Kıdem tazminatı alma şartları

Hangi hallerde kıdem tazminatı alınır?

Bu yazının amacı, internette kıdem tazminatına hak kazanma halleri konusunda yazılmış yüzlerce kaynağın genelde yapmayı unuttuğu bir şeyi yapmaktır: İşçinin kıdem tazminatına hak kazandığı durumları tek tek belirlemek. Bunun için sistematik gideceğim ve yazımı 4 ana başlığa ayıracağım. Bunlar; işçinin işten ayrılması, işverenin işçiyi işten çıkarması, işçinin ölmesi ve işçinin emekli olması şeklinde olacak. Böylece sizler de işten ayrılma şeklinize göre ilgili alt başlığı kolayca bulabileceksiniz. Ama önce kıdem tazminatının ne olduğuna bir bakalım.

Bilgilendirme: Kıdem tazminatı ile ilgili her türlü sorunuzu çekinmeden yorum kısmından sorabilirsiniz.

Kıdem tazminatı nedir?

Kıdem tazminatı, bir işyerinde en az 1 yıldır çalışmakta olan işçinin, belirli şartlar oluştuğunda, işten ayrılırken aldığı toplu ödeme tutarıdır. Kıdem tazminatı hesaplanırken işçinin en son ay aldığı ücretin brüt tutarı esas alınır. İşçiye, işyerinde geçirdiği her bir yıl için bir aylık brüt ücreti tutarında ödeme yapılır ve bu ödemeden sadece damga vergisi kesilir.

Kıdem tazminatına hak kazanma hallerini anlatırken, bu halleri dörde ayıracağımı yukarıda yazmıştım. Bu sayede hangi duruma girdiğiniz daha rahat görebilir ve kıdem tazminatı alıp alamayacağınızı kendiniz de bilebilirsiniz.

Kıdem tazminatına hak kazanmada bir yıllık süre

Kıdem tazminatıyla ilgili bütün bu yazılanları okumadan önce kendinize sormanız gereken soru şudur: Kaç yıldır bu işyerinde çalışıyorum? Eğer bu sorunun cevabı 1 yıldan az ise gerisini boş yere okumanıza gerek yok. Çünkü kıdem tazminatına hak kazanmanın ilk ve tek ön şartı, işçinin o işyerinde en az 1 yıldır çalışıyor olmasıdır.

Peki bu 1 yıl’dan ne anlamamız gerekir? Bu konuda şu bilgiler işinize yarayacaktır: Aynı işverenin farklı işyerlerindeki süreleriniz birleştirilir ve işyerinin devredilmiş olması halinde eski ve yeni işverendeki çalışma süreleri toplamı esas alınır.

Kıdem tazminatına hak kazanma koşullarını ve nedenlerini ayrıntılı olarak okumadan önce aşağıda bulunan kıdem tazminatı şemasını inceleyebilirsiniz. Bu şemadaki okları takip ederek kolayca, kıdem tazminatı alıp alamayacağınızı görebilirsiniz.

Kıdem tazminatına hak kazanma şeması İşçi Dünyası

Ayrıca “kıdem tazminatı alma şartları”nı sözlü ve görüntülü olarak sizlere aktarmaya çalıştığım aşağıdaki videoyu da izleyebilirsiniz.

1- İşçinin işten kendisi ayrılması durumunda kıdem tazminatı

Bu durumu da kendi içinde ikiye ayırmamız gerekir. Bir tanesi işçinin haklı bir nedenle işten ayrılması durumu, ikincisi ise işçinin ortada haklı bir nedeni yokken istifa ederek işten ayrılmasıdır.

a) İşçinin haklı nedenle işten ayrılması durumunda kıdem tazminatı

İşçinin hangi hallerde haklı nedenle iş sözleşmesini derhal feshedebileceği İş Kanununun 24 üncü maddesinde tek tek sayılmıştır. Bu maddede sayılı nedenlerden birine dayanarak iş akdini fesheden işçi, kıdem tazminatına hak kazanır. Peki bu haller nelerdir? Eğer iş sözleşmesini aşağıda sayılı hallerden biri nedeniyle ve 6 iş günü içinde feshetmişseniz kıdem tazminatını alabilirsiniz.

  • İşin niteliğinden kaynaklanan nedenlerle, işin yapılması işçinin sağlığı için veya yaşamı için tehlike oluşturması nedeniyle
  • işçinin sürekli görüştüğü işveren ya da başka bir işçinin bulaşıcı bir hastalığa tutulması ya da yapılan işle bağdaşmayan bir hastalığa tutulması nedeniyle
  • İşçinin, is sözleşmesi yapılırken çalışma şartları, ücret, işin niteliği vb. konularda işveren tarafından yanıltılmış olması nedeniyle
  • İşçinin kendisine ya da bir aile üyesine işverence hakaret edilmesi ya kötü davranışta bulunulması nedeniyle
  • İşverenin işçiye cinsel tacizde bulunması nedeniyle
  • İşverenin işçiyi ya da ailesinden birilerini tehdit etmesi, işçiyi ya da ailesinden birinin suça teşvik etmesi vb. nedenlerle
  • İşverenin işçiye ya da ailesinden birine karşı, hapis gerektiren bir suç işlemiş olması ya da işçi hakkında iftira ve ithamlarda bulunması nedeniyle
  • İşyerinde cinsel tacize uğrayan işçinin bu durumu işverene bildirmesine rağmen, işverenin tedbir almaması nedeniyle
  • İşçinin ücretinin zamanında ve tam olarak ödenmemesi nedeniyle
  • İşçiye, sözleşme ile belirlenmiş olan, çalışma şartlarının uygulanmaması nedeniyle
  • İşyerinde zorlayıcı bir sebeple işin bir haftadan çok durması nedeniyle

b) İşçinin istifa etmesi halinde kıdem tazminatı

Bu durumda işçi kıdem tazminatı alamaz. Bu kadar açık ve nettir. İşçinin ortada haklı bir nedeni yokken işten ayrılmak istemesi durumunda ona kıdem tazminatı kural olarak ödenmez. Ama bu durumun 3 istisnası bulunmaktadır. Aşağıdaki durumlarda, işçi hiçbir haklı gerekçe göstermeksizin istifa etse bile kıdem tazminatı almaya hak kazanacaktır:

2- İşverenin işçiyi işten çıkarması halinde kıdem tazminatı

İşveren işçiyi temelde iki nedenle işten çıkarabilir. Bunlardan bir tanesi işverenin haklı bir nedenle işçiyi işten çıkarması, ikincisi ise ortada haklı bir neden yokken ya da İş Kanununun 17 nci maddesi gereğince işçinin işten çıkarılmasıdır.

a) İşverenin işçiyi haklı bir nedenle işten çıkarması durumunda kıdem tazminatı

kidem tazminati 2016 iscidunyasi

İşverenin hangi hallerde işçinin iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebileceği İş Kanununun 25 inci maddesinde tek tek sayılmıştır. 25 inci maddede haklı nedenle fesih halleri 4 ana başlığa bölünmüştür. Bunlar sırasıyla; sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık, zorlayıcı sebepler ve işçinin göz altına alınması ya da tutuklanması halleridir.

İşte bu dört ana başlıktan ikincisi yani ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık halleri nedeniyle iş sözleşmesi feshedilen işçi kıdem tazminatı hakkını kaybeder. Diğer nedenlerle iş akdi feshedilirse kıdem tazminatını almaya hak kazanır. O halde aşağıda yazılı hallerden birisi nedeniyle işten çıkarılan işçi kıdem tazminatı almaya hak kazanacaktır:

  • İşçinin kendi hatalarından kaynaklı olarak yakalandığı bir hastalık ya da engellilik hali nedeniyle bir ayda toplam 5 iş gününden fazla ya da ardı ardına 3 iş günü işe gelememesi nedeniyle
  • İşçinin hatasından olup olmadığı dikkate alınmaksızın, tutulduğu bir hastalığının tedavi edilemeyeceğine ve bu hastalık nedeniyle işyerinde çalışmasında sakınca olduğuna ilişkin sağlık kurulu raporu bulunması nedeniyle
  • İşçiyi işyerinde 1 haftadan daha uzun süreyle çalışmaktan alıkoyan mücbir bir sebebin olması nedeniyle
  • İşçinin tutuklanması ya da göz altına alınması durumunda, bu şekilde geçen sürelerin işçinin ihbar / bildirim sürelerini aşması nedeniyle

İşveren işçiyi aşağıdaki haller nedeniyle işten çıkardığında ise, işçi kıdem tazminatı alamayacaktır:

  • Gerekli vasıflara sahip olmadığı halde varmış gibi yaparak, kendisiyle ilgili yanlış bilgiler vererek iş sözleşmesi yapılırken işçinin işvereni aldatmış olması nedeniyle
  • İşçinin işverenin ya da ailesinden birinin hakkında hakaret dolu sözler sarf etmesi ya da iftirada bulunması nedeniyle
  • İşçinin başka bir işçiye cinsel tacizde bulunması nedeniyle
  • İşçinin işverene, işverenin ailesine ya da başka bir işçiye sataşması nedeniyle
  • İşçinin işyerine sarhoş ya da uyuşturucu madde alarak gelmiş olması ya da bu maddeleri işyerinde kullanması nedeniyle
  • İşçinin işverenin güvenini kötüye kullanması, hırsızlık yapması ya da işverene bağlılık kurallarına uymaması nedeniyle
  • İşçinin işyerinde işlediği bir suçun 7 günden fazla hapis cezası gerektirmesi ve ertelenmemesi nedeniyle
  • İşçinin mazeretsiz ya da izinsiz olarak olarak; arka arkaya 2 iş günü ya da bir ay içinde 2 kez her hangi bir tatilden hemen sonraki iş günü ya da bir ayda toplam 3 iş günü işine gelmemesi nedeniyle
  • İşçinin görevlerini, kendisine hatırlatılmasına rağmen, ısrarla yapmaması nedeniyle
  • İşçinin kendi hatası nedeniyle iş güvenliğini tehlikeye düşürmesi nedeniyle
  • İşçinin hatası nedeniyle işyerinin malına verdiği zarar miktarının, işçinin bir aylık ücreti tutarını aşması nedeniyle

b) İşverenin işçiyi haklı bir nedeni olmaksızın işten çıkarması durumunda kıdem tazminatı

Bunlar dışında ortada bir neden yokken işçi işten çıkarılırsa, işçiye kıdem tazminatı ödenmesi gerekir. İş Kanununun 17 nci maddesi gereğince ister gerekçe gösterilerek olsun isterse gerekçe gösterilmeden olsun, işten çıkarılan işçi kıdem tazminatını hak eder.

3- İşçinin ölümü halinde kıdem tazminatı

İşçinin ölmesi halinde, işçinin işyerinde ya da başka yerde ölmüş olması fark etmeden, işçinin yasal mirasçılarına kıdem tazminatı ödemesi yapılması zorunludur. Burada aranan tek şart işçinin o işyerinde 1 yıldır görev yapıyor olması olacaktır.

İşçinin ölmesi halinde, geride kalanların ayrıca hak ettiği ama kıdem tazminatıyla ilgisi olmayan bir başka ödeme olan ölüm tazminatı konusunda bilgi almak isterseniz lütfen tıklayınız.

4- İşçinin emekliye ayrılması halinde kıdem tazminatı

İşçi hem prim günü hem de yaş bakımından emekliliği hak etmişse ve emekli maaşını alarak hayatının geri kalanını idame ettirmeyi düşünüyorsa artık emekli olacak demektir. Bu durumda da işçinin o işyerinde en az 1 yıllık kıdemi varsa, işçiye kıdem tazminatı ödenmelidir.

SONUÇ

Kıdem tazminatı, işçinin emeğinin karşılığıdır. Adeta emeklilik ikramiyesi ya da bazen yeni bir iş kurmak için sermayesidir. Bazı durumlarda çocuğunun üniversite parası, bazen yıllardır hayal edilen bir arabadır.

İşçinin çalıştığı her bir yıl için hak ettiği ve toplam tutarı işçi için önem arz eden bu tazminatı almak işçinin en doğal hakkıdır. Ama işini doğru yapmayan ya da işvereninin eline koz veren işçinin bu hakkını kaybetmesi muhtemeldir.

Kıdem tazminatı hakkının yitirilmemesi için işçi tarafından azami çaba gösterilmesi ve yukarıda belirtilen hallerin iyi öğrenilmesi gerekmektedir.

, ,
Mustafa Baysal
Mustafa Baysal
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığında üç yıldan uzun süre İş Müfettişi olarak görev yapan yazarın, İş Kanunu Sorunları adında bir kitabı bulunmaktadır. İşçi Dünyası'nın kurucusu da olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

513 Yorum

  1. Merhaba Mustafa Bey,
    Umarım iyisinizdir!
    Ben 7 yıldır bir Tekstil fabrikasında Müşteri Temsilcisi olarak çalışıyorum, ilk sigorta girişinden bu yana 15 yıl geçmiş ve toplam sigorta prim günü sayısı 4600 gün olan biriyim… 2014 yılında ve 2016 yılının Aralık ayında olmak üzere 2 kez Kıdem Tazminatımı aldım, 8 hafta önce patronuma haber vermek suretiyle 31 Temmuz Pazartesi günü işi bırakıyorum. Daha önce de belirttiğim gibi, Aralık 2016’da Kıdem Tazminatımı almıştım, o tarihten bu yana geçen yaklaşık 8 aylık Kıdem Tazminatını alabiliyor muyum?
    Yanıtınız için şimdiden teşekkür ederim.
    İyi çalışmalar,
    Ozan.

    1. Ozan bey, hem kıdem tazminatı alıp hem çalışmaya devam ettiğinize göre, kanaatimce alabilirsiniz. Ama bu kez de, teknik bir konu olsa da, size ödenen kıdem tazminatlarının avans olarak değerlendirilmesi ve faizinin istenmesi gündeme gelebilir. Şu yazımı okumanızı öneririm.

  2. Mustafa Bey merhaba
    Ben doğum iznimi kullandım, ardından 6 aylık ücretsiz iznimi kullanıyor durumdayım. Ardından da süt iznim ve yıllık iznimi kullanmak için dilekçe verdim iş yerine. Ve bütün izin haklarım bitince yarı zamanlı çalışma hakkımı kullanmak istediğimi belirttim ama bana 6 aylık izin hakkımı kullandığım için, bunun olmayacağını söylediler. Bu doğru mudur? Bu durumun benim kanunî hakkım olduğunu biliyorum. Buna itiraz ettiklerinde benim tazminatlı çıkışım mümkün olur mu?
    (Ayrıca diğer sormuş olduğum sorulara cevap verdiğiniz için teşekkür ederim).

    1. Merhaba Özge hanım. Analık izni, doğum sonrası ücretsiz izin, yarı zamanlı çalışma ve kısmi süreli çalışma birbirinden farklı ve birinin kullanılması diğerini olumsuz etkilemeyen haklardır. Yani, zamanı geldiğinde yarı zamanlı çalışma hakkınız bulunmaktadır. Bu talebi yazılı olarak bildirmenizin ardından, işverenin tepkisine ya da işlemine göre tavır almak gerekir. Böyle bir aksilik olursa, buradan yazmanız yeterli olacaktır. Yine yardımcı olmaya çalışırım.

  3. Merhabalar, Ben 7 yıldır aynı iş yerinde çalışmaktayım. sigorta girişim 2004 prim günüm 3650. işverenle problem yaşıyoruz. sürekli baskı altındayım. kendi isteğimle ayrılırsam kıdem tazminatımı ne zaman almaya hak kazanabileceğim. mobbing yazınızı da okudum. ispat için belgem yok. sürekli bağırma aşağılama var. bunu nasıl ispat ederim. şahit mi gereklidir. ve şahit olan kişi işyerinden bir arkadaş olsa o kişi işinden olur mu?

    1. Ayşegül hanım, ilgili yazımı da okumuşsunuz. Mobbing zorlu bir süreçtir ve ispatı zordur. Yine de işler dayanılmaz hale gelirse, bu nedenle işten ayrılmak kaçınılmaz olabilir. Bunun yerine, mümkünse daha somut gerekçeler aramanızı öneririm.

  4. merhaba mustafa bey..Benim sorum şu olacak.Kardesim agir yatalak hasta oldu bakacsk kimsemiz yok ben onun yatalak hasta ve bakima ihtiyaci olduguna dair rapor alip isyerime verip isten ayrilirsam tazminattim hakkim olurmu.4bucuk yildir calisiyorum.cevabiniz icin simdiden teskkurler

    1. Dilek hanım, ne yazık ki böyle bir gerekçe, kıdem tazminatı almanız için yeterli değildir. Çok geçmiş olsun, Allah şifa versin.

  5. ilk işe başlama : 01.04.1999
    Toplam prim gün sayısı: 5570
    son iş yerindeki çalışma sürem halen devam etmekte 1,5 yıldır. bu durumda şuan çalışmakta olduğum iş yerimden kendi isteğimle ayrılmak istesem kıdem tazminatı alabilir miyim?

    1. Evet, SGK’ya giderek 15 yıl ve 3600 gün yazısı alıp işverene verebilir ve işten ayrılabilirsiniz.

      1. Cevap için teşekkürler.
        15 yıl ve 3600 günün aynı iş yerinde olması gibi bir mecburiyet var mı?

        1. Rica ederim. Hayır, önemli olan ilk sigortalılık tarihinden itibaren 15 yıl geçmiş olması ve toplam en az 3600 gün prim olmasıdır.

  6. Merhaba Mustafa Bey
    Benim 3900 prim günüm var. 4500 prim günümün geri kalanını isteğe bağlı ödemek istesem Bağkur’ a mı ödemem gerekiyor? Birde isteğe bağlı var mı?

    1. Özge hanım, bu şekilde isteğe bağlı ödeme olmaz. Çalışıyor olmanız gerekir. Ya işyeri açmalısınız ya da bir yerde fiilen çalışmalısınız.

  7. 11 aydır aynı işyerinde çalışıyorum işmiz bitti firma çıkışa yolladı bir hak talep edebilirmiyim

  8. Merhaba benim sorunum çalıştığım işyerinde imzam ve bilğim dışında ikinçi bir firmaya girişim ve SSK prim eksik yatırılması puan tazminatı alamıyorum ne yapmalıyım

  9. İşyerinde 5 yıldır çalışıyorum kendi isteğimle ayrılıyorum bi hafta önce söyledim ayrılacağımı SSK mı aldığım maaş üzerinden yatmıyor ayrıca çalışma saatlerimiz çoktu ve mesai yoktu bunlara sebeb bi tazminat hakkım doğarmı

    1. Uğur bey, böyle sebepleriniz varsa istifa etmeyin. Bunları gerekçe göstererek haklı fesih yapın ve haklarınızı talep edin.

  10. 1- Bir temizlik firmasında 1 yıldır çalışıyorum. Sigortam düzenli yatıyor fakat iş sözlemem yok. Bu durumda kıdem tazminatı hakkım var mı?
    2- Kıdem ve ihbar tazminatı birlikte mi hesaplanır yoksa birbirinden ayrı mıdır? 30 gün önceden istafa yazarsam ihbar tazminatı hakkım mı doğuyor?

    1. Merhaba.
      – Sözleşmenin düzenlenmemiş olması, haklı fesih sebebi değildir. Kıdem tazminatı alamazsınız.
      – Zaten 4 hafta öncesinden bildirimde bulunmanız gerekir. Bu bildirimi yapmazsanız, ihbar tazminatı ödemeniz gerekir. İş sözleşmesini fesheden tarafın ihbar tazminatı alma hakkı yoktur.

      1. Peki iş sözleşmesi zorunlu mudur? Yani firma bana iş sözleşmesi yapmakla yükümlü müdür?
        İşyerinde müdür tarafından mobbinge maruz kalmaktayım. Bu durum ne yapmalıyım? Haklarım nelerdir? Herhangi bir tazminat alabilir miyim?

      2. Sözleşme olmasa bile işten haksız yere çıkartıldığımda kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanıyor muyum?

        1. Kıdem ya da ihbar tazminatı için illa iş sözleşmesinin olması gerekmez. Sözleşmenin olmadığı yerde, İş Kanununun genel hükümleri esas alınır Onur bey.

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir