İşçilere uyarma kınama cezası verilebilir mi?

İşçilere verilecek disiplin cezaları nelerdir?

Bilindiği üzere 657 sayılı Kanunda devlet memurları için disiplin cezaları öngörülmüştür. İşçinin işlediği fiilin ağırlığına göre belirlenen bu disiplin cezaları 657 sayılı Kanunda ayrıntılarıyla düzenlenmiştir. İşçiler ise 4857 sayılı İş Kanununa tabidir. O halde, işçiler hakkında uygulanabilecek disiplin cezaları için İş Kanununa bakılması gerekir.

İş Kanununda disiplin cezaları

Devlet Memurları kanununda beş adet disiplin cezası öngörülmüştür. Memurun eyleminin niteliğine göre bu cezalar uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve memuriyetten çıkarılmadır. 657 sayılı Kanun tereddüde yer vermeden hem disiplin cezalarını hem de bu cezalara neden olan fiilleri tek tek açıklamıştır.

İş Kanununda ise belirlenmiş bir disiplin cezası yoktur. Öyle ki; İş Kanunu disiplin cezalarına dair hiçbir hüküm içermemektedir. Peki bu durum, işçiye disiplin cezası verilmeyeceği anlamına mı gelir?

İş Kanunu neyi düzenlemiştir?

İşçilerin hakları neler?

Bu yazı da ilginizi çekebilir

Bu konuda İş Kanunu, işçinin hangi hallerde haklı nedenle işten çıkarılabileceğini düzenlemekle yetinmiştir. Genel kural da; iş sözleşmeleriyle ve toplu iş sözleşmeleriyle, işçi aleyhine olmamak kaydıyla her tür kuralın belirlenebilmesidir.

Bu iki hükmü bir arada değerlendirdiğimizde, disiplin hükümlerinin iş sözleşmeleriyle ya da toplu iş sözleşmeleriyle koyulabileceğini görürüz. Burada temel ölçüt, koyulacak hükümlerin iş Kanununun işçilere sağladığı haklara geriye götürmemesine dikkat etmektir.

Disiplin cezaları nasıl belirlenebilir?

İşyeri genelinde uygulanacak disiplin cezaları için, bu cezaların düzenleyici bir işlemle belirlenmesi ve işçilere tebliğ edilmesi gerekir. Bu bazen toplu iş sözleşmesi eki ceza cetvelleriyle yapılırken, bazen de işyeri disiplin uygulama yönetmelikleriyle yapılır. İşçilere tebliğ edildikten sonra da artık bu hükümlerin bağlayıcılığı vardır.

işçi disiplin cezaları

Bu tür cetveller ya da iç yönetmeliklerle işçiler için uyarı, kınama ve benzeri disiplin cezaları getirilebilir. Hatta bunlarla, işçinin iş akdinin hangi hallerde feshedilebileceği dahi belirlenebilir. Ama hangi ceza söz konusu olursa olsun, İş Kanununun işçiye tanıdığı hakları geri götürmemelidir. Örneğin İş Kanununda arka arkaya 2 iş günü işe gelmeyen işçinin iş sözleşmesinin haklı nedenle feshedilebileceği belirlenmişken, bu süre asla 1 güne düşürülemez; ancak 3 güne çıkarılabilir.

Ya da işçiye verilecek ücret kesme cezaları belirlenirken; İş Kanununun 38inci maddesinde yer alan ve “İşçi ücretlerinden yapılacak kesintilerin 1 ayda 2 gündelikten veya parça başına ya da yapılan iş miktarına göre verilen ücretlerde işçinin 2 günlük kazancından fazla olamayacağı” hükmünün göz ardı edilmesi mümkün değildir.

SONUÇ

İş Kanununda işçiler için belirlenmiş disiplin cezası çeşitleri yoktur. Ancak bu, bu tür cezaların belirlenemeyeceği anlamına gelmez. İş sözleşmesine koyulması, toplu iş  sözleşmesinde yer alması ya da işyeri uygulama yönetmelikleriyle belirlenmiş olması halinde disiplin cezaları belirlenebilir. Üstelik bu cezaların isimleri ve nitelikleri işyeri tarafından serbestçe belirlenebilir.

Ancak belirlenen bu cezaların, İş Kanununun işçiler ile ilgili koyduğu kuralları onların aleyhine genişletmemesi veya daraltmaması gerekir.

İş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde disiplin cezalarına ilişkin hükümlerin bulunmaması ya da işyeri disiplin yönetmeliği olmaması halinde ise; işçilere, çeşitli adlarda disiplin cezası verilmesi mümkün olmayacaktır.

Mustafa Baysal
Mustafa Baysal
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığında üç yıldan uzun süre İş Müfettişi olarak görev yapan yazarın, İş Kanunu Sorunları adında bir kitabı bulunmaktadır. İşçi Dünyası'nın kurucusu da olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız, telefon ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.