sağlık sigortalılığı ya da bakmakla yükümlü olduğu kişi bulunmayan Türk vatandaşlarından 18 yaşını doldurmamış çocuklar
  • Uluslararası koruma başvurusu veya statüsü sahibi ve vatansız olarak tanınan kişiler
  • 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre aylık alan kişiler
  • 1005 sayılı İstiklal Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani Hizmet Tertibinden Şeref Aylığı Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre şeref aylığı alan kişiler
  • 3292 sayılı Vatani Hizmet Tertibi Aylıklarının Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre aylık alan kişiler
  • 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre aylık alan kişiler
  • 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu hükümlerine göre korunma, bakım ve rehabilitasyon hizmetlerinden ücretsiz faydalanan kişiler ile ana ve babası olmayan Türk vatandaşlarından 18 yaşını doldurmamış çocuklar
  • Harp malullüğü aylığı alanlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamında aylık alanlar
  • 442 sayılı Köy Kanununun ek 16 ncı maddesine göre aylık alan kişiler
  • 2913 sayılı Dünya Olimpiyat ve Avrupa Şampiyonluğu Kazanmış Sporculara ve Bunların Ailelerine Aylık Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre aylık alan kişiler
  • Mütekabiliyet esası da dikkate alınmak şartıyla, oturma izni almış yabancı ülke vatandaşlarından yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında sigortalı olmayan kişiler
  • 4447 sayılı Kanun gereğince işsizlik ödeneği, Esnaf Ahilik Sandığı ödeneği ve ilgili kanunları gereğince kısa çalışma ödeneğinden yararlandırılan kişiler
  • 5510 sayılı kanun veya bu kanundan önce yürürlükte bulunan sosyal güvenlik kanunlarına göre gelir veya aylık alan kişiler
  • Yukarıdaki bentlerin dışında kalan ve başka bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan vatandaşlar
  • Evlenme ödeneği alan kız çocukları
  • İş kaybı tazminatı alanlar
  • Türkiye ile sosyal güvenlik anlaşması olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce götürülen işçiler
  • Memurlardan aylıksız izin sürelerini 1 yıla kadar kullananlar
  • Oturma izni almış yabancı ülke vatandaşları
  • 18 yaşını doldurmamış çocuklar
  • Kamuda çalışan sigortalıların iş sözleşmesinin askıda kaldığı süreler
  • Ülkemizde öğrenim gören yabancı uyruklu öğrencilerden ilk kayıt tarihinden itibaren üç ay içinde talepte bulunanlar
  • Staj süresi ile sınırlı olmak üzere, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu uyarınca avukatlık stajı yapmakta olanlardan 5510 sayılı kanuna göre genel sağlık sigortalısı veya bakmakla yükümlü olunan kişi durumunda olmayanlar

Bu liste daha da uzatılabilir. Ama tersten söylemek gerekirse; kapsam dışı olarak kabul edilen banka sandıkları mensupları, hükümlü tutuklular, yurt dışından sağlık hizmeti alma hakkı olanlar hariç olmak üzere Türkiye’de ikamet eden herkes genel sağlık sigortası kapsamında kabul edilmektedir.

Genel sağlık sigortalı olmak ne anlama gelir?

Burada akla şöyle bir soru gelebilir: GSS’li olmak ne demektir? Ya da bunun avantajı veya dezavantajı nedir?

Şubat ayında eksik gün bildirimi nasıl yapılır?

Bu yazıya da göz atmak ister misiniz?

GSS, ülkede sigorta anlamında uygulama birliği getirmek amacıyla hayatımıza girmiş bir düzenlemedir. Amaç, toplumdaki her kesimi GSS içine almak ve böylece geliri çok olanların az olanları ya da örneğin bekarların evlileri bir nevi finanse etmesini sağlamaktır.

anne baba ve ellerinden tutan çocuk

Böyle olunca, çalışan ya da emekli aylığı alan kişiler için aslında değişen bir şey yok demektir. Asıl farklılık, çalışmayan ya da geliri olmayanlar için ortaya çıkmaktadır.

Önceki sistemde çalışmayan ve muhtaç durumda olan kişilerin sağlık harcamaları yeşil kart vb. sistemlerle karşılanırken, mevcut sistemde öncelikle bu kişilerin gelir durumları dikkate alınmaktadır.

GSS kapsamına giren ve herhangi bir yerde çalışmayan bir kişi, öngörülen şartları sağlayamazsa, zorunlu GSS prim borcuyla karşılaşmaktadır.

Bunu daha önce, gelir testi konusunda açıklamıştık: iscidunyasi.com/gelir-testi-nasil-yapilir-nereye-basvurulur/

Genel sağlık sigortası istemiyorum!

şemsiye altında insanlar ve çocuklar

Böyle bir seçenek var mıdır? Yani vatandaş, “Benim işim yok, gelirim az, aynı zamanda GSS’li olmak da istemiyorum” diyebilir mi?

Bunu diyen bir kişi, büyük ihtimalle gelir testinden geçemeyen yani hanesinde kişi başına düşen aylık gelir ortalaması brüt asgari ücretin 1/3’ünden çok olan bir kişidir. Eğer, gelir bu seviyenin altında olsaydı, zaten bu kişinin GSS primi devlet tarafından karşılanacaktı: iscidunyasi.com/gelir-testi-zorunlulugu-kaldirildi-mi/

Bu vatandaş, sağlık hizmeti almak istemediğini ya da gerektiğinde kendi cebinden karşılayacağını beyan edebilir mi?

