Kısa çalışma ödeneği nedir ve nasıl başvurulur?

Kısa çalışma ödeneği; ekonomik, sektörel ya da bölgesel kriz veya zorlayıcı sebeplerle işyerinde faaliyetin durması ya da azalması sonucunda, işçilere verilen bir tür ödenektir. Peki kısa çalışma ödeneğine kim başvurabilir ve hangi şartlarda alınır?

Kısa çalışma nedir?

Kısa çalışma; aşağıda belirteceğimiz nedenlerle, işyerindeki çalışma süresinin, işyerinin tamamında ya da bir bölümünde geçici olarak EN AZ 1/3 oranında azaltılması ya da süreklilik koşulu aranmaksızın EN AZ 4 hafta boyunca faaliyetin kısmen veya tamamen durdurulmasıdır.

Kısa çalışma ödeneği nedir?

Kısa çalışma ödeneği; özel bazı durumların varlığı halinde kabul edilen kısa çalışma sonucunda işçilere yapılan ödemeyi ifade etmektedir. Bu şartlar şunlardır:

  • Genel bir ekonomik krizin varlığı
  • Sektörel bir kriz yaşanması
  • Bölgesel bir krizin meydana gelmesi
  • Zorlayıcı bir sebebin mevcut olması
  • İşyerindeki çalışma sürelerinin önemli ölçüde azaltılması, faaliyetin kısmen ya da tamamen geçici olarak durdurulması

Yukarıdaki şartları sağlayan bir işyeri için kısa çalışma ödeneği gündeme gelecektir.

Kısa çalışmada kriz ne anlama gelir?

Kısa çalışmanın ön şartı olan kriz ya da zorlayıcı nedenleri şu şekilde tanımlayabiliriz:

  • Genel ekonomik kriz; ulusal ya da uluslararası ekonomik olayların, ülke ekonomisini ve işyerini etkilemesi ve sarsmasıdır.
  • Bölgesel kriz; ulusal ya da uluslararası olaylardan dolayı BELİRLİ BİR BÖLGEDEKİ işyerlerinin ekonomik olarak etkilenmesi ve sarsılmasıdır.
  • Sektörel kriz; ulusal ya da uluslararası ekonomide ortaya çıkan olaylardan bir sektörün ya da bunun bağlantılı sektörlerinin ciddi anlamda etkilenmesi ve sarsılmasıdır.
  • Zorlayıcı sebep; işverenin iradesinden kaynaklanmayan, önlenmesi mümkün olmayan, dışsal etkilerden kaynaklanan dönemsel durumları ya da deprem, sel, yangın, salgın hastalık ve seferberlik gibi durumları ifade etmektedir.

Kısa çalışma ödeneği başvurusu nereye yapılır?

Kısa çalışma yapılmasını talep eden işveren, bu talebini yazılı olarak İŞKUR’a yapar. İşyerinde uygulanmakta olan bir toplu iş sözleşmesi varsa, işveren ayrıca işçi sendikasına da yazılı bildirimde bulunmalıdır.

İşkur’a yapılacak olan bu bildirimde işveren;

  • Krizin ya da zorlayıcı sebebin nedenini ve bunun işyerine etkilerini açıklamalıdır.
  • İşyerinin unvanını ve adresini belirtmeli, toplu iş sözleşmesi varsa sendikanın adını ve ayrıca kendi SGK sicil numarasını iletmelidir.
  • İşkur tarafından belirlenen formatta hazırlanan “kısa çalışma yaptırılacak işçilere ilişkin bilgileri içeren liste”yi sunmalıdır.

Kısa çalışma başvuru formu ve evraklar

Kısa çalışma başvurusu formunu ve kısa çalışma yapacak işçi listesini, yazımızın sonunda görebilir ve indirebilirsiniz. Her iki formun da İşkur’a teslim edilmesi gerekmektedir.

Kısa çalışma ödeneği talebi nasıl değerlendirilir?

arka arkaya yürüyen 6 siyah çalışan

Kısa çalışma ödeneği talebi, öncelikle şekil ve sebep bakımından incelenir. Ardından kısa çalışma talepleri Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığın gönderilir.

İşyerinin kısa çalışma talebini incelemek ve bu konuda görüş vermek yetkisi İş Müfettişlerine aittir.

İş müfettişleri tespitlerini yaparken, işveren tarafından sunulan evraklar dışında şu belgeleri ve bilgileri de talep ederek inceleme yapar:

  • Üretimdeki artış ve azalışları gösterir belgeler
  • Malların ve hizmetlerin satış cirosu
  • Stokların durumu ve stokların peşin ya da borçlanarak temin edilip edilmediği
  • Alınan siparişler ve iptal edilen siparişler
  • İhale ya da hizmet alım sözleşmeleri
  • Tahsilatların durumu / Tahsil edilenler ve edilemeyenler
  • Borçlar ve kambiyo hesaplarındaki artış ve azalışlar
  • Üretime katılan işçi sayıları ve bu sayıda son zamanlarda meydana gelen değişiklikler
  • İşyerinde fiilen uygulanan çalışma süreleri
  • Üretim maliyetlerindeki artış ve azalışlar
  • Faaliyet karı ya da zararı
  • Kısa çalışma ödeneğinden yararlanacak işçilerle ilgili detaylı liste
  • Çalışan işçilerin sigorta primleri ile vergilerinin ödenip ödenmediği
  • Kısa çalışma yapılacak dönemin başlangıç ve bitiş tarihi
  • Kısa çalışma ödeneklerinin ödeme süreleri
  • İşyerinde toplu iş sözleşmesi varsa sendika yetkilileri ya da işçilerle görüşerek alınacak bilgiler

İş müfettişi yapacağı inceleme sonucunda, dışsal etkilerden kaynaklanan dönemsel zorlayıcı sebepler ile yukarıdaki kriterleri tetkik eder ve aralarında kuracağı illiyet bağına göre bir karara vararak raporunu oluşturur.

Kısa çalışma ödeneği yararlanma şartları

Kısa çalışma ödeneğinden işçinin yararlanması için şu iki şartın sağlanması gerekir:

  • İşverenin kısa çalışma talebi uygun bulunmalıdır
  • Kısa çalışma ödeneğinin başladığı tarihte, işçinin işsizlik maaşı alma şartlarını sağlamış olması gerekir.
  • İşçinin ismi, işveren tarafından İşkur’a verilen kısa çalışmaya katılacak işçiler listesinde olmalıdır.

Bir başka deyişle, işyeri kısa çalışma başvurusunu kabul ettirmiş olsa bile, her işçi için kısa çalışma ödeneğinden yararlanılmamaktadır.

İşçinin kısa çalışma ödeneği alabilmesi için, işsizlik maaşı alabilecek durumda olması yani şu şartları taşıması gerekmektedir:

  • İşçinin son 3 yılda en az 600 gün primi bildirilmiş olmalı
  • İşçinin son 120 gün primi kesintisiz yatırılmış olmalı

Kısa çalışma ödeneği miktarı

Kısa çalışma ödeneğinin miktarı, işçiden işçiye değişmektedir. Çünkü ödenen sabit bir ücret yoktur ve miktar işçinin son 12 aylık prim ortalamasına göre belirlenmektedir.

Her bir işçi için kısa çalışma ödeneği miktarı şu şekilde hesaplanır:

  • İşçinin son 12 aylık brüt sigorta priminin GÜNLÜK ortalaması alınır.
  • Çıkan rakamın %60’ı işçi için kısa çalışma ödeneği miktarıdır.
  • Ancak bu rakam, hiçbir şekilde brüt asgari ücretin %150’sinin geçemez. O halde 2018 itibariyle üst sınır 3.044,25 TL’dir. (Bu rakamdan damga vergisi düşülünce kalan net tutar 3.021.14 TL’dir.)

Kısa çalışma ödeneği, ÇALIŞILMAYAN süreler için ödenmektedir. Örneğin işyerinde haftalık çalışma süresi 45 saat ise işveren işçilerini 30 saat çalıştırabiliyorsa, kısa çalışma ödeneği kalan 15 saat için ödenecektir.

Kısa çalışma ödeneği ne zaman ve nereden alınır?

kağıt paralar ve bozuk paralar

Kısa çalışma ödeneği işçi adına ödendiği için, işçinin hak ettiği kısa çalışma ödeneği her ayın 5’inde PTT’den alınabilmektedir. Bunun için işçinin bizzat PTT Bank şubelerine başvurması yeterlidir.

Kısa çalışma yapan işçinin sigorta primi

İşyerinde kısa çalışma olması demek, işçinin en azından normal çalışma süresinin 1/3’ü kadar çalışmaması demektir.

İşçinin çalışamadığı süre için İşkur kısa çalışma ödeneğini işçiye öderken, aynı zamanda sigorta primini de işçi adına SGK’ya yatırmaktadır.

Kısa çalışma ödeneği süresi en fazla ne kadar?

Burada önemli olan, işveren tarafından bildirilen kısa çalışma süredir. İşveren 1 ay bildirirse o kadar ya da 2 ay talep ederse o kadar süre için uygulanır. Önemli olan işverenin bildirimi olsa da süre bakımından son kararı yine İşkur verecektir.

Ama normal şartlar altında, kısa çalışma işyerinde en çok 3 AY olarak uygulanabilir. Yine de bu süreyi 6 aya kadar uzatmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir. Bu gün itibariyle Cumhurbaşkanı tarafından verilmiş bir uzatma kararı bulunmamaktadır.

Kısa çalışma ödeneği haczedilebilir mi?

Kısa çalışma ödeneği, tek bir durum dışında haczedilememektedir. İşçinin icralık olan borcu ancak nafaka borcu ise, bu durumda kısa çalışma ödeneği haczedilebilir ve bunun dışında haczedilemez.

Kısa çalışma ödeneğinin durdurulması ve kesilmesi

İşverenin kısa çalışma talebinin kabul edilmesi ve işçilere kısa çalışma ödeneği ödenmeye başlanması, sürecin denetimine engel değildir. Kısa çalışmanın işyerindeki uygulanması İş Müfettişlerince denetlenir.

Denetim sırasında işverenin, kısa çalışma ödeneği alan işçilerle ilgili HATALI veya EKSİK belge verdiği tespit edilirse ve iş müfettişi yazılı talepte bulunursa, hatalı bilgi verilen işçiler bakımından kısa çalışma ödeneği DURDURULUR.

Şu durumlarda ise kısa çalışma ödeneği kesilir:

  • Kısa çalışma ödeneği alan işçinin başka işe girmesi
  • İşçinin emekli aylığı almaya başlaması
  • Askere alınması
  • Herhangi bir kanundan doğan bir ödevi nedeniyle işinden ayrılmak zorunda kalması
  • İşçinin geçici iş göremezlik ödeneği almaya başlaması (Rapor parası alması)

Kısa çalışma ödeneği alan işçinin rapor parası alması

Bu konuda biraz kafa karışıklığı olsa da, SGK tarafından çıkarılan 2016/21 sayılı genelge ile kısa çalışma yapan işçilerin rapor parası alıp alamayacağı düzenlenmiştir.

Buna göre; kısa çalışma ödeneği alırken geçici iş göremezlik yani sağlık raporu alan bir işçiye, rapor parası ödenip ödenmeyeceği şu şekilde değişmektedir:

  • İşçinin kısa çalışma yaptığı dönemde rapor alması halinde, işçiye rapor parası ödenmemektedir.
  • İşçinin normal çalışma yaptığı dönemde rapor alması durumunda, işçiye rapor parası ödenmektedir.

Örneğin; mart ayı içinde ilk 20 gün işyeri tarafından primi bildirilmiş ve son 10 gün de İşkur tarafından kısa çalışma ödeneği kapsamında primi bildirilmiş bir işçi olsun.

Bu işçi; ilk 20 gün içinde sağlık raporu alırsa rapor parası alabilecekken, son 10 gün içinde sağlık raporu alırsa rapor parası alamayacaktır.

Hatta bu işçi örneğin mart ayının 15’inde 7 günlük rapor alsa, kısa çalışma dönemine rastlayan 2 gün için de rapor parası alamayacaktır.

Çünkü bahse konu genelgede, kısa çalışma ödeneği alan işçilerin genel sağlık sigortası kapsamında olduğu; ancak bunlar için kısa vadeli sigorta primi bildirilmediği için, rapor parası almalarının mümkün olmadığı belirtilmektedir.

Kısa çalışma ödeneği alan işçinin işsizlik maaşı alması

cepleri boş kot pantolonlu adam

Burada çok önemli ve bana göre sakıncalı bir ayrıntıdan bahsetmek isterim. 4447 sayılı Kanunun Ek 2nci maddesine göre, kısa çalışma sonrası işten ayrılan ve işsizlik maaşına hak kazanan işçiden, önceki dönemde yapılan kısa çalışma ödeneği MAHSUP edilmektedir.

Bunun anlamı şudur: Örneğin kısa çalışma ödeneği olarak 4.000 TL alan ve sonrasında işten ayrılarak ya da çıkarılarak işsizlik maaşı almaya hak kazanan işçiye, hak ettiği işsizlik maaşı 4.000 TL az ödenecektir.

Ancak yine aynı kanun maddesi gereğince, bu mahsup işlemini iptal etmeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. Kısa çalışma ödeneğinin bir anlam ifade edebilmesi için, kanaatimce, Cumhurbaşkanı tarafından bu düzenleme çıkarılmalı ve kısa çalışma ödeneği ile işsizlik maaşı birbirinden ayrıştırılmalıdır.

SONUÇ

Kısa çalışmayı ve kısa çalışma ödeneğini sizin için açıklamaya çalıştık. Bu kapsamda şu soruların cevaplarını yukarıda verdik: Kısa çalışma nedir? Kısa çalışma ödeneği yararlanma şartları nelerdir?

Kısaca son bir özet yapmak gerekirse, şunları söyleyebiliriz:

  • Yazımızda belirttiğimiz nedenlerin varlığı halinde işveren, İşkur’a kısa çalışma için başvurur.
  • İşkur tarafından başvuru onaylanırsa, belirlenen süre kadar daha az çalışan işçilerin, çalışmadığı bu sürelerin ücreti İşkur tarafından ödenir.
  • İşte bu ücrete, kısa çalışma ödeneği denir.
  • Kısa çalışma ödeneği, işyerinde çalışan her işçiye ödenmez.
  • Kısa çalışma ödeneği almaya hak kazanan işçiler, her ayın 5’inde ödeneklerini PTT Bank şubelerinden alabilir.

Kısa çalışma, adından da anlaşılacağı gibi, kriz veya zorlayıcı bir nedenle işyerinde çalışma sürelerinin azaltıldığı durumlarda gündeme gelir.

Hal böyle olunca, örneğin haftalık 45 saat çalışılan bir işyerinde çalışma süresinin 30 saate düşürülmesi, işçiler açısından maddi kayıp anlamına gelecektir.

Bunu önlemek adına kısa çalışma ödeneği vardır ve işçinin çalışamadığı bu sürelerin ücreti İşkur tarafından bir süre ödenir.

Kısa çalışma ödeneği, özellikle kriz ortamlarında işverenlerin dayanabilmelerini sağlamak ve işçinin de mağdur olmasını engellemek adına güzel bir uygulamadır.

İşverenlerin, şartları taşımaları halinde düşünmeden bu ödeneğe başvurmalarını öneririm.

Ama, yazının içinde de belirttiğim üzere, kısa çalışma ödeneğinin, işçinin ileride alacağı işsizlik maaşından mahsup edilmesi gibi mağduriyet meydana getirecek bir uygulamadan, Cumhurbaşkanı kararıyla bir an önce geri dönülmesi önem arz etmektedir.

Word ve excel formatlarındaki kısa çalışma başvuru formunu ve eklinde sunmanız gereken işçi listesini aşağıdaki bağlantıdan görüntüleyebilir ve indirebilirsiniz.

drive.google.com – Başvuru Formu

drive.google.com – İşçi Listesi

 


İşçi Dünyası
Zeynel Abidin Özkale
İşçi Dünyası'nın editörü olan olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız, telefon ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.

Bu yazımızı, alttaki sosyal medyada hesaplarının birinden paylaşan ziyaretçilerimizin yorumları ÖNCELİKLE cevaplanmaktadır. Yorum yaptığınız kullanıcı adıyla Sosyal Medya kullanıcı adınızın aynı olması yeterlidir.