İşçi işyeri açabilir mi?

İşçinin işyeri açması

Bu soruyu bir memur için sorsaydık, cevabımız rahatça “hayır” olurdu. Bunun nedeni, memurun hangi işleri yapabileceğinin, hangilerini yapamayacağının kanunlarla sınırlanmış ve belirlenmiş olmasıdır. Ama aynı şeyi işçi için söyleyemeyiz.

İş Kanunu ne diyor?

4857 sayılı İş Kanunu işçi için adeta bir başvuru kaynağıdır. İş hukukunun sistematiği gereği, iş sözleşmesindeki hükümler İş Kanununa aykırı olamaz. Ama kanundan daha çok ve işçi lehine haklar içerebilir. Bu durumda İş Kanununa baktığımızda, bir şey söylemediğini görüyoruz.

Ama İş Kanununun 25 inci maddesi gereğince işçinin bazı sorumlulukları da vardır. Bunlardan bir tanesi de işverenin güvenini kötüye kullanmamaktır. İşverenden habersiz işyeri açmak, işçinin işini aksatıyorsa bunun bir tür güveni kötüye kullanmak olduğunu söyleyebiliriz.

İş sözleşmesinde ne yazıyor?

İşçinin şikayetinden vazgeçmesi

Bu yazı da ilginizi çekebilir

İşçinin işyeri açıp açamayacağı sorusunu duyduğumuz anda yapmamız gereken ilk iş, sözleşmeyi açmak olmalıdır. İş sözleşmesinde işçinin işyeri açamayacağına dair bir hüküm varsa bu durumda işçi işyeri açamaz.

İşçinin işyeri açabileceği yazıyorsa, işçi elbette işyeri açabilir. Peki, hiçbir şey yazmıyorsa!

Toplu iş sözleşmesi var mı?

İş sözleşmesinde hiçbir hüküm yoksa, o halde işyerinde toplu iş sözleşmesi olup olmadığı önem kazanır. Varsa, bu durumda aynı iş sözleşmesinde olduğu gibi, toplu iş sözleşmesindeki hükümlere göre karara varılır. Ya toplu iş sözleşmesi de yoksa!

İş Kanunu devreye girer

Evet, ne iş sözleşmesinde ne de toplu iş sözleşmesinde bir hüküm bulamadık. O zaman istikametimiz İş Kanunu olacak. Çünkü işçi / işveren arasındaki genel kuralları koyan kanun o. İş Kanunu ise şu şekilde okumamız lazım:

  • Kanunda işçinin işyeri açmasıyla ilgili bir yasak var mı? YOK
  • Peki açabileceğine dair bir hüküm var mı? YOK
  • O zaman genel kurallar devreye girecek.

Genel kurallar

İşçinin asli görevi iş görmektir. Bu görevini işverene bağımlı olarak yapmakla da sorumludur. İşverenin yükümlülüğü ise ücret ödemektir. O halde, işçinin işyerinde ya da işyeri dışında yaptığı her hangi bir hareket, söz ya da iş işvereni ya da yaptığı işi olumsuz etkilememelidir.

Bunu bir örnekle açıklayacak olursak, işçi işyeri dışında kavga ederse, normalde bu nedenle işçi işten çıkarılamaz. Ama işçinin kavgası mesela medyaya yansır, o sırada işçinin üzerinde işyeri kıyafeti olursa, işveren bu kavganın işe yansıdığını iddia ederek işçiyi haklı nedenle derhal işten çıkarabilir. Bununla ilgili yazımızı şuradan okuyabilirsiniz.

İkinci durum ise bağımlı olmakla alakalıdır. Bu bağımlılık aynı zamanda onun güvenini kötüye kullanmamayı gerektirir. İşçinin açacağı işyerinin işini etkileme ihtimali varsa, işçi bu durumu işvereniyle paylaşmalı ve onun görüşünü de almalıdır. Bu karşılıklı güven ilkesinin gereğidir. Şimdi durumu kısaca özetleyelim.

  • İşçinin açacağı işyeri ne işini ya da işyerini olumsuz olarak etkilemeyecekse, işçinin işini aksatmayacaksa işçi işyeri açabilir.
  • İşçinin açacağı işyerinin işverene ya da işçinin asıl işine olumsuz bir etkisinin olması ihtimali varsa, bu durumda işverene görüşü sorulmalıdır.
  • İşçinin işini aksatmasına sebep olacak bir işyeri kesinlikle açılamaz.

Sonuç

İşçi tarafından işyeri açılması halinde bu durumun vergi ve SGK bakımında farklı sonuçları olabileceğinden, işyeri açıldığı personel ya da muhasebe birimine bildirilmelidir. Genel kural olarak işçi, işyeri açabilir. Ama bu yeni işyerinin mevcut işini olumsuz etkilememesi ve işçinin işini aksatmaması gerekir.

Mustafa Baysal
Mustafa Baysal
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığında üç yıldan uzun süre İş Müfettişi olarak görev yapan yazarın, İş Kanunu Sorunları adında bir kitabı bulunmaktadır. İşçi Dünyası'nın kurucusu da olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

5 Yorum

  1. Ben kamu kurumunda bir devlet bankasında çalışmaktayım daha öncesinde taşeron olarak ssk li çalışmaktaydım ve bir şahıs şirketi kurdum servis minubusu için ve 2014 de emekli sandigi na dahil oldum suan kurumun müfettiş araştırmasında vergi levha si görünüyor bunun kapatılması gerektiğini belirttiler levhası kapatmak zorunda miyim

  2. Merhaba özel guvenlik gorevlisi isyeri acabilirmi yada isyeri varsa guvenlik isine baslamadan isyerini devretmesimi gerekir?

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız, telefon ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.