İşveren zam yapmak zorunda mı?

İşçinin maaşı zam beklemesi en doğal hakkıdır. Özellikle bizimki gibi enflasyonun hissedilir derece yüksek olduğu ülkelerde, maaşa zam gelmemesi; alınan maaşın erimesi anlamına da gelir. Peki ama işveren zam yapmak zorunda mı?

Özel sektörde zam zorunlu mu?

Zam beklemek işçinin en doğal hakkı olmakla beraber bu konuda işverenin mecburiyeti olup olmadığı tartışmalıdır. Bu soruyu cevaplamak için iki ayrı durumu göz önünde bulundurmak gerekir. Bunlar, işçinin asgari ücret alıyor olması ya da asgari ücretten çok maaş alıyor olmasıdır.

İşçinin asgari ücret alıyor olması halinde zam

Bu durumda işveren tarafından alınması gereken bir karar yoktur. Her yıl, senenin ilk altı ayı ve ikinci altı ayı için ya da tüm sene için belirlenen asgari ücret tutarı ilan edilmektedir. Bu rakama işverenin uyması kanuni bir yükümlülüktür. O nedenle asgari ücret alan işçilerde zam tartışması söz konusu değildir. Asgari ücret tespit komisyonunca belirlenen zam tutarı kadar ilave ücret alınır.

Asgari ücretten çok maaş alan işçiye zam

İş sözleşmesinin temel prensiplerinden birisi sözleşme serbestisidir. Bu; işveren ile işçinin iş sözleşmesinin içeriğini, kanuna aykırı olmamak kaydıyla, dilediğince belirlemeleri anlamına gelir.

Konumuzla ilgili olarak, kanuna aykırı olmamak kavramında anlamamız gereken ise ücretin alt sınırıdır. Devlet, yani kanun koyucu ücretin belirlenmesi konusunda piyasaya müdahale etme yolunu seçmiş; bunu ise ücretin alt sınırını belirleyerek yapmıştır. İşte bu alt sınır asgari ücrettir. İş sözleşmesi düzenlenirken ücret, asgari ücretin altında olmamak kaydıyla, istenen miktarda belirlenebilir.

 

Maaşın düzensiz ödenmesi tazminat sebebi mi?

Bu yazıya da göz atmak ister misiniz?

Peki yıllık ücret artışlarıyla ilgili bir yasal zorunluluk var mıdır? Asgari ücret dışında, işçilere her yıl hangi oranda zam yapılacağını ya da zam yapılması gerektiğini belirten yasal bir hüküm bulunmamaktadır.

Bu durumda bakılması gereken iş sözleşmesi ya da toplu iş sözleşmesi olmalıdır. Eğer iş sözleşmesinde ya da toplu iş sözleşmesinde işverenin işçiye belirli dönemlerde zam yapacağı belirtilmişse işveren zam yapmak zorundadır. Aksi takdirde zam yapmak zorunda değildir.

Özel sektör zam zorunlu mu

Önceki senelerde yapılan zam

İşverenin işçisine önceki senelerde zam yapmış olması, bu zammı işçi açısından bir gereklilik haline getirmez. Bir kararında Yargıtay şöyle demektedir:

“… Yazılı sözleşmede ücret zammının zorunluluğu ve oranı konusunda açık düzenleme olmadığı takdirde önceki yıllarda yapılan zam ve oranlar işvereni bağlamaz. Zam işverenin yönetim hakkı kapsamında olup önceki zamlar işyeri uygulaması olarak değerlendirilemez…” (9 Hukuk, 2009/37863 E. ve 2012/2312 K.)

Herkese zam yapılmaması

Bi başka konu ise işverenin bazı işçilere zam yaparken bazılarına yapmaması ya da işçiler arasında eşit olmayan oranlarda zam yapmasıdır. Bu durumda işçinin “Herkese zam yapıldı, bana yapılmadı” dediğini duyarız.

