Serbest zaman nedir? Esasları nelerdir?

Serbest zaman nedir?

Serbest zaman kavramıyla işçiler, genelde sene başlarında karşılaşmaktadır. İşçilere imzalatılan fazla çalışma muvafakatnamelerinde geçen serbest zaman ne anlama gelmektedir? Esasları ve şartları nelerdir?

Fazla çalışma kavramı

Serbest zamanı anlatmadan önce fazla mesai kavramından bahsetmem gerekir. Çünkü bu iki kavram bir biriyle ilişkilidir. İş Kanununa göre haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir ve taraflarca daha az belirlenmedikçe haftalık çalışma süresi 45 saat kabul edilir. İşte işçinin bir haftalık süre zarfında 45 saatin üzerinde yaptığı çalışmalar fazla mesai olarak kabul edilmektedir. Burada bir ayrıntıyı belirtmek isterim; fazla mesai günlük ya da aylık hesaplanmaz, haftalık hesaplanmalıdır.

İşçinin yapmış olduğu her bir saatlik fazla çalışma karşılığında da, ona bir buçuk saatlik ücret ödenmesi gerekir. Bir başka deyişle fazla mesai ücreti, normal ücretten yüzde 50 fazla olmalıdır. Peki serbest zamanın fazla mesaiyle ne alakası var?

Serbest zaman uygulaması

Radyasyonla çalışanların fazla mesai hesabı

Bu yazıya da göz atmak ister misiniz?

Serbest zaman, fazla mesai yapan işçiye ücret ödemek yerine izin kullandırılmasından ibarettir. Yukarıda da yazdığım gibi, fazla mesai ücretinin yüzde 50 zamlı ödenmesi gerekiyordu. İşte serbest zaman da yüzde 50 artırımlı olarak uygulanmaktadır.

Haftalık çalışma süresi 45 saati aşan işçiye, yapmış olduğu her bir saatlik fazla çalışması karşılığında bir buçuk saat izin verilmektedir. Örneğin bir günlük çalışma süresi 7,5 saat olan ve bir hafta içinde 5 saat fazla mesai yapan işçiye, bir sonraki hafta 7,5 saat karşılığında bir gün izin verilebilmektedir.

Serbest zaman ne zaman kullandırılmalıdır?

fazla çalışma izin hakkı

Bu konuda İş Kanunu bir sınırlama getirmiştir. Yani işçiye yıllarca fazla mesai yaptırıp toplu olarak serbest zaman kullandırmak mümkün değildir. Kanuna göre işçinin fazla mesai yaptığı günden itibaren en geç 6 ay içinde ona serbest zaman kullandırılması gerekir.

Serbest zaman için işçinin onayı şarttır

İş Kanununa göre, fazla çalışma yapan işçiye ücret ödenmesi esastır. Serbest zaman için, işçinin bu konuda onay vermiş olması gerekir. İşçi ücret almak istiyorsa ona fazla mesai ücreti ödenmelidir. Ancak serbest zaman kullandırılmasına onay veren işçi, artık seçimlik hakkını yitirmiş demektir. Bundan sonra karar verme yetkisi işverene aittir. 6 ay içinde olmak kaydıyla, işverenin serbest zaman kullandırma tercihini işçi kabul etmek zorundadır.

SONUÇ

Serbest zaman; fazla mesai yapan işçiye ücret ödemek yerine ona izin kullandırmaktan ibarettir. Ancak bunun için işçinin onayının alınması gerekir. Serbest zaman kullandırılmasına onay veren işçiye, hak ettiği serbest zaman 6 ay içinde ve iş günlerinde kullandırılmalı ve her bir saatlik fazla mesai karşılığında ona bir buçuk saat izin verilmelidir.


