İş sözleşmesinde yer alan cezai şart maddeleri

İş sözleşmesine koyulan cezai şart maddeleri

İş Kanununun temel hükümlerine aykırı olmamak kaydıyla, taraflar iş sözleşmesini diledikleri gibi düzenleyebilmektedir. Böyle olunca, bazı iş sözleşmelerinde cezai şarta yer verildiğini görmekteyiz. Bu cezai şart hükümleri karşılıklı olabildiği gibi sadece işçiye yönelik de olabilmektedir. Genel olarak cezai şart nedir ve hangi konularda geçerlidir?

Cezai şart nedir?

Cezai şart tanım olarak; bir borcun yerine getirilmemesi ya da eksik yerine getirilmesi karşılığında, karşı tarafa ödenmesi gereken ceza miktarını ifade etmektedir. Bu kavram İş Kanununda düzenlenmemiştir. Yasal dayanağını Türk Borçlar Kanununun 179 ila 182inci maddeleri arasında düzenlenmiştir.

Buna göre; bir sözleşmenin hiç ifa edilmemesi ya da gereği gibi ifa edilmemesi durumunda bir ceza kararlaştırılmışsa, aksi sözleşmeden anlaşılmadıkça alacaklı, ya borcun ya da cezanın ifasını isteyebilmektedir.

İş sözleşmesinde cezai şart

İş sözleşmesinde cezai şart, genelde bir tarafın iş sözleşmesini, ortada haklı bir nedeni yokken sonlandırması ya da zamanından önce sona erdirmesi üzerine gündeme gelmektedir. Bunun için, işçinin genelde işçinin belirli bir süre karşılığı maaşı esas alınmakta ve cezai şart miktarı da böyle belirlenmektedir. Örneğin işçinin 10 aylık brüt maaşı tutarında ya da asgari ücretin 5 katı tutarında şeklinde cezai şartlara yer verilmektedir.

Sözleşmeye koyulan cezai şartlar geçerli midir?

Oldukça kafa karıştırıcı bu hususu anlatmak yerine Yargıtay kararlarına bakalım. Böylece, hangi cezai şartların geçerli olduğunu ve hangilerinin geçersiz kabul edildiğini birlikte görelim.

  • Sözleşmenin süresinden önce sona ermesi halinde öngörülen bir cezai şart varsa, bu iş sözleşmesinin süreli ya da asgari süreli olması gerekir. Belirsiz süreli iş sözleşmesi varsa, süresinden önce işten ayrıldığı için işçiye cezai şart öngörülemez.
  • Sadece işçi aleyhine koyulan cezai şartlar geçersiz kabul edilmektedir. Yani iş sözleşmesinde bir cezai şart varsa, hem işçi hem de işveren için belirlenmiş olmalıdır.
  • Eğer işçi için öngörülen cezai şart, işveren için öngörülenden daha az ise; bu durum cezai şartı geçersiz hale getirmez. Ancak, işçinin sorumluluğu işvereninki kadar kabul edilir.
  • İşçiye verilen eğitim karşılığı cezai şartın bulunması normaldir.

SONUÇ

işçi fesih cezai şart

Öncelikle şunu söylemek gerekir ki; iş sözleşmesine cezai şart hükümleri koyulması mümkündür. Ancak her şeyden önce, bu cezai şartın KARŞILIKLI olması gerekir. Sadece işçi için öngörülen cezai şart, Yargıtay tarafından geçersiz kabul edilmektedir.

Örneğin, sözleşmenin süresinden önce sona erdirilmesi halinde işçi için 5 aylık ücreti tutarında cezai şart belirlenmiş; ancak işveren için belirlenmemişse, bu cezai şart geçersizdir. Aynı durumda işveren için belirlenen cezai şart miktarı 2 aylık ücret tutarında olsaydı, bu defa da işçinin sorumlu olduğu miktar 2 ayı aşamayacaktı.

Belirlenen cezai şart ne kadar yüksek olursa olsun, mahkemelerce bu tutarlarda indirim yapılabilmektedir. Bunun için hakimin ceza miktarını aşırı görmesi yeterli olmaktadır. İndirim, işçinin çalıştığı ve çalışması gereken süreler göz önüne alınarak yapılmalıdır.

Ayrıca cezai şartın dışında, belirli süreli iş sözleşmelerinde, kalan süreler ait ücretlerin de karşı tarafça talep edilebileceğini hatırlatmak isterim. Sözleşmeyi haksız şekilde fesheden taraf böylece hem cezai şart ödemiş olacak hem de bakiye sürelerin ücretini de ödemek zorunda kalacaktır.

, ,
Mustafa Baysal
Mustafa Baysal
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığında üç yıldan uzun süre İş Müfettişi olarak görev yapan yazarın, İş Kanunu Sorunları adında bir kitabı bulunmaktadır. İşçi Dünyası'nın kurucusu da olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız, telefon ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.