Sigorta hizmet tespit davasında hak düşürücü süreler

SGK sigorta primleri zamanaşımı

İşçiler ne yazık ki çeşitli sebeplerle sigorta yapılmadan ya da sigortaları eksik bildirilerek çalıştırılabilmektedir. Çalışırken bu durumda itiraz edemeyen işçilerin, işten ayrıldıktan sonra hizmet tespit davası açmaları ve geriye dönük sigortalarının yatırılmasını sağlamaları mümkündür. Ancak burada devreye zamanaşımı kavramı girmektedir. Sigortasız çalışan bir işçi, en geç hangi tarihe kadar dava açabilir?

İşçinin sigortasız çalıştırılması

Daha önce de yazdığımız gibi, işçinin sigortasız çalıştırılması mümkün değildir. Bu durum hem önemli idari para cezalarıyla yaptırım altına alınmıştır hem de olası bir iş kazası durumunda, işverenin sorumluluğu azami seviyeye çıkmaktadır.

Buna rağmen halen sigortasız işçi çalıştıran işverenler olduğunu biliyoruz. Bu durumda işçiler çoğu zaman, işlerini kaybetme korkusuyla ses çıkarmamakta ve bazen de işveren tarafından oyalanmaktadır. Sebep ne olursa olsun, işçi işten ayrıldıktan sonra dava açarak, sigortasız çalıştırıldığı bu sürelerin tespitini iş mahkemesinden isteyebilir.

Geriye dönük sigorta davasında zamanaşımı

İşçiler bakımından zamanaşımı süreleri nettir. Örneğin maaşını ya da fazla mesaisini alamayan bir işçi, 5 yıl içinde dava açmazsa, alacağı zamanaşımına uğrar. Ama bu netlik, SSK primleri bakımından yoktur. Başka bir deyişle; SGK primleri açısından zamanaşımı 5 yıl olsa da, bazı hallerde zamanaşımı işletilmemektedir. Gelin, bunları aşağıda açıklayalım.

Sigorta primlerinde 5 yıllık hak düşürücü süre

Geriye dönük SSK hizmet tespiti davasında bilinmesi gereken ilk süre budur. Buna göre;

  • İşten ayrılan işçi, işten ayrıldığı yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde, bildirilmeyen sigorta primleri için dava açmak zorundadır.
  • Bu süre hak düşürücü bir süre olup, dava açılması durumunda mahkeme tarafından resen dikkate alınmaktadır.
  • Eğer işçinin sigortasız çalışması kesintisiz sürmüşse; geriye dönük tamamı için 5 yıl içinde dava açılabilir. Örneğin; 2014 yılında işten ayrılan ve ondan önce kesintisiz olarak 4 yıl boyunca sigortasız çalışan işçi, 2019 yılı sonuna kadar bu 4 yıllık sürenin tamamı için dava açabilecektir.

Sigorta primlerinde 5 yıllık hak düşürücü sürenin dikkate alınmadığı durumlar

Başlığın biraz uzun olduğunun farkındayım; ancak biraz karışık olan bu hususu ancak böyle ifade edebiliriz. Buna göre; aşağıdaki hallerin varlığı söz konusu ise; artık 5 yıllık hak düşürücü süre yoktur. Yani, aradan ne kadar zaman geçmiş olursa olsun, hizmet tespit davası açılabilir:

  • İşçi için sigortalı işe giriş bildirgesinin SGK’ya verilmiş olması
  • İşçi için aylık sigorta primleri bildirgesinin SGK’ya verilmiş olması
  • İşçi için dört aylık sigorta primleri bildirgesinin SGK’ya verilmiş olması
  • İşyerindeki çalışmanın sigorta müfettiş ya da denetim raporuyla kayıt altına alınmış olması

Hizmet tespit davasında zamanaşımı bakımından özel durumlar

ssk zamanaşımı

Bunu örneklerle açıklamak daha doğru olacaktır. Birinci örneğimizde; işçi 2003-2007 tarihleri arasında sigortasız çalışmış olsun. Bu işçi için işe giriş bildirgesi verilmemiş ya da bir günlük bile prim bildirilmemiştir. İşte bu işçi için 5 yıllık hak düşürücü süre, 2012 yılı sonunda dolacak ve işçi bundan sonra, bildirilmeyen sigorta primleri için dava açamayacaktır.

İkinci örneğimizdeki işçi de 2003-2007 tarihleri arasında çalışmış olsun. Ancak bu işçi için, işe ilk girdiğinde yani 2003 yılında işe giriş bildirgesi verilmiştir. Bundan sonra da sigortası hiç yapılmamıştır. İşte, bu işçi için sigortalı işe giriş bildirgesi verildiğinden, artık hak düşürücü süre söz konusu olmaz. İşçi, dilediği zaman, eksik sigorta günleri için hizmet tespit davası açabilir.

Üçüncü örneğimizdeki işçi 2003-2013 yılları arasında kesintisiz çalışmış olsun. Bu işçinin 2003-2007 arasında sigortası yapılmamış; ancak 2007’den sonra sigortası yapılmış olsun. İşten bu işçinin sigortasız çalıştığı son tarih 2007 olsa da, çalışması kesintisiz olarak devam ettiği için, en son işten ayrıldığı tarih olan 2013’ten itibaren 5 yıl içinde, yani en geç 2018 sonuna kadar dava açması gerekir.(Yargıtay 10 Hukuk, 2016/4101 E.)

Dördüncü örneğimizde işçi sigortasız ve mevsimlik çalışmış olsun. Bu işçi her sene 11 ay çalışmakta ve 1 ay sözleşmesi askıda kalmaktadır. 2003-2007 yılları arasında çalışan bu işçi için, çalışmaları kesintisiz olmadığından, her yıl için tek tek zamanaşımı hesaplamak gerektiği düşünülebilir. Örneğin 2003 yılı sigortasız çalışması için en geç 2008 sonuna kadar ya da 2007 çalışması için 2012 sonuna kadar dava açabileceği iddia edilebilir. Ancak bu yaklaşım doğru değildir. Yargıtay’a göre; mevsimlik çalışma yıllar boyunca devam etmişse, işçinin çalışmadığı süreler askıda değerlendirilir ve işçinin en son çalışması hangi yıl ise, o yıldan itibaren hak düşürücü süre başlar. Örneğimizde bu işçi, 2002 yılının sonuna kadar dava açabilir. (Yargıtay 21 Hukuk, 2015/10202 E.)

hizmet tespiti hak düşürücü süre

Beşinci örneğimizde işçi 2003-2004 ve 2006-2007 yıllarında sigortasız çalışmış olsun. Aradaki boşlukta, zorunlu askerlik görevini yerine getirmiştir. Bakıldığında; bu işçi için de kesintisiz çalışma olmadığı ve bu nedenle 2004 ve 2007 yıllarının ayrı ayrı hak düşürücü sürelere tabi olduğu düşünülebilir. Ama Yargıtay’a göre, zorunlu askerli görevi için işten ayrılmak, kesinti olarak görülmemektedir. Yani bu işçi, 2003-2007 yılları arasında kesintisiz çalışmış kabul edilecek ve 2007 yılı sonundan itibaren 5 yıl içinde hizmet tespit davasını tüm sigortasız süreleri için açabilecektir.

Altıncı örneğimizde işçi 2003-2004 ve 2012-2013 yıllarında sigortasız çalışmıştır. İşçinin çalışmaları arasında kesinti olduğundan; ilk dönem yani 2003-2004 için dava açma süresi en geç 2009 sonu ve ikinci dönem yani 2012-2013 için dava açma süresi en geç 2018 sonu olacaktır.

SONUÇ

Yazının uzun olduğunun farkındayım. Ancak böyle önemli bir konuyu anlatmak için yukarıdaki örneklere yer vermem şarttı. Kısaca özetlemem gerekirse şunları söyleyebilirim.

İşyerinde sigorta girişiniz hiç yapılmamışsa, yani tamamen kayıt dışı çalışmışsanız işiniz zor. Bu durumda; işten ayrıldığınız yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde hizmet tespiti için dava açmanız gerekiyor. Bu süreden sonra ne yazık ki dava açamazsınız.

Ama işyerinde bir gün bile olsa sigortanız yatmışsa ya da işe giriş bildirgeniz SGK’ya verilmişse o zaman işiniz kolaylaşıyor. Böyle bir durumda artık 5 yıllık hak düşürücü süre söz konusu değil. İsterse 1979 yılında sigortasız çalışmış olun; eğer yukarıdaki şartı sağlıyorsanız, dilediğiniz zaman dava açabilir ve sigortanızı saydırabilirsiniz.

,
Mustafa Baysal
Mustafa Baysal
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığında üç yıldan uzun süre İş Müfettişi olarak görev yapan yazarın, İş Kanunu Sorunları adında bir kitabı bulunmaktadır. İşçi Dünyası'nın kurucusu da olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız, telefon ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.