Sigortasız çalışan işçi kıdem tazminatı alabilir mi?

Sigortasız çalışan işçinin kıdem tazminatı hakkı

Normal şartlar altında, bir işyerinde sigortasız işçi çalıştırılması düşünülemez. İşçinin işe ilk adımı sigorta ile olduğu gibi işten ayrılışı da çoğu zaman kıdem tazminatı ile olur. Ancak bazı durumlarda, sebebi ne olursa olsun işçilerin sigortasız çalıştırıldığı görülebilmektedir. Peki bu durumda işçinin en doğal haklarından olan kıdem tazminatı hakkı ne olacaktır?

İşçinin sigortasız çalıştırılması

Sosyal güvenlik mevzuatımız gereğince işçinin sigorta yapılmadan çalıştırılması mümkün değildir. Böyle bir sigortasız çalıştırma durumu için kanun koyucu ağır yaptırımlar öngörmüştür. Ancak buna rağmen işverenler sigortasız işçi çalıştırmayı tercih ederler. Bu kimi zaman maddi nedenlerle kimi zaman da işçinin kişisel talebiyle ya da başka her hangi bir nedenle olmaktadır. Sebebi ne olursa olsun yanlış olan bu uygulama, bazen kısa bir süre için devam ederken bazen de yıllar sürebilmektedir.

Kıdem tazminatı

Kıdem tazminatı ise, işyerine emeğiyle katkı veren işçi için bir emeklilik ikramiyesi olarak değerlendirilebilecek, işçinin işyerine sadakatinin ödüllendirildiği bir tazminat türüdür. Bu tazminatı alınması ise iki temel şarta bağlanmıştır.

  • İşçinin işyerindeki kıdeminin en az 1 yıl olması
  • İşçinin iş sözleşmesinin, kıdem tazminatını hak edecek şekilde sona ermesi

Görüldüğü üzere kıdem tazminatı almanın iki temel şartı bulunurken, bunların da dışında ilk şartın ilgilinin “işçi” sıfatına sahip olması gerektiği açıktır. Yani kıdem tazminatı 1475 sayılı İş Kanunu ile 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında belirlendiğinden İş Kanunu kapsamına girmeyen bir çalışanın kıdem tazminatından faydalanma hakkı bulunmamaktadır.

Buna göre; bir işverene bağlı olarak iş görme borcunu yerine getiren ve karşılığında işverenden ücret alan bir kişi işçi olarak kabul edilmekte olup yine kanunda belirtilen istisnai işlerde çalışmamak kaydıyla, İş Kanununa tabi olduğundan kıdem tazminatı almaya hak kazanabilecektir.

Sigortasızlık, kıdem tazminatına engel mi?

Kıdem tazminatı almanın ilk ve en önemli şartının İş Kanununa tabi bir işçi olarak çalışmak olduğunu yazmıştım. İşçinin tanımı yapılırken ise onun sigortalı ya da sigortasız olmasının konumuz açısından hiçbir önemi bulunmamaktadır.

İşçi sigortalı da çalışsa, sigortasız da çalışsa İş Kanunu bakımından aynı haklar sahip olacaktır. Peki ama bu durumda işçinin kıdem tazminatı hakkı davalık olursa, mahkemede bu durum nasıl dikkate alınacaktır?

Hizmet tespit davası gerekli mi?

sigorta kıdem tazminatı

Böyle bir durumda akla gelen ilk soru bu olmaktadır. Gerçekten de işçinin sigortasız çalıştığı dönemlerin tespiti nasıl yapılacaktır? İşçi sigortasız olduğuna göre işyeri kayıtlarında görünmemektedir. Ancak resmi olarak işyeri kayıtlarında var olmadığı bir dönem için kıdem tazminatı talep etmektedir.

