Hangi işyerlerinde toplu iş sözleşmesi yapılabilir?

Hangi işyerlerinde toplu iş sözleşmesi yapılabilir?

Toplu iş sözleşmesi hem işçilere daha iyi çalışma koşullarının sağlanması hem de sendikacılık faaliyetinin etkin yürütülmesi açısından önemlidir. Ancak bir işyerinde sendikalı işçiler bulunması, orada toplu iş sözleşme yapılması için tek başına yeterli değildir. O halde, hangi sendikalar toplu iş sözleşmesi yapma yetkisine sahiptir ve en kaz işçi sendikalı olunca TİS süreci başlayabilir?

Sendikaya üye olunması

Sendikanın nasıl kurulacağını daha önce yazmıştım. Çok zor olmayan bu süreçten daha çetin olanı ise sendikanın üye sayısını artırabilmektir. Ülkemizde sendika üyeliği işkolu bazında yapılmaktadır ve 15 yaşını doldurmuş her işçi sendikaya serbestçe üye olma hakkına sahiptir.

Toplu iş sözleşmesi

Bir işyerinde toplu iş sözleşmesi kurulmuşsa, bunun anlamı; işçilerin tamamını ilgilendiren hükümleri buraya koyulabileceği ve işyerindeki genel eksikliklerin toplu şekilde giderilebileceğidir. Ancak toplu iş sözleşmesi yapma süreci, işverenle yapılan pazarlığı da içerdiğinden, işverenler genelde işyerinde sendikal faaliyet yürütülmesini istemezler.

Çünkü toplu iş sözleşmesi kapsamında yürütülen görüşmelerde taraflar anlaşma sağlayamazsa, arabulucu ya da yüksek hakem kuruluna kadar giden bir uyuşmazlık çözüm süreci olmakta ve bazen işverenlerin istemediği hükümler de TİS’e girebilmektedir.

Hangi işyerinde TİS yapılabilir?

Bir işyerinde sendikalı işçilerin olması, tek başına TİS yapılması için yeterli değildir. Bunun için şu iki temel şartın birlikte sağlanması gerekir:

  • O işyerinde çalışan işçilerin yarısından en az 1 fazlası aynı sendikaya üye olmalıdır. (İşletme bazında yapılacaksa, işletmedeki toplam işçi sayısının en az %40’ı üye olmalıdır).
  • Üye olunan bu sendikanın, kurulu bulunduğu işkolundaki sendikalı işçilerin en az yüzde 1’ine sahip olması gerekir.

toplu iş sözleşmesi yapma şartları

Bir başka deyişle; toplu iş sözleşmesi görüşmesi yapabilecek sendika öncelikle ülke çapında belirli bir sayıya ulaşmak zorundadır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca her yıl ocak ve temmuz aylarında “İşçi ve sendika üye sayıları” açıklanır. Bu istatistiklerde hem belirli bir işkolundaki toplam işçi sayısı hem de her bir sendikanın o işkolunda ne kadar üyeye sahip olduğu belirtilir. İşte; sendika öncelikle ilgili işkolunun en az %1’i kadar üye sahibi olmalıdır.

Bu şartı taşıyan sendikaya üye olan işçi sayısı, o işyerindeki işçi sayısının yarısından bir fazlasını aşarsa; işte o zaman bu sendikanın işyerinde toplu iş sözleşme yetkisi olacaktır.

Sendika yetki tespiti istemelidir

Bir işyerinde toplu iş sözleşmesi yapmak isteyen ve yukarıdaki şartları taşıdığını düşünen sendika; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına başvurarak, yetki tespiti istemelidir. Bakanlık, sendikanın yetkili olduğuna karar verirse; bunu hem sendikaya hem de işverene 6 iş günü içinde bildirir.

SONUÇ

Toplu iş sözleşmesinin yapılması ve uygulanması farklı bir yazıda konu edilebilecek kadar ayrıntılıdır. Ama bir işyerine sendika getirmek ve toplu iş sözleşmesi yapmak isteyen işçilerin, ancak aşağıdaki şartları taşıyan bir sendika ile TİS yapabileceklerini bilmesi gerekir:

  • O sendika, faaliyet yürüttüğü işkolunda ülke çapında sendikalı olan işçilerin en az %1’ine üye olarak sahip olmalıdır.
  • Yukarıdaki şartı taşıyan sendikanın; o işyerindeki üye sayısı da, işyerinde işçi sayısının yarısından en az 1 fazla olmalıdır. (İşletme bazında yapılacak toplu iş sözleşmesi için, işletmedeki toplam işçi sayısının en az %40’ı üye olmalıdır).

Böylece, bu iki şartı birlikte sağlayan bir sendika, işverenle toplu iş sözleşmesi yapmak için masaya oturabilecektir.

,
Mustafa Baysal
Mustafa Baysal
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığında üç yıldan uzun süre İş Müfettişi olarak görev yapan yazarın, İş Kanunu Sorunları adında bir kitabı bulunmaktadır. İşçi Dünyası'nın kurucusu da olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız, telefon ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.