Bu konu işverenin eşit davranma borcu açısından incelenmesi gereken bir konudur. Fakat bu konuda da gerekli açıklamayı Yargıtay’dan bulabiliriz:

“… Somut uyuşmazlıkta davalı işveren emsal gösterilen iki işçi dışında tüm işçilere %9 oranında, emsal gösterilen iki işçiye ise %25 oranında zam uygulamıştır. Davacı ile %25 zam uygulanan işçiler dosya içeriğine göre aynı konumda ve eşit değildirler. İki işçi dışında davacı dahil diğer işçilere bir hak sınırlandırılması getirilmemiştir. %25 zam uygulanan işçiler farklı konumda olup, bu uygulama işverenin yönetim hakkı kapsamında kaldığından, davalının eşit işlem borcuna aykırı davrandığından söz edilemez…” (9 Hukuk, 2012/22794 E. ve 2014/22459 K.)

işveren zam yapmak zorunda mı

İşveren en az ne kadar zam yapabilir?

İşveren zam yapacaksa, bunun en az ne kadar olacağı duruma göre değişir. Eğer iş sözleşmesinde, toplu iş sözleşmesinde ya da başkaca bir metinde açıkça bir oran yazılıysa en az o oran kadar zam yapılması gerekir.

Fakat herhangi bir yerde yazılı bir zam oranı yoksa, işverenin yeterli ya da münasip olarak kabul edilecek bir zam yapması mümkündür.

Özellikle yazılı metinden kaynaklanmayan ve işverenin takdir ederek yaptığı zammı münasip bulmamak kabul edilebilir görülmez:

“… Dosyadaki bilgi ve belgelerden davacıya yapılan zammın toplu sözleşmeden kaynaklanmayıp tamamen işverenin isteğine bağlı bir husus olduğu işvereninde takdir hakkını kullanarak işçilere münasip bir zam yaptığı anlaşılmaktadır. Yapılan bu ücret zammının yetersiz olduğu gerekçe gösterilerek işçinin fesih hakkı haklı görülemez…” (9 Hukuk, 2003/15604 E. ve 2004/4330 K.)

Enflasyon oranında zam zorunlu mu?

Bu sorunun cevabı da tıpkı “en az ne kadar zam yapılması gerektiği” sorusunun cevabı gibidir. İşvreni zam açısından bağlayan yazılı bir metin olmadıkça, işveren takdiri olarak yaptığı zamda enflasyon oranı ya da başka bir oranı esas almak zorunda değildir.

İşveren zam yapmazsa

Zam alamayan işçi ne yapmalı?

Hangi nedenle olursa olsun, işçi zam alması gerektiğini düşünebilir. Böyle düşündüğü halde zam alamayan işçinin izleyebileceği birden fazla yol vardır:

  • İşçi bu durumu kabullenebilir ve hiçbir şey yapmaz.
  • İşçi kendisine zam yapılmamasını gerekçe göstererek haklı nedenle derhal fesih yapabilir ve işten ayrılabilir.

İşçinin haklı fesih yapmadan önce çok iyi düşünmesi gerekir. Böyle bir eyleme girişecek işçiye, öncelikle iş sözleşmesi ya da toplu iş sözleşmesi gibi yazılı metinlerde, işverenin zam yapması gerektiğine dair açık beyan bulunduğundan emin olmalarını öneririm.

Çünkü mahkeme; işverenin zam yapacağına dair herhangi bir taahhüdünün bulunmadığı hallerde, zam yapılmadığı için işten ayrılan işçiyi çoğu zaman haksız bulmaktadır.

SONUÇ

İşveren maaşa zam yapmak zorunda mıdır? Bu sorunun tek bir cevabı bulunmaz. O halde, farklı senaryolara göre cevap aramak doğru olacaktır.

  • Asgari ücret her yıl asgari ücret tespit komisyonu tarafında belirlendiğinden bu konuda bir sorun bulunmamaktadır. Yani asgari ücretli işçi zaten yeni asgari ücret zammı oranında zam alacaktır.

Asgari ücretin üzerindeki tutarlarda ise;

  • İş sözleşmesinde ya da toplu iş sözleşmesinde zam yapılacağına dair bir hüküm YOKSA işveren zam yapmak zorunda DEĞİLDİR.
  • İş sözleşmesinde ya da toplu iş sözleşmesinde zam yapılacağına dair bir hüküm VARSA işveren zam yapmak ZORUNDADIR.