Böyle bir durumda hemen hizmet tespit davası gündeme gelmekle beraber aslında kıdem tazminatı açısından böyle bir davayı bekleme zorunluluğu bulunmamaktadır. Bu konudaki bir Yargıtay kararı (7 Hukuk, 03/11/2014, E. 2014/9313) şu şekildedir:

‘Mahkeme tarafından davacının çalışmasının sigortasız olduğu, önce çalışmanın varlığının kanıtlanması amacıyla hizmet tespit davası açılması, hizmetin varlığının kanıtlanmasından sonra alacaklar bakımından araştırma yapılması gerektiği, davacı olan tarafa hizmet tespit davası açılması yönünden süre verilmesine rağmen dava açılmadığı, davanın ispatlanamamış olmasıyla davanın reddine karar verilmiştir. Davacı, işçi alacaklarının tahsili için dava açmıştır. Hiç kimse, hizmet tespiti davası açmaya zorlanamaz. Hizmet tespit davası sosyal güvenlik hakkını ilgilendirmektedir. Bir kişinin işçi sayılması için illa ki SSK’lı çalışması gerekmez. Davacı tanıklarının davacının davalının yanında çalıştığı süre ile çalışma gün ve saatlerine dair somut bilgiler verdikleri görülmektedir. Bu sebeplerle açılan davanın toplanmış olan delillere göre esastan değerlendirilmesi gerekirken, yerinde olmayan bir gerekçeyle reddi hatalı olup bozma nedenidir.’

SONUÇ

Sigortasız çalıştırılan işçinin de kıdem tazminatı alma hakkı vardır. Bu konuda işçilerin yapması gereken dava açarak haklarını aramalarıdır. Bu dava görülürken aşağıdaki hususların dikkate alınacağı unutulmamalıdır:

  • İşçinin önce hizmet tespit davası açması istenemez (Hizmet tespiti davası, sigortasız çalıştığı günlerin tespiti için açılan ayrı bir davadır)
  • Bir kimsenin işçi sayılması için sigortalı çalışması da gerekmez.
  • Önemli olan, kişinin o işyerinde çalıştığını tanıklar ya da deliller vasıtasıyla kanıtlamasıdır.
  • Sigortasız çalışmış olmak, kesinlikle kıdem tazminatı almaya bir engel olamaz.

41 Yorum

  1. ben 1997 doğumluyum bir tekstil nakış yerinde çalışıyorum 2014 ağustos ayında girdim 2016 mart ayı sigortamı başlattılar ben sigortamı yapın demedim onlarda yapıcaz demediler 2016 mart ayında başlattılar 2017 kasım ayında askere gideceğim bu sebepten ötürü 2017 temmuz ayında çıkış yapıcam ne tür tazminat haklarım vardır. çıkış yaptığımda sigorta tazminatı alabilirmiyim 1yıl 4 aylık bir sigorta ve 2014 ağustos – 2017 temmuz ayı çıkış yaptığımda 3 yıllık kıdem tazminatı alacakmıyım ? 1.5 yıla yakın sigortasız çalıştıgım için sadece 1.5 yılın kıdem tazminatınımı alacagım yoksa sigortasız çalışsamda 3 yılın tazminatını alırmıyım yardım ederseniz sevinirim asker param olacak bu tazminat paraları

    1. Burak bey normalde, sigortasız çalıştığınız dönemin kıdem tazminatının da ödenmesi gerekir. Ama işveren ödemezse, bunun için ayrıca dava açmanız ve sigortasız çalıştığınızı çeşitli delillerle ispatlamanız gerekir.

  2. Ben 5 yildir magazada calisiyorum 5 yil once maliyeciler yakalidi patronuma ceza kestilar ve benim sigortami 13 gün odeyip cikti gostermis ve 1 senedir sigorta yapicam diye oyaliyor benu ben sikayet etmek istiyorum ve tazminat davasi acsam kazanirmiyim

    1. Şikayetiniz Alo 170’e yapabilirsiniz. Tazminat davasından kastettiğiniz tam olarak hangi davadır?

  3. Merhaba,
    Ben ankarada bi otelde çalıştım. Kontrol ettirdim ve sigortamın yapılmadığını fark ettim. Bunun üzerine internetten bimer ve alo 170 ten şikayeylerimi yaptım çalıştığım süre içinde. Daha sonra da işten çıkarıldım. Hala 1 aylık maaşım içerde alamadım ve günü geldiğinde vereceklerini söylüyorlar. Bi arkadaşımla görüştüm konuyu tazminat davası açsam mı diye. astarı yüzünden pahalıya gelir dedi. Sizce ne yapmalıyım ? 8 aralık 16 giriş-23 ocak 17

    1. Ve ayrıca yasal olmamasına rağmen hala orda sigortasız çalışan insanlar var. Bana tanıklık edebilecek arkadaşlarım var. Bi çok belgeye imza ya da paraf atmışlığım var. Bunlar da delil olarak düşünülebilir.

