İşçi nasıl hem kovulur hem de tazminat alabilir?

İşten kovulmak için yapılması gerekenler

Bu makaleyi yazmaktaki amacım, art niyetli işçilere yol göstermek değil. Ama günümüz çalışma hayatında, işverenlerin bazen her şeyi kılıfına uydurduklarını da biliyorum. Çalışma koşulları yasal çerçevede olmayan işçi, işten ayrılmak istese bile, işyerindeki resmi uygulamalar hukuka uygun göründüğünden, işten ayrıldığında bazı haklarını yitirebilmektedir. Peki ama tazminat alarak işten kovulmak için ne yapılabilir?

Tazminat alarak işten çıkarılma

Bu hususta daha önce bir yazı yazmıştım. O makalemde de göreceğiniz üzere, hem işten ayılıp hem de kıdem tazminatı alabilmenin ön şartı, haklı bir nedene dayanarak işten ayrılmaktır. Ama bu neden, her zaman bulunamayabilir. Kadın işçi evlendikten sonraki bir yıl içinde işten ayrılırsa, erkek işçi askerlik görevi için işten ayrılırsa ya da 15 yıl ve 3600 gün şartını sağlayan işçi işi bıraktığında da kıdem tazminatı alınabilmektedir. Ama yazımızın konusu işçinin tazminat alarak işten ayrılması değil, hem işveren tarafından işten çıkarılması hem de kıdem tazminatı alabilmesidir. O halde, birlikte bakalım.

İşçi neden kovulmak ister?

Önce bu sebepleri yazmak istiyorum ki, böyle bir yazıyı neden yazdığım daha iyi anlaşılsın:

  • İşçiye mobbing uygulanıyordur. Kanıtlanması çok zor olan mobbing, işçi için işyerini çekilmez bir hale getirmiş olabilir.
  • İşçiye fazla mesai ücreti ödenmediği halde, bordrolarda ödenmiş gibi gösteriliyor olabilir.
  • İşçiye işe girerken bazı sözler verilmiş ama sözlü olarak verilen bu sözler tutulmamış olabilir.
  • İşçi, işverenler anlaşamıyor olabilir.
  • İşçinin her türlü kanuni hakkının kullandırılması konusunda, işçiye zorluk çıkarılıyor olabilir.

Yukarıda belirttiğim bu hususlar, işçiye yasal olarak fesih hakkı vermemektedir. Bu ve buna benzer durumların temel özelliği, işçinin işten ayrılmakta haklı olması ama bunu yasal bir zemine oturtamamasıdır.

İşten çıkarılmak için ne yapılmalı?

Her işçi için geçerli olmamak üzere, işten çıkarılmak istenen işçi aşağıdaki yöntemlere başvurabilir. Bunlar içinde özellikle yeni doğum yapmış kadınlar için çok önemli imkanlar vardır. Önce, doğum yapmış kadın işçiler için bazı örnekler verelim.

  • Doğumdan önce ve sonra toplam 16 hafta olan analık izninden sonra, işçinin 6 ay ücretsiz izin alma hakkı vardır. Bu iznin istenmesi, işverenleri genelde tedirgin etse de verilmesi zorunludur.
  • Kadın işçilere ilk doğumlarında 60, ikinci doğumlarında 120 ve üçüncü doğumlarında 180 güne kadar yarı zamanlı çalışma hakkı verilmiştir.
  • Bütün bunların ardından, doğum yapan kadın işçi isterse, çocuğu ilkokul çağına gelene kadar da kısmi süreli çalışabilir.

Bütün bunların anlamı nedir? Türkiye şartlarında, yukarıdaki bütün hakların kullanılmak istenmesi, işverenler tarafından hoş karşılanmayacaktır. Dolayısıyla, işten ayrılmak isteyen ama kıdem tazminatını da yitirmek istemeyen kadın işçi, yukarıdaki temel haklarını kullanarak kovulmasını sağlayabilir.

Rapor alarak işten çıkarılma

kovularak tazminat almak

Birçok işçinin bilmediği bir başka husus da sağlık raporlarıyla ilgilidir. İş Kanununa göre, işçinin ihbar süresinden 6 hafta fazla raporu bir sene içinde kullanması halinde işverenin fesih hakkı vardır. Ancak bu fesih, haklı nedenle bir fesih de olsa işçiye kıdem tazminatının ödenmesi gerekir.

