Kadın işçilerin hakları nelerdir?

Mevzuatımızda yer alan düzenlemeler göz önüne alındığında; bazı grupların dezavantajlı olduğu için bunlara özel düzenlemelerin yapıldığı görülür. Engelliler, çocuklar ya da yaşlılar gibi kadınlar da pozitif ayrımcılık uygulanan gruplar arasında yer alır. O halde kadın işçi hakları neler? İş mevzuatında kadınlar için yapılan özel düzenlemeler var mı?

Özel sektörde çalışan kadın işçi hakları

Aslında özel ya da kamu ayrımı yapmak doğru değildir; fakat işçi denince akla özel sektör geldiği için, bu yazının konusu hakların özel sektörde çalışan kadınları kapsadığı bir gerçektir. Yine de bu hakların kamuda çalışan kadınlar için de geçerli olduğu unutulmamalıdır.

İş Kanununda kadın hakları

Kadın işçiler iş mevzuatı açısından özel olarak korunması gereken gruplardan görülmüş ve lehlerine birçok düzenleme yapılmıştır. Mevzuatta kanun, yönetmelik ve benzeri metinlerde dağınık hale yer alan bu hakları bir araya toplamaya çalıştık.

Öncelikle İş Kanununda yer alan kadınlara özel düzenlemelere ve bunların ilgili maddelerine göz atalım:

  • Doğumdan önce ve sonra 8’er haftalık ücretli izin verilmesi (Çoğul gebelikte doğumdan önce 10 hafta)

Yukarıda yer alan hüküm 4857 sayılı İş Kanununun 74’üncü maddesinde yer alır ve kadın işçinin doğumdan önce ve sonra belirli bir süre çalışmama hakkını ifade eder. Bu çalışmama hali bir tür izi değil, işçinin doktor raporu üzerine geçici iş göremediği bir dönemdir. Doğum izni hakkında genel bilgiyi şu yazıdan alabilirsiniz: iscidunyasi.com/dogum-izni-ne-zaman-baslar

  • Hamileliği boyunca periyodik kontrollerinin yapılması için izin verilmesi

Bu düzenlemenin yer aldığı madde de İş Kanununun 74’üncü maddesidir ve maddeye göre; hamilelik süresince kadın işçiye periyodik kontroller için ücretli izin verilir.

  • Gebelik döneminde, doktor raporu olması halinde daha hafif işlerde çalıştırılması

Yine 4857 sayılı İş Kanununun 74’üncü maddesine göre; doktor raporu ile gerekli görüldüğü takdirde, hamile kadın işçi sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır. Bu halde işçinin ücretinde bir indirim yapılmaz.

gebe işçi hakları

  • İstenirse doğum sonrası ücretli iznin ardından 6 aya kadar ücretsiz izin verilmesi

İş Kanununun 74’üncü maddesindeki bir başka düzenlemeye göre; isteği halinde kadın işçiye, 16  haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik halinde 18 haftalık süreden sonra 6 aya kadar ücretsiz izin verilir. Bu izin konusunda işverenin takdir hakkı yoktur: iscidunyasi.com/dogum-sonrasi-izin-haklari-neler

  • Günde 1,5  saat süt izni verilmesi ( Çocuk 1 yaşına gelene kadar)

Aynı maddede öngörülen bir başka hak da emzirme iznidir. Kadın işçilere, çocuğu bir yaşına gelinceye kadar günde bir buçuk saat süt izni verilmesi gerekir. Bu iznin kullanım saatini belirleme hakkı işçiye aittir. Hatta kadın isterse bu iznini bölerek dahi kullanabilir: iscidunyasi.com/iscinin-sut-izni-saatlerini-kim-belirler/

emziren anne işçi hakları

  • Gece vardiyalarında fazla çalışma yaptırılamaması

İş Kanununun 41’inci maddesine göre, gece döneminde işçilere fazla mesai yaptırılamaz. Aynı hükmün devamı İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliğinin 7’nci maddesinde de vardır ve şu şekildedir: Aynı Kanunun 69 uncu maddesinin l inci fıkrasındaki tanıma göre gece sayılan gün döneminde yürütülen işlerde (şu kadar ki, gündüz işi sayılan çalışmalara ek olarak bu Yönetmelikte öngörülen fazla çalışmalar gece döneminde yapılabilir) fazla mesai yaptırılamaz: iscidunyasi.com/gece-calismasi-nedir

  • Doğum yapan kadın işçinin kısmi süreli çalışma hakkının olması

İş Kanununun 13’üncü maddesine göre; kadın işçinin ücretli ve ücretsiz analık izinleri bittikten sonra; mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar, ebeveynlerden birisi kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilir: iscidunyasi.com/dogum-sonrasi-kismi-sureli-calisma-hakkinda-her-sey

kadın işçilerin hakları neler

İş mevzuatında yer alan kadın işçi hakları

Yukarıda yer alan haklar doğrudan İş Kanununda düzenlenen hakları içermektedir. Ancak herkesin kolayca bulabileceği bu haklar dışında, bir de yönetmeliklerde ve alt mevzuatta düzenlenmiş kadın çalışan hakları vardır. Bu haklar şöyle sıralanabilir:

  • Belediye sınırları dışındaki iş yerlerine servisle götürülmesi

Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmeliğin 6’ncı maddesine göre; belediye sınırları dışındaki her türlü işyeri işverenleri ile belediye sınırları içinde olmakla beraber, posta değişim saatlerinde toplu taşıma araçları ile gidip gelme zorluğu bulunan işyeri işverenleri, gece postalarında çalıştıracakları kadın çalışanları, sağlayacakları uygun araçlarla ikametgahlarına en yakın merkezden, işyerine götürüp getirmekle yükümlüdür: iscidunyasi.com/isveren-servis-saglamak-zorunda-mi

Yukarıdaki hükümden; sadece belediye sınırları dışındaki işyerlerinin değil; aynı zamanda belediye sınırları içerisinde olsa bile, vardiya değişim saatleri içinde gidiş ve geliş zorluğu bulunan işyerlerinin de kapsamda olduğu dikkate alınmalıdır.

  • Gece çalıştırılmadan önce hekim raporu alınması

Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmeliğin 7’nci maddesine göre; kadın çalışanların gece postalarında çalıştırılabilmeleri için, işe başlamadan önce, gece postalarında çalıştırılmalarında sakınca olmadığına ilişkin sağlık raporu işyerinde görevli işyeri hekiminden alınır.

  • Karı-koca aynı postada-vardiyada çalışıyorsa taleplerine göre postalarının ayrı ayrı ya da aynı posta olarak belirlenmesi

Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmeliğin 8’inci maddesine göre; kadın çalışanın kocası da işin postalar halinde yürütüldüğü aynı veya ayrı bir işyerinde çalışıyor ise kadın çalışanın isteği üzerine, gece çalıştırılması, kocasının çalıştığı gece postasına rastlamayacak şekilde düzenlenir.

Aynı işyerinde çalışan eşlerin aynı gece postasında çalışma istekleri, işverence, imkan dahilinde karşılanır.

İş kanununda kadın hakları

  • Gebelikleri boyunca gece çalıştırılamamaları

Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmeliğin 8’inci maddesine göre; kadın çalışanlar, gebe olduklarının sağlık raporuyla tespitinden itibaren doğuma kadar geçen sürede gece çalışmaya zorlanamazlar.

Yeni doğum yapmış çalışanın doğumu izleyen bir yıl boyunca gece çalıştırılması yasaktır. Bu sürenin sonunda sağlık ve güvenlik açısından sakıncalı olduğunun sağlık raporu ile belirlendiği dönem boyunca gece çalıştırılmaz.

  • Gebe veya emziren işçiye günün hangi diliminde olursa olsun fazla çalışma yaptırılamaması

Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmeliğin 9’uncu maddesine göre; gebe veya emziren çalışan günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz.

  • Emziren işçinin işe başlaması için sağlık raporu gerekmesi

Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmeliğin 12’nci maddesine göre; emziren çalışanların, doğum izninin bitiminde ve işe başlamalarından önce, çalışmalarına engel durumları olmadığının raporla belirlenmesi gerekir. Çalışmasının sakıncalı olduğu hekim raporu ile belirlenen çalışan, raporda belirtilen süre ve işlerde çalıştırılamaz.

kadın işçi hangi haklara sahip

  • 100-150 arası kadın işçi çalıştırılan işyerlerinde emzirme odasının kurulmasının mecbur olması

Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmeliğin 13’üncü maddesine göre; yaşları ve medeni halleri ne olursa olsun, 100-150 kadın çalışanı olan işyerlerinde, emziren çalışanların çocuklarını emzirmeleri için işveren tarafından, çalışma yerlerinden ayrı ve işyerine en çok 250 metre uzaklıkta bir emzirme odasının kurulması zorunludur.

  • 150’den çok kadın işçi çalıştırılan işyerlerinde yurt açma yükümlülüğünün bulunması

Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmeliğin 13’üncü maddesine göre; yaşları ve medeni halleri ne olursa olsun, 150’den çok kadın çalışanı olan işyerlerinde, 0-6 yaşındaki çocukların bırakılması, bakımı ve emziren çalışanların çocuklarını emzirmeleri için işveren tarafından, çalışma yerlerinden ayrı ve işyerine yakın  bir yurdun kurulması zorunludur. Yurt, işyerine 250 metreden daha uzaksa işveren taşıt sağlamakla yükümlüdür: iscidunyasi.com/hangi-isverenler-emzirme-odasi-acmak-zorunda

SONUÇ

Görüleceği üzere gerek İş Kanununda ve gerekse çalışma hayatına dair alt mevzuatta kadın işçi haklarına ilişkin birçok düzenleme yapılmıştır.

Kadın çalışanın gece mesaisinden emzirmesine, doğumundan gebelikteki kontrollerine kadar birçok husus ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.

Kanun koyucu, kadının çalışma hayatında daha etkin şekilde yer alması için birçok düzenleme yapmış olsa da kanaatimizce bu düzenlemelerin sayısının artırılması gerekir. Kadınlara yönelik pozitif ayrımcılık içeren düzenlemeler hayatımıza girdikçe, onların çalışma hayatında daha çok var olacağı ve daha önemli katkı sağlayacağı mutlaktır.


İşçi Dünyası
Zeynel Abidin Özkale
İşçi Dünyası'nın editörü olan olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

1 Yorum

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.