İbraname hakkında bilinmesi gerekenler

İbraname nedir?

İbraname kavram olarak, aklama belgesi anlamına gelmektedir. İş Kanunu açısından yorumladığımızda bunu, işçinin işvereni aklaması olarak yorumlayabiliriz. İbranamenin bir tür aklama olmasının nedeni, işçinin tüm alacaklarını tahsil ettiğini, işverenin kendisine borcu kalmadığını beyan etmesinden kaynaklanmaktadır. O nedenle ibraname önemlidir.

İşçi özlük dosyasında ibraname!

Bu kadar önemli bir belgenin işçi özlük dosyalarında işi ne? Evet, kırtasiyelerde dosya halinde satılan ve içinde iş sözleşmesi başta olmak üzere onlarca belge örneği bulunan tek tip dosyaların içinde ibraname de göze çarpmaktadır. Bu evrakın bir gün lazım olabileceği muhakkaktır. Ama özlük dosyları incelendiğinde bir çoğunda ibranamenin işçiye peşinen imzalatıldığı görülmektedir.

İşe girerken imzalanan ibraname

İbranamenin, doğası gereği, iş sözleşmesinin sona ermesiyle birlikte imzalanması gerekir. Ancak bazı işverenler ileride sorun yaşamamak adına ibranameyi işçilerine işe girerken imzalatmakta ve bazı işçiler de işe girmek amacıyla bu evrakı imzalamaktadır. Bu tip ibranamelerin içeriği ve tarih kısmı boş bırakılmakta ve sadece işçinin imzası alınmaktadır.

İbraname nasıl düzenlenmeli?

Tarihsiz ve boş ibranameleri yorumlamak için öncelikle ibranamenin nasıl düzenlenmesi gerektiğine bakmamız gerekir. Bunun için ise cevabı ikiye ayırmak zorundayız; çünkü 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren Türk Borçlar Kanununun 420 nci maddesiyle ibraname şartları özel olarak düzenlenmiştir. Bu kapsamda, yukarıdaki tarihten önceki ibranameler için ayrı ve sonraki ibranameler için ayrı şartları aramak gerekmektedir.

Türk Borçlar Kanunundan önce ibraname

Türk Borçlar Kanunu düzenlemesinden önceki ibranameler Yargıtay içtihatları çerçevesinde değerlendirilmelidir. Bunları ise madde madde şu şekilde yazabiliriz:

  • İş ilişkisi devam etmekteyken düzenlenen ibra sözleşmeleri geçerli değildir. İşçi tamamen işverene bağımlıdır ve iş güvencesine rağmen işe devam edebilmek veya alacaklarına bir an önce kavuşabilmek amacıyla iradesi dışında ibraname imzalaması mümkündür.
  • İbranamede tarih yoksa ve içeriğinden de fesih tarihinden daha sonra düzenlendiği açıkça anlaşılamıyorsa ibraname geçerli değildir.
  • İbraname düzenlenirken bir tarafın esaslı hataya düşmesi, diğer tarafın ya da 3. şahsın hile veya korkutmasıyla karşılaşması durumunda ibraname geçersizdir.
  • Dava aşamasında savunmayla ve işverenin kayıtlarıyla çelişen ibranamelerin geçersiz olduğu kabul edilir.
  • Miktar içeren ibranamelerde borcun kısmen ödenmiş olması halinde ibraya değer verilmez. Yapılan ödemenin makbuz olarak kabul edilir.
  • İbranamede miktar yoksa mahkemece irade fesadı denetimi yapılır ve somut durumun özelliklerine göre ibranamenin geçerliliği araştırılır. Mesela, işçinin ibranamede yasal haklarını ve alacaklarını saklı tuttuğuna dair ihtirazi kaydı varsa bu, işçinin ibra iradesinin olmadığına delil kabul edilir.
  • İbranamede bulunmayan işçilik alacakları açısından borç sona ermez. İbranamede bulunan işçilik alacaklarından bir kısmının savunmayla çelişmesi, ibranameyi bütünüyle geçersiz hale getirmez. Savunmayla çelişmeyen bölümler açısından ibranameye değer verilir. Yani bu gibi hallerde ibranamenin bölünebilir etkisi gündeme gelir. Bir ibraname bir kısım alacaklar açısından makbuz hükmündeyken, bir kısım alacaklar bakımından ise çelişki sebebiyle geçersiz kabul edilebilir.
  • İbraname savunması, hakkı ortadan kaldırabilecek bir itiraz olduğundan yargılamanın her safhasında ileri sürülebilir.

Türk Borçlar Kanunundan sonra ibraname

01.07.2012 tarihinden itibaren sona eren iş sözleşmelerine konu ibranamelerde ise şu hususların 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununa göre bulunması gerekir:

  • İbraname yazılı olmalıdır.
  • İbraname, sözleşme sona erdikten en erken 1 ay sonra imzalanmış olmalıdır.
  • İbra konusu alacağın türü ve miktarı açıkça belirtilmiş olmalıdır.
  • Ödeme noksansız yapılmış olmalıdır.
  • Ödeme banka kanalıyla yapılmış olmalıdır.

Yukarıdaki şartları taşımayan ibraname kesin olarak hükümsüz kabul edilir. Alacağın tamamının ödenmediği ibranameler veya ibranamede beyan edilen alacakların ödendiğini gösterir diğer ödeme belgeleri, içerdikleri miktarla sınırlı olmak üzere makbuz yerine geçer. Yalnız bu durumda dahi, ödemenin banka kanalıyla yapılmış olması şarttır. Yani bankadan yapılmayan ödemeler ibraname açısından hiçbir değer ifade etmezler. Bunlar ancak ifa niteliğinde kabul edilir.

İbraname için neden 1 ay beklenmeli?

ibraname işçi imza

Türk Borçlar Kanunu; işçinin ibraname imzalamak için, işten ayrıldığı tarihten itibaren 1 ay beklemesini şart koşmuştur. İlk bakışta anlamsız gibi görünen bu düzenleme aslında işçi lehine çok önemli bir sonuç doğurmaktadır.

Bilindiği üzere şartları varsa işe iade davasının açılması için 1 aylık hak düşürücü bir süre vardır. İşte bu süreyi esas alan kanun koyucu, adeta bu 1 ay içerisinde işçi üzerinde işveren tarafından her hangi bir baskı kurulmasını önlemek istemiştir. İşçi bir ayın geçmesiyle işe iade davası açıp açmamaya karar verecek ve duruma göre ibranameyi imzalayabilecektir.

Ancak burada muhtemel bir yanlış anlamayı da peşinen düzeltmekte fayda vardır. Bu 1 aylık süre ibraname imzalanması için beklenmesi gerek süre olup 1 aylık süreyi beklemeden kıdem tazminatı, ihbar tazminatı gibi ödemelerin yapılması elbette mümkündür.

SONUÇ

Türk Borçlar Kanununun 420 nci maddesi ibraname uygulamasını somutlaştırmıştır. Ancak bu kanunun yürürlüğe girdiği 01.07.2012 tarihinden önceki ibranamelerin Yargıtay içtihatlarına göre değerlendirilmesi gerekir.

Bu tarihten sonraki ibranameler için ise; alacakların türü ve miktarının ibranamede açık şekilde gösterilmesi ve ibranamede yazılı tutarların bankadan ödenmesinin gerektiği, bir kısmının ya da tamamının elden ödenmesi ve işçinin bu ödemenin yapıldığını reddetmesi durumunda yapılan ödemelerin geçersiz sayılacağı, ibranamenin imzalatılması için iş akdinin sona ermesinin üzerinden en az 1 ay geçmesinin beklenmesinin gerektiği ve ibranamenin yazılı düzenlenmesinin zorunlu olduğu unutulmamalıdır.

İbraname örneğini ise buradan indirebilirsiniz.

,
Mustafa Baysal
Mustafa Baysal
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığında üç yıldan uzun süre İş Müfettişi olarak görev yapan yazarın, İş Kanunu Sorunları adında bir kitabı bulunmaktadır. İşçi Dünyası'nın kurucusu da olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

39 Yorum

  1. MERHABA :
    ÇALIŞTIĞIM İŞYERİNDE BANKAYA YATAN ASGARİ PARA HERKESİN FARKLI NEDEN ACABA KİMİNİN 1404 KİMİNİN 1470

  2. Merhaba , benim 1 yılı doldurmama 12 gün kalmıştı ve şirket küçülmeye gitti diyerek çıkışımi verdiler . Kendilerine 11 günüm kaldı kıdem vermemek için mi ? Bunu yapıyorsunuz dedim böyle olması gerektiğini diğer haklarımi alacakları mi alacağını söylediler ve aldığımız gerçek maaşımi z üzerinden sigorta yatirmadikalri için yarısı elden yarısı bankadan yatıracak larını söylediler . Atın 5 de çıkış verdiler ibra tarihini 10.unda yaptılar şimdi benim işten çıkış tarihim 10. Olmuyor mu. Ben geri kalan günlere rapor alsam kıdem i hakediyor olmamı acaba . Bu konu hakkında yardimci olurmusunuz.

  3. Merhaba,
    Bir çalışanımızı kovmak durumunda kaldık ihbar süresince çalıştıktan sonra işten ayrıldı. Alacaklarını banka yoluyla kendisine verdik. İbraname imzalamak için çağırmamıza rağmen gelmemekte. İbraname imzalatmasak da bankadan yaptığımız ödeme herhangi bir dava söz konusu olduğunda yeterli olacak mıdır? İbranameyi imzalaması için ihtar mı yollamamız gerek noter aracılığıyla?

    1. Kemal bey merhaba. İbraname imzalamanmamış olsa da, banka kayıtları yeterli olacaktır. Yine de en azından adresine iadeli taahhütlü bir yazı yollayıp ibraname imzalamaya çağırırsanız daha iyi olur.

  4. iyi günler kolay gelsin… ben markette zor durumda kaldıgım ıcın haksız kazanç elde ettim..bunu da kamera dan ızleyıp fark ettiler.. zaten tutanak tutuldu gereklı acıklamayı yaptım.. fakat ayın 25 nde odeme yapılması gerekırken ödeme yapılmadı.. bana kağıt geldi sözleşmeniz fesih edilmiştir diye..işten cıktıgıma dahır herhan gibi bir imza da atmadım bugun ise iş yerıne gidip ibraname yi imzalamam gerektiğini söylediler.hakkımda dava acabılırlermı.. icerdekı paramı da 15 eylul de odenecegını soyledıler..sizce ibaraneme imzalamak zorundamıyım… yaklasık 10 aydır calısıyorum..

    1. Merhaba. İbraname imzalamak ya da imzalamamak zorunda değilsiniz. İbraname imzalarsanız, haklarınızı aldığınızı beyan etmiş olursunuz. Maaşınızın ödeneceğine inanıyorsanız, bu evrakı imzalayabilirsiniz.

  5. Merhaba işten çıktıktan sonra imzalanması gereken evrakları imzalamasam suçmu ibraname nin bir aylik süresimi var diğer evraklar sozlesmenin bitimi demkmidir param yatmadan imzalamasam cikis yapilmazmi Bilgi lütfen .

    1. Merhaba. Evrak imzalamamak neden suç olsun? Paranız yatırılsa da yatırılmasa da çıkış yapılabilir. İbranamenin, en erken işçi işten ayrıldıktan 1 ay sonra düzenlenmesi gerekir. Bunun öncesinde düzenlenen ibranameye mahkeme değer vermeyecektir.

  6. Merhaba ben 3 yil 3 aydir bir firmada asistan olarak calismaktayim isten kendi rizamla ayrildigim taktirde tazminatimi alabilirmiyim ayrilma sebebi olarak maas yetersizligi + 11 saatlik bir mesaimiz var resmi tatillerimz yok sadece dini bayramlarda birde pazar gunu izin kullanabiliyoruz yillik izinimizide kullanmiyoruz kullanmadigimiz icinde ayrica ucret almiyoruz devlet tarafindan agi odemeleride bize odenmiyor isveren tazminati kabul etmedigi taktirde bu sebepler gecerlimidir tazminatimi alabilirmiyim

    1. Fatma hanım merhaba. Haklı gerekçe bulmanız gerekir.
      – Maaş yetersizliği haklı bir gerekçe değildir.
      – Yıllık izin kullandırılmaması haklı gerekçedir.
      – Fazla mesai ödenmemesi ya da bayram çalışması karşılığında genel tatil ücreti ödenmemesi de haklı fesih gerekçesidir.
      – AGİ’nin, siz bildirimde bulunmanıza rağmen, maaşınıza yansımaması da haklı gerekçedir.

      İşten ayrılacaksanız, bu ve buna benzer sebeplerinizi ihtarname çekerek işyerine bildirerek fesih yapın ve tüm haklarınızı talep edin.

  7. Mustafa bey merhaba

    3 yıldır hemşire olarak çalıştığım hastane maaşlarımı 3 ay öncesine kadar asgari ücretten bildiriyordu,son 3 aydır gerçek ücretten bildiriyor ve bu durum doğum paramıda eksik almama neden oldu ve yıllık izindeyken noter yoluyla ihbar gönderdim maasımın 3 ay öncesine asgari ücretten gösterilmiş diyerek.haklı sebeplerden fesih ettiğimi belirttim.noter yazım ellerine geçtiğinde 17,05,2017 tarihli çıkışımı vermişler bana herhangi bir yazılı bildirim yapmadılar. izin bitiş tarihim olan 27,05,2017 de iş yerine evraklarımı imza için gittiğimde ibraname imzalatmak istediler. bu belgede gerekçe olarak istifa ettiğim kod:03 ten yazıyordu imzalamadım ve kurumdan ayrıldım.kalan haklarımı alabilirmiyim.

    1. Merhaba. Evrakı imzalamayarak iyi yapmışsınız. Zaten ihtarname çekerek fesih işlemini de siz yapmışsınız. Bu aşamada, eğer işveren her hangi bir ödeme yapmazsa, mecburen dava açacaksınız. Başka bir alternatif olarak da arabulucuya başvurabilirsiniz.

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız, telefon ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.