Örnek vermem gerekirse; işyerindeki kıdemi üç yılın üstünde olan bir işçi 8 haftalık ihbar süresine tabidir. O halde, bu işçi 8+6 yani 14 hafta kadar raporu bir sene içinde alırsa, işveren işçiyi işten çıkarabilir ve ihbar tazminatı ödemesi gerekmese de kıdem tazminatını öder. Bu durumla ilgili şunu hatırlatmalıyım ki; işverenin fesih yapma zorunluluğu yoktur. Yani sahte raporlar alarak bu süreyi doldurmak hem etik değildir hem de bir işe yaramayabilir. Ama gerçekten de sağlık sorunları olan bir işçi, bu şekilde kendisini işten çıkartabilir.

Dava açarak ya da şikayette bulunarak kovulma

İşyerindeki kanunsuz uygulamaları şikayet etmek işçinin en doğal ve hatta anayasal hakkı olsa da, ülkemizde bu durum hoş karşılanmamaktadır. Hele çalışırken işveren aleyhine dava açmak daha da büyük sorunlara yol açabilmektedir.

İşçi iyi niyetle bile işvereni şikayet etmiş olsa, işverenler bunu kabul etmemekte ve işçiyi işten çıkarma yoluna gidebilmektedir. Bu durum ise, işçiyi yüzde yüz haklı duruma getirmektedir. İşten kovulmak isteyen işçi de Alo 170’i arayarak işyeri hakkında açıkça şikayette bulunabilir ya da ödenmediğini düşündüğü bir hakkı varsa, bunun için işverene dava açabilir.

SONUÇ

Yukarıdaki örnekler çoğaltılabilir ama fazlasının, iyi niyetli olmayan kişiler tarafından suistimal edilebileceğini biliyorum. Önemli olan, hak etmediği bir parayı almaya çalışmamak ya da hak edilen bir parayı ödemekten imtina etmemektir.

Buna rağmen işçinin eli kolu bağlanıyorsa, işçi hakkını alamadığı halde almış gibi gösteriliyorsa, işçinin yukarıdaki örnekleri dikkatle incelemesini tavsiye ederim. Yazdığım bu makalenin, kanuna karşı bir hile olarak değil de, kanun çerçevesinde eli kolu bağlanmış işçiye bir yardım olduğunun anlaşılmasını da temenni ediyorum.

,
Mustafa Baysal
Mustafa Baysal
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığında üç yıldan uzun süre İş Müfettişi olarak görev yapan yazarın, İş Kanunu Sorunları adında bir kitabı bulunmaktadır. İşçi Dünyası'nın kurucusu da olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

12 Yorum

  1. Ben 2008 den beri bir şirketin restoranlarında çalışıyorum yıllık izin kullanamıyorum 55 gün yıllık iznim birikti yaklaşık 15 tane farklı şubede çalıştırdılar hiçbir bildirim yapmadan tazminat alarak ayrılmak istiyorum ne yapmam gerekir

    1. Cihan bey, bu durumu ispat edebileceğinizi, daha doğrusu işverenin izin kayıtlarında imzanız çıkmayacağını biliyorsanız, bir ihtarname hazırlayarak noterden göndererek derhal fesih yapabilirsiniz. Çünkü işçiye yıllık izin kullandırılmaması, bir haklı fesih nedenidir.

  2. Mustafa bey merhaba:

    5 yıldır özel sektörde çalışmaktayım işyerim mesai ücretlerimizi çdemiyor son 4 aydır bende 24 . Maddeden iş akdimi feshetmeyi düşünüyorum fesihi noter kanalıya yapacağım fesih yaptıktan sonra bildirimin iş yerine ulaşmasına kadar iş yerimde çalışmam mı gerekir yoksa fesih yaptıktan sonra işe gitmemsem olurmu

    1. Ercüment bey, kanaatimce çalışmanıza gerek yok. Ama yine de isterseniz, işinizin garanti olması adına, çalışmaya devam edebilirsiniz.

