Kıdem tazminatı fonu kanunu hangi aşamada?

Kıdem tazminatı fonu ne getiriyor?

Bu yazıyı yazmak için çok uzun süre bekledim. Çünkü içeriği hakkında bildiklerimiz dedikodudan öte olmayan bir konuda yorum yapmak, insanları yanlış yönlendirmek anlamına gelirdi. Ama artık kıdem tazminatı fonu konusuna yavaştan girmenin zamanı geldi. Çünkü bugün itibariyle, yasa tasarısının ilk suretinin hükumete sunulacağını Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Sayın Müezzinoğlu açıklamış durumda. Şimdi kabaca kıdem tazminatı fonunun ne olduğunu ortaya koymak istiyorum. Tasarı ortaya çıktığında bu yazımı mutlaka güncelleyeceğim.

Kıdem tazminatında mevcut durum

Yeni sistemin iyi olup olmadığına karar verebilmemiz için, önce mevcut sistemi bilmemiz gerekir. Uygulanmakta olan kıdem tazminatı sistemimiz özetle şudur:

  • İşçinin en az bir yıl kıdeminin olması gerekir.
  • İş sözleşmesinin, kıdem tazminatını hak edecek şekilde sona ermesi gerekir.

Bu şartlardan ilki oldukça basit olup işçinin aynı işyerinde ya da işveren bünyesinde gerçekleştirdiği çalışmaların süresinin en az bir yıl olması gerekmektedir. İşçinin kıdemi, bir yıldan bir gün bile az olsa, kıdem tazminatı hak edilememektedir.

İkinci şart ise, mevcut sistemin tıkandığı noktadır. İşçinin kıdem tazminatını her halde ve şartta alması öngörülmemiş, bunun yerine şarta bağlanmıştır. Örneğin aşağıdaki durumlarda işçi kıdem tazminatı alamamaktadır:

  • Ortada bir neden yokken işten ayrılması yani istifa etmesi
  • Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı bir davranışı nedeniyle işten çıkarılması

Buna rağmen; evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde işten ayrılan kadın işçi, askere gidecek olan işçi ya da emekli olan işçi, işten kendileri ayrılsalar da kıdem tazminatı alabilmektedir. Ayrıca haklı nedenle iş sözleşmesini fesheden ya da ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı bir fiili yokken işten çıkarılan işçi de kıdem tazminatı alabilecektir.

kıdem tazminatı fonu gerekli mi

Mevcut kıdem tazminatı sisteminde sorunlar

Daha önce kıdem tazminatı alma şartlarını ayrıntılı olarak açıklamıştım. Yine bu sitede kıdem tazminatına ilişkin onlarca makale yazdım. Çünkü kıdem tazminatı alınıp alınmayacağı, gerçekleşen birçok olaya göre şekillenmektedir ve konunun uzmanı olmayanların çoğu zaman, kıdem tazminatının hak edilip hak edilmediğini anlaması zordur. Yazılarımla işçilere yol göstermeye çalışsam da, bir hususta her zaman elim kolum bağlı kalmıştır: mahkeme aşaması.

İşçi haklı da olsa haksız da, işveren ona kıdem tazminatını ödemek istemediğinde, işçinin başvuracağı merci iş mahkemesi olacaktır. Mahkemelerde ise deliller hakim tarafından değerlendirilecek ve kararın belirlenmesinde hakimin şahsi kanaatleri önem arz edecektir.  Bu öyle karmaşık bir durumdur ki, önüme gelen her hangi bir dava için, işçinin kesinlikle kazanacağını ya da kaybedeceğini söylemem mümkün olmaz.

Ama esas sorun ne kıdem tazminatının hak edilmesi ne de mahkeme aşaması değildir. Yargıtay aşaması da dahil olmak üzere ülkemizde ortalama 440 gün süren dava sürecinin sonucunda, davayı kazanan işçinin alacağını tahsil edememesidir. Ortada bir muhatap kalmadığında ya da işveren iflas ettiğinde, işçi kıdem tazminatını kimden tahsil edecektir?

Dolayısıyla şu anki kıdem tazminatı sistemindeki sorunları şu şekilde sıralayabiliriz:

  • İşçi için en az 1 yıl çalışmış olma şartının getirilmiş olması.
  • İstifa eden işçinin kıdem tazminatı hakkını yitirmesi.
  • Dava harçlarının yüksek olması ve avukatların alacak üzerinden pay istemesi.
  • İş davalarının, Yargıtay dahil ortalama 1,5 yılda karara bağlanabiliyor olması.
  • Dava kazanıldığı halde, işverenin üzerine bir malvarlığı olmadığında, işçinin hiçbir şey alamaması.
  • Kıdem tazminatını alan işçi ile tazminatı cebinden ödeyen işverenin çoğu zaman kavgalı ayrılması ve bir daha bir araya gelme ihtimallerinin azalması.

Kıdem tazminatı fonu nedir?

Kıdem tazminatı fonu; işçinin çalışmış olduğu süre boyunca, maaşının belirli bir oranında kesinti yapılması ve işverence ödeme yapılması suretiyle, bu kesinti ve ödemelerin biriktirilmesi sistemidir (İşçiden katkı alınmaması, sadece işverenden katkı alınması da muhtemel). Sistem dört temel yapı taşı üzerine oturacaktır:

  • Çalışanın hakkının korunması
  • Fona devlet güvencesi verilmesi
  • Fon birikimlerinin şeffaf olması
  • Sistemin sürdürülebilir olması

kıdem tazminatı fonu ayrıntıları

Bu sistemin ayrıntılarını henüz bilmiyoruz. Birçok gazetede ya da medya organında, kıdem tazminatı fonunun esaslarına ilişkin bilgiler veriliyor ama bunlara itibar etmemenizi öneriyorum. Tasarının resmi halini görmeden yapılan yorumlar hem afaki olacaktır hem de bazı tarafları endişeye sevk edecektir.

Bu nedenle, tasarı ortaya çıkar çıkmaz geniş bir değerlendirme yapacağım ve bu yazıyı güncelleyeceğim. Ama o güne gelmeden önce, kıdem tazminatı fonuna körü körüne karşı çıkmanın doğru olmadığı ifade etmek istiyorum. Tarafların beklentilerini dikkate alan bir kıdem tazminatı fonu, çalışma barışının iyileşmesine katkı sağlayacaktır.

Ne kadar haklı olursa olsun, kıdem tazminatını zamanında alamayan ya da dava açıp kazansa bile hiç alamayan işçilerin varlığı düşünüldüğünde, hak edilen tazminatların bir fondan ödenmesi, bütün bu sorunları doğrudan ortadan kaldıracaktır.

Ama bu sorunu ortadan kaldırırken de, işçinin hak edeceği tazminat miktarını azaltmamak da gerekir. Şu anki sistemde işçi, çalışmış olduğu her bir yıl karşılığında, işten ayrıldığı tarih itibariyle aldığı giydirilmiş brüt ücret kadar tazminat almaktadır. Hem brüt ücret üzerinden kıdem tazminatının hesaplanmasına hem de çalışılan her yıla karşılık bir brüt ücret kadar tazminat ödenmesine devam edilmesi gerekir.

Not: Kıdem tazminatı fonu tasarısını takip ediyorum ve ortaya çıktığı anda bu yazıyı güncelleyeceğim. Siz de kıdem tazminatı fonu hakkında söylemek istediklerinizi, yorum yaparak iletebilir ve tartışabilirsiniz.

Mustafa Baysal
Mustafa Baysal
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığında üç yıldan uzun süre İş Müfettişi olarak görev yapan yazarın, İş Kanunu Sorunları adında bir kitabı bulunmaktadır. İşçi Dünyası'nın kurucusu da olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız, telefon ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.