İşçi Dünyası
Zeynel Abidin Özkale
İşçi Dünyası'nın editörü olan olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

8 Yorum

  1. merhabalar işveren bana 2015 yılında zorla mesailerimi izin olarak kullanacağıma dair belge imzalattı. 2017 yılında toplamda 220 saat mesai yaptım. 1 yıl içinde hiç serbest zaman kullandırmadılar bende mesaimi ücret olarak almak istiyorum diye dilekçe verdim üst amirlerimin kaşe ve imzası ile ancak üzerinden 4 ay geçmesine rağmen ücret maaşıma yatırılmadı. bende noterden tek taraflı sözleşmemi fesh ederek istifa ettim. dava açmayı düşünüyorum. sorum şu
    1-2015 yılında zorla imzaladığım kağıdın 2017 yılı için bir geçerliliği varmıdır.
    2- mesai için her yıl başı alınan onay serbest zaman kullanımı içinde her yıl alınması gerekirmi. yoksa bir defaya mahsus alması yeterli olacakmıdır.

    1. Merhaba. Bu evrakı imzalamış olsanız da, serbest zaman kullandırılmadığına göre bir önemi yoktur. Serbest zaman onayının bir defa alınmış olması yeterlidir.

      1. peki zeynel bey mesai için her yıl onay alınırken serbest zaman için neden her yıl onay alınmıyorda bir defa alınmış olması yeterli oluyor, o zaman ben hakısız olmuyormuyum bu durumda 2015 yılında imzaladım ama 2017 de yaptığım mesaide izin kullanmak istiyorum diye bir talebim olmadı işverende bir yıl içinde senin mesain çok birikmiş izne çıkta demedi

  2. Devlet hastanesinde güvenlik görevlisiyiz. Gündüzcüler günde 9 saat çalışıyor hafta sonu izin. Gececiler nöbetlerini sabah:08:00/20:00 bir sonraki gün 20:00/08:00 nöbetleri geceden çıktığı zamam 2 gün izinliler.bize söylenen multumetten aylık çalışma saatiniz söyle hesaplanıyormuş ; örnek :temmuz ayı 31 gün çekiyor hafta sonlarını sileceksiniz geriye 22 gün kalıyor onuda 22*9=198 saat bu temmuz ayı çalışma saatidir dediler bu hesaplama doğrumu .birde biz güvenlikçiler yemek istirahatı yokmuş yanı kendi arkadaşlarımızla değişim yapacakmışız şimdi bir arkadaş yemeğini 10 dk yiyor diğer arkadaş yarım saatte bu güvenlikçiler suçu ne hemen görev yerine ara dinlenme yok robot gibiyiz biz Nasıl bir yol çizmeliyiz teşekkürler

    1. Merhaba. Her işçinin ara dinlenmesi hakkı vardır. Bunun bir istisnası da yoktur. Güvenlik görevlileri de mola kullanma hakkına sahiptir. Örneğin 11 saat çalışan bir güvenlik görevlisi en az 1 saat mutlaka dinlendirilmek zorundadır.

  3. Merhaba hayırlı geceler ben …’de çalışıyorum 37 saat fazla çalışmam vardı bana sormadan haber dahi vermeden 6 gün serbest zaman düzenlemişler ve ben bunu öğrendim o 6 gün boyunca izinli olmam gerekirken çalıştırdılar beni ve ben neden izinli gösterdiniz ve izin kullandırmadınız çalıştırdınız diye sorduğumda daha sonra kullandıracağız o iznini dediler bana yani demek istediğim sistemde serbest zaman ( izin )kullanmış göründüm ama o süreçte çalıştım hiç serbest zaman (izin ) kullanmamış gibi bunun sonucu ne olur ? Nasıl bir yol izlemem gerekir? Yardımcı olursanız çok sevinirim

    1. Merhaba. İşverenin niyetini bilmeden bir şey diyemeyiz. Ama sistemde serbest zaman olarak görünüyorsa ve puantajlar size imzalatılıyorsa, ileride bu günlerde serbest zaman kullanmadığınızı ispat etmeniz haliyle zorlaşacaktır.

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız, telefon ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.