  3. Toplu olarak yani 15 kişiye yapılan toplantıda tehdit wari konuşan bı yönetici war. Ses kaydını aldım mahkemede delil olarak kullanabilirmiyim sucmu

    1. Merhaba. Bu hususu bir avukata danışmanızı daha doğru olacaktır. Ama bildiği kadarıyla, işçinin başka bir çaresinin olmadığına mahkemece kanaat getirilmesi durumunda, mobbing davalarında ses kayıtları dikkate alınmaktadır.

  4. Merhaba bn ozel bi sirkete calisiyorum kardesim vefat etti is yerinden izin istedm bana 3gun olum izni bide sirket olum yardimi yapti bn istemdgm takdirde simdi bnden olum belgesi istiyorlar bnde olum belgesini cikartamadm bazi adli durumlar oldgu icin olum belgesi olmadigi icin o guveni sarsmis olcam is yerini kandirmis durumuna girdm bn napcam is hukuknda boyle bi durumla ilgili aciklama varmi bna yardmci olursaniz sevinirm

    1. Öncelikle başınız sağolsun. Aslında bununla ilgili mevzuatta bir hüküm yok ama işverenin bu talebini karşılamanız daha doğru olur. Neticede işyerinin sizden talep ettiği belge, temin edilmesi zor bir belge değil.

  5. Merhabalar Mustafa bey öncelikle emekleriniz için teşekkür ederim.

    Benim size danışmam gereken bir kaç husus var yardım ederseniz sevinirim şimdiden teşekkürler.

    Ben kurumsal bir markette çalışmaktayım bazı ve yanlız yaşamaktayım bazen ayda 2, 3 defa geç kalıyorum uyku problemim var sanırım geceleri uyumakta zorlanıyorum bazen geç kalmamak için uyumadan gidiyorum geçen günlerde geç kaldım ve müdürüm benden savunmamı istedi bende basit ve dürüst bir şekilde uyanamadıgımı dile getirerek yazdım. Ama bügün şöyle bir şey oldu ben fıtık hastasıyım ve bugün ağrım tuttu sabah 7:30 da gitmem gereken vardiyama gitmek yerine tedavi için hastaneye gittim ve 8:20 de iş yerini arayarak müdürüme haber verdim tedavi olup doktordan 12 de iş başı yapabilir diye o gün için bir izin kağıdı aldım işe geldigimde müdür agresif bir şekilde benden savunmamı istedi işe 1:30 vardiyasında başlamamı istedi itiraz etmedim bu duruma aşağı indiğimde benden bir iş isteyen mesai arkadaşıma mesaim başlamadı şuan yapamam dememle ortalık karıştı atişmaya başladık bundan sonra benimle uğraşacağı kesin ne yapmalıyım. Kafamda çok soru oluştu artık çok tedirgin çalışıyorum.

    1. Ramazan bey, öncelikle geçmiş olsun. Ama şu aşamada size yol göstermem çok zor. İş mevzuatının yapısı gereği, ancak bir şeyler olduğunda size yol gösterebilirim. Size tavsiyem, işe geç gitmeyi alışkanlık haline getirmememiz yönündedir. Bunun sürekli olarak tutanağa bağlanması durumunda tazminat ödenerek ve art niyet olması durumunda tazminatsız olarak çıkarılmanız mümkündür.

  6. Güzel bir yazı dizisi oldu okudukça birşeyler ögrendiğimi düşünüyorum

    Yeri gelmişken birşey danışayım örneğin ben herhangi bir fabrikanın bir kısmında 4 yıldır çalışıyorum ve birgün gelip benim kısmımı değiştiriyorlar sonunda da yeni kısımda işleri yetiştiremiyorum bunu idarecilere de söylesem daha birşey yapmıyorlar ve üstüne hakaret niteliğinde sözler söylüyorlar ve hatta yapamıyorsan çık git gibi ifadelerde söz konusu bu durumda ne yapabilirim

    1. Teşekkür ederim. Fabrikada çalışma yerinizin değiştirilmesi haklı fesih nedeni değildir. Ama hakaret her zaman bir haklı fesih nedenidir. Yine de unutmayın, hakaret nedeniyle işten ayrılsanız ve dava açsanız, bu durumu en azından şahitler vasıtasıyla ispat etmeniz gerekir.

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir