Serbest zaman nedir? Esasları nelerdir?

Serbest zaman nedir?

Serbest zaman kavramıyla işçiler, genelde sene başlarında karşılaşmaktadır. İşçilere imzalatılan fazla çalışma muvafakatnamelerinde geçen serbest zaman ne anlama gelmektedir? Esasları ve şartları nelerdir?

Fazla çalışma kavramı

Serbest zamanı anlatmadan önce fazla mesai kavramından bahsetmem gerekir. Çünkü bu iki kavram bir biriyle ilişkilidir. İş Kanununa göre haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir ve taraflarca daha az belirlenmedikçe haftalık çalışma süresi 45 saat kabul edilir. İşte işçinin bir haftalık süre zarfında 45 saatin üzerinde yaptığı çalışmalar fazla mesai olarak kabul edilmektedir. Burada bir ayrıntıyı belirtmek isterim; fazla mesai günlük ya da aylık hesaplanmaz, haftalık hesaplanmalıdır.

İşçinin yapmış olduğu her bir saatlik fazla çalışma karşılığında da, ona bir buçuk saatlik ücret ödenmesi gerekir. Bir başka deyişle fazla mesai ücreti, normal ücretten yüzde 50 fazla olmalıdır. Peki serbest zamanın fazla mesaiyle ne alakası var?

Serbest zaman uygulaması

Serbest zaman, fazla mesai yapan işçiye ücret ödemek yerine izin kullandırılmasından ibarettir. Yukarıda da yazdığım gibi, fazla mesai ücretinin yüzde 50 zamlı ödenmesi gerekiyordu. İşte serbest zaman da yüzde 50 artırımlı olarak uygulanmaktadır.

Haftalık çalışma süresi 45 saati aşan işçiye, yapmış olduğu her bir saatlik fazla çalışması karşılığında bir buçuk saat izin verilmektedir. Örneğin bir günlük çalışma süresi 7,5 saat olan ve bir hafta içinde 5 saat fazla mesai yapan işçiye, bir sonraki hafta 7,5 saat karşılığında bir gün izin verilebilmektedir.

Serbest zaman ne zaman kullandırılmalıdır?

fazla çalışma izin hakkı

Bu konuda İş Kanunu bir sınırlama getirmiştir. Yani işçiye yıllarca fazla mesai yaptırıp toplu olarak serbest zaman kullandırmak mümkün değildir. Kanuna göre işçinin fazla mesai yaptığı günden itibaren en geç 6 ay içinde ona serbest zaman kullandırılması gerekir.

Serbest zaman için işçinin onayı şarttır

İş Kanununa göre, fazla çalışma yapan işçiye ücret ödenmesi esastır. Serbest zaman için, işçinin bu konuda onay vermiş olması gerekir. İşçi ücret almak istiyorsa ona fazla mesai ücreti ödenmelidir. Ancak serbest zaman kullandırılmasına onay veren işçi, artık seçimlik hakkını yitirmiş demektir. Bundan sonra karar verme yetkisi işverene aittir. 6 ay içinde olmak kaydıyla, işverenin serbest zaman kullandırma tercihini işçi kabul etmek zorundadır.

SONUÇ

Serbest zaman; fazla mesai yapan işçiye ücret ödemek yerine ona izin kullandırmaktan ibarettir. Ancak bunun için işçinin onayının alınması gerekir. Serbest zaman kullandırılmasına onay veren işçiye, hak ettiği serbest zaman 6 ay içinde ve iş günlerinde kullandırılmalı ve her bir saatlik fazla mesai karşılığında ona bir buçuk saat izin verilmelidir.


,
İşçi Dünyası
Zeynel Abidin Özkale
İşçi Dünyası'nın editörü olan olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

4 Yorum

  1. merhabalar işveren bana 2015 yılında zorla mesailerimi izin olarak kullanacağıma dair belge imzalattı. 2017 yılında toplamda 220 saat mesai yaptım. 1 yıl içinde hiç serbest zaman kullandırmadılar bende mesaimi ücret olarak almak istiyorum diye dilekçe verdim üst amirlerimin kaşe ve imzası ile ancak üzerinden 4 ay geçmesine rağmen ücret maaşıma yatırılmadı. bende noterden tek taraflı sözleşmemi fesh ederek istifa ettim. dava açmayı düşünüyorum. sorum şu
    1-2015 yılında zorla imzaladığım kağıdın 2017 yılı için bir geçerliliği varmıdır.
    2- mesai için her yıl başı alınan onay serbest zaman kullanımı içinde her yıl alınması gerekirmi. yoksa bir defaya mahsus alması yeterli olacakmıdır.

    1. Merhaba. Bu evrakı imzalamış olsanız da, serbest zaman kullandırılmadığına göre bir önemi yoktur. Serbest zaman onayının bir defa alınmış olması yeterlidir.

      1. peki zeynel bey mesai için her yıl onay alınırken serbest zaman için neden her yıl onay alınmıyorda bir defa alınmış olması yeterli oluyor, o zaman ben hakısız olmuyormuyum bu durumda 2015 yılında imzaladım ama 2017 de yaptığım mesaide izin kullanmak istiyorum diye bir talebim olmadı işverende bir yıl içinde senin mesain çok birikmiş izne çıkta demedi

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız, telefon ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.