Ayrıca;

  • İşçiye önceki senelerde zam yapılıyor olması, her sene yapılmasını tek başına gerektiren bir durum değildir.
  • İşverenin işçiler arasında farklı zam oranları uygulaması, eşit davranma borcuna ilişkin bir konudur (iscidunyasi.com/esit-davranma-ilkesine-aykirilik-tazminati

Yapılan zam miktarını beğenmeyen işçi, zammın “münasip” / “yeterli” olmadığını iddia ederek iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir. Bu durumda feshin dava konusu olması halinde zammın yetersizliğine ya da yeterli olduğuna mahkeme karar verecektir.

İşçi için belirli bir zam oranı olup olmadığını açıkladığımız şu yazımıza da göz atmak isteyebilirsiniz: iscidunyasi.com/isciler-icin-belirlenen-bir-yillik-zam-orani-var-midir


İşçi Dünyası
Zeynel Abidin Özkale
İşçi Dünyası'nın editörü olan olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

37 Yorum

  1. Hocam 10 aydır çalışıyorum. Bir yıllık sözleşme imzaladım. Yeni bir iş bulduğum için ayrılmak istiyorum. Daha önce değişik zamanlarda toplam 5 gün izin kullandım. İşveren izin talebimi kabul etti, ücretli olarak izin yaptım. Şimdi işten ayrılacağımı söyleyince, yıllık izin hakkını kazanmadan işten ayrılırsam, kullandığım iznin maaşımdan kesilmesi taahhüt edecek bir yazı vermemi istiyorlar. Ben de yazıyı vermek istemiyorum. İzin kesintisi olacağını bilseydim, zaten izin kullanmazdım. Ne yapmamı önerirsiniz?

    1. Merhaba. Normalde yıllık ücretli izne hak kazanmanız ancak 1 tam yıllık kıdeminiz dolduktan sonra mümkündür. İşveren bu konuda haklı. Lakin bu şekilde bir ücret kesilmesi de yasal değildir. Normalde böyle bir kesinti yapılamaz. İmzalamazsanız sorun olmaz. İşverenle yeniden görüşüp uzlaşmanızı tavsiye ederim.

  2. Merhaba,

    05-11-2014 tarihinde işverenle anlaşarak çalıştıgım firmaya giriş çıkış yaptım ara vermeden ve tazminatımı alarak tabi.. Aslında ilk giriş tarihim 05-02-2010.. yaklaşık 7 yıldır aynı firmada çalışmaktayım. yıllık izin kullanabilmem için 05.11.2017 tarininden sonramı kullanmam gerekiyor..şimdi insan kaynaklarındaki görevli arkadaş bir seneyi doldurmanız gerekiyor dedi ama benim burda giriş çıkş tarihinden itibaren 3 yıllık bir kıdemim var.Bu konuda yasal mevzuat nedir?
    Umarım anlatabilmişimdir..

    1. Merhaba. Yıllık izin bakımından ilk baştan yani 2010’dan bu yana olan kıdeminizin esas alınması gerekir.

  3. Merhaba,
    Bir önceki yoruma istinaden,

    2014 deki çıkışımda tüm haklarımı aldım tarzında normal çıkış yapar gibi belgeler imzaladım bu benim yıllık izin hakkımın 2010 girişten hesaplarsak 2016 ve 2017 deki izinlerimin 3 hafta olmasında bi engel teşkil edermi?İnsan kaynaklarındaki yetkili 14 gün olur çünkü siz tazminatınızı alarak çıkış yapmışsınız der..
    bu konudaki yasal mevzuat nedir?

    Teşekkürler..

    1. Barış bey, haklarınızı almanız ayrı bir konudur. İşçinin yıllık izin bakımından kıdemi, o işyerindeki tüm çalışma süresi esas alınarak hesaplanır. Şu yazıya göz atabilirsiniz.
      Ancak, imzaladığınız evraklar içinde yıllık izin ücreti de varsa, o zaman kıdeminiz sıfırlanacaktır.

  4. merhaba.
    pazarlama şirketinde çalışmaktayım, şirketin merkezi başka ilde ben başka ilde görev yapmaktayım.
    haklı nedenle fesih yapacağım noterden çekilen ihtarnamenin şirkete ulaşmasını beklemeli miyim?.
    yoksa noterden çıktığım da işyerine gitmesem olur mu?

    1. Merhaba. Haklı nedenle fesih yapacağınıza göre, işe gitmenize gerek yok. İşveren hakkınızda devamsızlık tutanağı tutsa bile, noterden gönderdiğiniz ihtarname tarihi bunu boşa düşürecektir.

  5. Merhaba,

    Ben 20 aydır çalışıyorum. Çalışanlarla, Firmada herhangi bir sözleşme yapılmamaktadır. Bu nedenle bende yapmadım. Maaşım 3500 TL idi. İşçiler 6 ay önce, ortalama %10 zam aldı fakat senin maaşın yüksek diye bana verilmedi. Bende çıkmak istiyorum, kıdem tazminatını alabilirmiyim.
    Bu konudaki yasal mevzuat nedir?
    Teşekkürler..

    1. Kazım bey, sorunuzun cevabı çok detaylı. Yazıyı incelerseniz, cevabı bulacağınıza eminim.

  6. Merhaba ,
    Çalıştığım firmada 5 senemi doldurmaktayım. Fakat şöyle bir durum var ne zamn ne de terfi verilmemektedir. Şöyle ki bulunduğum lokasyonda lavoba bulunmamaktadır. Bu durum çok zor duruma koymaktadır. Çünkü ihtiyacı karşılayacak alan yoktur. Bu durumdan kaynaklı iş akdi işçi tarafından fesih edilir mi? Ya da bu durumdan ötürü herhangi bir hastalık olması yine haklı fesih getirir mi? maksadım tazminatımı alıp ayrılmaktır.Bilgi rica ederim. Teşekkür ederim

    1. Merhaba. Açıkçası net bir şey söylemek zor. Daha somut bir şeyler bulup, yukarıdaki durumu da eklemeniz sizin için daha yararlı olacaktır.

  7. merhabalar
    4 senedir çalıştığım firmadan Aralık ayında, tazminatımdan feragat ederek istifa ettim. 2 aylık ihbar süremi çalışıyorum. Ocak ayında bütün işçilere zam yapılırken, bana sen zaten istifa ettin sana zam yok diye geri çevirdiler. Firmanın bu tutumuna karşı ne yapmalıyım. Ayrımcılık davası açsam haklı çıkar mıyım

    1. İbrahim bey, ayrımcılık davası sizin konunuz değil. Aslında bu durumda haklı fesih yapabilirdiniz; ama zaten işten ayrılacaksınız. Yine de çok teknik bir konu olmakla beraber, haklı fesih hakkınızın olabileceğini söyleyebilirim. Bir avukata danışmanızda yarar var.

  8. MEMUR emeklisiyim. emekli maaş alıyorum. tekrar başka bir iş yerinde çalışıyorum tazminata alarak iş bırakmak için hangi şartların oluşması gerekir

    1. İşyerinden ya haklı bir nedenle ayrılmalısınız ya da işveren sizi haklı bir gerekçesi yokken çıkarmalıdır.

  9. Merhaba, Bir inşaat firmasinda elektrik elektronik.mühendisi olrak görev yapiyorum. Ancak sigortam insaat kalfasi olarak yatirildiginin farkina vardim. Bir kac kez duzeltilmesini istedim tamam dendi ancak düzeltilmedi.Bu konuda nasil bir yol izleyebilirim? Yardimci olur musunuz?

    1. Ramazan bey, ya alo 170’i arayarak şikayette bulunmalı ya haklı fesih yapmalı ya da bu şekilde çalışmaya devam etmelisiniz.

  10. Merhaba. Özel bir şirkette çalışıyorum. 2017 yılında 2000 tl.maaşım vardi. 2018 yılında asgari ücrete %12.5 zam yapıldı ancak benim maaşıma % 5 zam yapıldı. Bu tutarlara AGI dahil mi bilmiyorum. Bir maaş bordrosu düzenlenip tarafima verilmedi .Bu konuda bir hak iddaa edebilir miyim?

  11. Merhabalar, 01.04.2017 tarihinde çalışmaya başladım. ve hala devam etmekteyim. asgari ücretin 1404 tl den 1603 tlye yükselmesiyle, maaşım 1603 tl olmuştur. yalnız görev tanımım sekreter. iş görüşmesinde ortalığı toparlayacağımk, telefona bakıp çay servisi yapacağım söylenmişti ama sonrasında hemen hemen her işi yapmaya başladım. örn; satıştaki arkadaşların tekliflerini hazırlama, müşterilere stok bilgisi verme, çay servisi,telefon trafiği,muhasebe ,temizliği yapmak gibi. zam günü bütün personellere yapılırken, bana yapılmadığı görülmüştür. İşe girişte herhangi bir sözleşmede yapılmadı. 1603 tl aldığım için mi yapılmamıştır? yada nasıl bir yol izlemeliyim?

  12. Merhaba 5 yıldır bir temizlik şirketi üzerinden hastanede tıbbi sekreter olarak çalışıyorum 6 cı yılımda yıllık iznimde 21 güne çıkıyor sormak istediğim şey yıllık izinde artış olduğu gibi maaşımda da bir artış olurmu yoksa asgari ücretten almaya devammı edeceğim.

  13. merhaba 3,5 yıldır çalısıyorum geçen yıl herkese %10 zam yapıldı beğenilmedi bu zam oranı herkes itiraz etti herkese %14 yapıldı sonrasında bize %10 yapıldı bu sene devlet %26,5 zam yapdı bu senede herkese daha zam yapılmadı yine herkese örnek veriyorum %14 yapılsa bana %10 yapılsa itiraz ettiğimde işden ayrıldıgımda tazminat hakkım var mıdır ?

  14. Ben 2018 işe başlama tarihim asgari ücret artı sgk istedim işvereni den bana 2019 ocak ayında zam yapmadı kendince 1 yılım dolmadığı için, sizce haklımı, zam yapması gerekmezmi özel sektör

  15. Ben 2018 işe başlama tarihim asgari ücret artı sgk istedim işvereni den bana 2019 ocak ayında zam yapmadı kendince 1 yılım dolmadığı için, sizce haklımı, zam yapması gerekmezmi özel sektör???

    1. Merhaba. Maaşınız şu anda asgari ücretin altında mı? Tam süreli çalışan hiçbir işçi, asgari ücretin altında maaş alamaz.

  16. Yani şöyle anlatayım 2100 TL para alıyorum 2018 temmuz ayından beri evde bebek baktığım için asgari ücret +sgk işveren bana sen sgk yatır dedi ama aramızda sözleşme yapmadık resmiliği bulunmamaktadır, fakat 2019 da 2050 TL +sgk olması gerekmiyor mu 550 TL evde çalışan sgk indirimiyle net ücretim?

  17. Zeynep hanım 1 seneyi gecti lütfen tel görüşmemiz mümkün mü bu konuda datay ve ne yapabilirim için yardımlarınız için Allah razı olsun

    1. Tekrar merhaba. Açıkçası sorunuzu anlamakta güçlük çekiyorum. Ayrıntılı olarak bir daha izah ederseniz, yardımcı olmaya çalışırım.

      1. Zeynep hanım ben 2018 temmuz ayı içerisinde işe başladım, evde çocuk bakımı, işe başlarken işveren ile asgari ücret +sgk diye anlaştık bana 1600 TL (asgari ücret) +sgk 500 TL (ev hizmetleri için tam zamanlı) yani totel 2100 para veriyordu, sgk benim yatırmamı istediği için, şuan 2019 ocak la beraber hep sgk ücreti hemde asgari ücrete zam bulunmaktadır, fakat işveren Ban zam yapmamıştır, Ben 8/30 sabah 18/18:30 akşam çalışmaktayım 1 yıldır, bu anlaşmaya göre bana ocak ayı 2019 zam yapmış olması gerekmezmi, Zeynep hanım umarım acıklatıcı anlatmışımdır, saygılar

        1. Merhaba. Sizin anlaşmanız zaten en başından yanlış. SGK’yı sizin yatırmanız diye bir şey olmaz. Sizin hangi dönemde olursa olsun, o dönemin asgari ücretinden az maaş almamanız gerekir. Ayrıca SGK priminizi de işvereni yatırması gerekir. Yani örneğin şu anda asgari ücret kaç liraysa, en az o kadar maaş almanız ve sigortanızın da ayrıca işveren tarafından ödenmesi gerekir.

  18. Peki şikayet etme hakkım var mı Zeynep hanım evde her daim kayıtta cameralar var yani komşulardan şahit olur

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.