GSS uygulaması zorunludur. Yani, genel sağlık sigortalı
olmak ya da olmamak kişilerin tercihine bırakılmamıştır. Böyle olunca,
sistemden çıkmak diye bir şey söz konusu değildir.

Bu durumdaki bir vatandaş ya gelir testi yaptırarak, geliri belirli bir seviyenin altındaysa prim ödemekten kurtulmalı ya da öyle ya da böyle GSS primi ödemelidir.

Genel sağlık sigortası (GSS) borcu nedir?

İşçi, memur ya da bağkurlu gibi halihazırda çalışmakta olan kişiler ya da zaten SGK’dan emekli aylığı gibi sürekli gelir elde edenlerin GSS primleri devlet tarafından yatırılmaktadır.

Ancak, bazı hallerde kişi otomatik olarak GSS kapsamına alınmakta ve hanesine borç yazılmaktadır. Bu haller şunlardır:

  • Çalışılmaması
  • SGK’dan herhangi bir gelir ya da aylık alınmıyor olunması
  • Sigortalının bakmakla yükümlü olduğu kişi kapsamında çıkılması
Bu durumda kişiler ya derhal gelir testi yaptırmalı ve
sonucunda göre hareket etmelidir ya da bunlara otomatik olarak her ay GSS borcu
yansıtılmaktadır.

Sigortalının bakmakla yükümlü olduğu kişiler ise şunlardır:

  • Eşi
  • 18 yaşını tamamlamamış ve evlenmemiş çocuğu
  • Lise dengi okullarda okuyor olması halinde 20 yaşını tamamlamamış ve evlenmemiş çocuğu
  • Üniversite okuyor olması halinde 25 yaşını doldurmamış ve evlenmemiş çocuğu
  • Yaşına bakılmaksızın malul olan ve evli olmayan çocuğu

SONUÇ

Yukarıda tek tek saydığımız ve kapsama giren kişileri açıklayan listeyi unutun! Genel sağlık sigortası kavramını şöyle özetleyebiliriz. İşçi, memur ya da bağkur vb. şekilde bir yerde çalışan, emekli maaşı alan kişiler ve benzeri sürekli gelire sahip olanlar zaten otomatik olarak GSS’nin bir parçasıdır.

Burada kafa karıştıran husus, vatandaşlara çıkan GSS prim
borçlarıdır. Bunun nedeni ise, sistemin zorunlu olması ve yukarıda sayılan
hallere girmeyen bir vatandaşın otomatik olarak GSS’li yapılmasıdır.

Bir başka deyişle, işsiz kaldığınızı varsayalım. Tam 100 gün boyunca eski sigortanızdan faydalanmaya devam edersiniz. Ama bu süre geçtikten sonra, halen bir yerde çalışmaya başlamamışsanız ya da emekli aylığı gibi bir gelir elde etmiyorsanız, sistem sizi kendiliğinden GSS’li yapacaktır ve size her ay prim borcu çıkacaktır.

Genel sağlık sigortası, adeta eski yeşil kart yerine gelmiş bir sistem gibi düşünülebilir. Yeşil kart döneminde, maddi durumu iyi olmayan ve çalışmayan ya da geliri düşük olan vatandaşlar, yeşil kart sahibi olarak sağlık güvencesinden faydalanabiliyordu.

Yeşil kart alamayanlar ise ne sağlık güvencesinden faydalanabiliyordu ne de herhangi bir prim ödemesi gerekmiyordu. Bunlar tamamen sistemin dışında kalıyordu.

İşte GSS, geliri düşük olan vatandaşlara yine yeşil kart gibi karşılıksız olarak sağlık güvencesinden faydalanma imkânı getirirken, geliri belirli bir seviyenin üzerinde olanlara ise “sigorta dışında kalamazsınız” dedi ve onları da prim borçlusu yaptı.

Aslında GSS primi oldukça düşük. 2018 yılı için her ay 60,89 TL ödeyen bir aile reisi, bu sayede hem kendi hem de bakmakla yükümlü olduğu kişiler için sağlık güvencesine kavuşuyor. Bu parayı da ödemek istemezse, gelir testine girip bunu ödemekten de kurtulabiliyor.

Kafa karıştırıcı duran GSS sisteminin mantığının temelini, ülkeden yaşayan herkesin bir şekilde sosyal güvenlik sistemine katkı vermesi oluşturuyor. Zaten gelir testine giren ve maddi durumu kötü olan vatandaşların adına bu katkıyı da devlet veriyor. Böylece ülkedeki herkes sigorta kapsamına girmiş oluyor. 

Sistemin vatandaş açısından sakıncalı kısmı ise, vatandaşın adına her ay prim borcu birikmesi ama kişinin bundan haberdar olmaması. Bunu ise e-devlet üzerinden sorgulama yaparak görebilir ve ne kadar borcunuz olduğunu öğrenebilirsiniz.


İşçi Dünyası
Zeynel Abidin Özkale
İşçi Dünyası'nın editörü olan olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız, telefon ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.

Sitemizin en üstünde yer alan KİRACILARA MÜJDE başlıklı REKLAMI tıklayan ve ziyaret ettikleri sitede FORM dolduran okuyucularımızın yorumları ÖNCELİKLE cevaplanmaktadır.