    2. Oğuz bey hiç sigortanız yapılmamışsa, ancak dava açarak hakkınızı arayabilirsiniz. Bu durumda da elbette tanıklar sizin için çok önemli delil olacaktır. Yine de sonucu bilmemiz mümkün değil. O yüzden bir avukata danışmanız daha doğru olur.

  4. Meraba lar babam emekli olduktan sonra 13 sene boyunca sigortasiz olarak özel bi şirkette calisti. Daha sonra şirketin başka biter taşınması üzerine işten çıkarıldı ve kıdem tazminatı verilmedi. Sgk da girişi yok ancak emekli olduğu sene emekli maaşı nin ona yetmeyeceğini söyleyerek çalışmak istiyorum die dilekçe vermiş. Sizce dava açsak kıdem tazminatı hak kazanabilirmiyiz?

    1. Bunu bilmem mümkün değil. Ama dava açtığınızda bu durumu tanık ve benzeri diğer delillerle kanıtlayabileceğinizi düşünüyorsanız dava açın. Neticede ortada 13 yıllık emek var ve karşılığını almak gerektiğini düşünüyorum.

  5. Bizim arkadaşın yanında lokantada bir işçi çalışıyordu.Sigorta yapalım dediğinde işkura mı ne kendisi ödediğini bu yüzden sigorta parasını maaşa eklenmesini istedi sigorta yaptırmadı.
    5 Sene sonra işten çıkartsınlar diye bardakları pisledi Müşteriye kötü davrandı vs.
    Arkadaşım da işten çıkardı.
    Şimdi sigortasız çalıştırdınız size dava açacam 150 milyar kazanırım yada 75 milyar verin hiç uğraşmayalım diye tehdit ediyor.
    Böyle bir hakkı var mı acaba.Bana çok saçma geldi 5 sene niye çalıştın demezler mi adama yada öyle bişey olsa herkes bu taktiği uygular.
    Acil cevap istiyorum arkadaş 75 milyarı verdi verecek adama fena inanmış.Hapse atarlar diye iyi korkutmuşlar bide.

    1. Abbas bey, hangi gerekçeyle olursa olsun işçi sigortasız çalıştırılamaz. Mahkemece tespiti halinde yüksek cezaları vardır. Buradan bir şey söyleyerek kimseyi yanlış yönlendirmek istemem. Arkadaşınız mutlaka bir avukatla görüşmelidir.

  6. Mustafa bey merhaba ben emekli olduğum yer hariç 28 yıldır bir işyerinde çalışmaktayım biri sigortalı diğeri sigortasız fiilen diğer işçilerle birlikte çalışıp aynı maaşı alıyorum burdan çıkmam dahilinde tazminata hak kazanır miyim (sigortasız olan işyerinde) 2 işyerinin arası 50 adım delillerim taniklarim da var cevaplarsaniz sevinirim teşekkürler

    1. Sorunuzu tam anlayamadım; ama bir işyerinde sigortasız çalıştırılıyorsanız elbette ki bu bir haklı fesih gerekçesidir.

  7. Meraba Mustafa bey ben 1 bucuk al bi is yerinde calistim ve sonrasinda nedensiz yere isten cikarttilar. 1 aylik sigorta baslangici ve sigorta yapılmış ama yarim ay yapilmamis sizce ne yapmami onerirsiniz. Ihbar tazminati verdiler sadece 6 aydan once cikarttiklari icin.

    1. Bu durumda tek yol, dava açarak o yarım aylık dönemin mahkemece tespitini istemektir. Başkaca bir yol yoktur.

  8. merhabalar mustafa bey 2013 yılında kuyumcu atölyesinde işe başladım patronumdan her seferinde sigortamın yatırılmasını talep ettim her seferinde oyalayıp sigortamı yatırmadı en son işyerini devredip gitti 2 ay sonra da iş yeri kapatıldı bende dava actım mesai saatlerimiz çok düzensizdi sabah 8.30 da işe başlıyorduk gece saat 3 4 gibi işten cıkıyorduk bazı günler iş yerinde uyuyorduk günlerce benim davamın sonucu ne olabilir kıdem tazminatım ve fazla mesailerimin hesaplanması nasıl sağlanacak gerekli fotoğraflar kamera kayıtları ve şahitlerim hazır neye göre hesaaplanma yapılacağını merak ediyorum ve ne kadarlık bi tazminat alabilirim şimdiden teşekürler .

    1. Merhaba. Bunları benim hesaplamam mümkün olmaz. Birçok husus, tamamen mahkemenin takdirindedir. Ama sitede yer alan hesaplama araçlarını kullanarak siz tahmini bir hesap yapabilirsiniz.

  9. İyi günler beyfendi üç buçuk senidir senedir sigortasız çalışıyorum .geçen gün denetleme memurları geldi .işveren benim orada yardım için bulunduğumu ve çalışmadığımı söyledi.mevzu uzun akabinde de beni eşiyle beraber işten çıkardılar.ogünün akşamı arayıp ertesi gün işe gelmemi anlaşmamız gerektiğini söylediler birde beni işten çıkarmadan önce imza atmamı istediler .ben atmadım.bunlar başlarına gelen sıkıntının çok olduğunun farkında ve bende farkındayım.benim sorum şu nacizane.hiç mahkemelerle uğraşmadan anlaşma yoluyla ben ne kadar hak talep edebilirim .lütfen yardımcı olurmusunuz.artı ssgari ücrette buzamana kadar hiç almadım saygılar iyi çalışmalar

    1. Merhaba. Böyle bir durumda açıkçası işverenle anlaşmak kanunen doğru olmadığından, size bu konuda yardımcı olmam mümkün olmaz. Sigorta işçi için he bir hak hem de bir sorumluluktur.

  10. Merhabalar oncelikle bizleri bilgilendirdiginiz icin tesekkur ederim.annem 10 yildir ev isleri yapmaktaydi ve sigortasiz calistiriliyordu. Simdi isten saglik sebepleriyle ayrilacak fakat tazminat konusunda is veren sıkıntı yaratiyor elimizde calistigina dair bir belge bordro yok.bununla ilgili ne tavsiye edersiniz ne yapilmali.

    1. Merhaba. Bence verilen kıdem tazminatını alın. Geri kalanı için mecburen dava açmanız gerekir. Burada da mahkeme tanık vb. tüm delilleri değerlendirerek sonuca varacaktır.

      1. mustafa bey iyi akşamlar beni işten çikardilar sigortam yoktu ama banna sigortanim bille parasini vermediler. sebebsiz yere işten çikardilar beni 6 aya yakin çaliştim ama banna sadece 500 tl para verdiler durumum yok benim işsiz kaldim lütfen bana yardim olurmusunuz sizden riza ediyorum lütfen sizdn yardim bekliyorum iyi akşamlar

        1. Ozan bey, sigortanız da yapılmadığı için dava açmaktan başka yapabileceğiniz bir şey bulunmamaktadır. Bir avukatla görüşmenizde yarar var.

  11. Mustafa bey merhabalar ismim baki 22 yaşındayım 22.11.2016 tarihinde işe girdim fakat sigortam yapilmadi biraz çalış haftaya pazartesi yapariz dediler dedim öyle şeymi olur neyse dedim girdim işe bugün o gün 28.11.2016 başıma bir iş kazasi geldi yüzüm çizildi matkap yüzünden neyse hastaneye filan gittik benim geriye donus sigortamdan yararlandik hastanedeki polis tutanak tutup bana bir kagit verdi karakola götür orda izah et durumu dedi bende düşünüyorum şimdi ne yapmaliyim öyle olmaz böyle olur demek istiyorum açıkçası sgk ya sikayet etsem nasil bu durumu aciklarim nasil belli olur dukkanda kamera var yani gelen kişiler o kadar incelermi bilemem sikayet edip birde sonuç alamassam zaten sikayet ettiğim belli olur ve bizim 6 günlük alacağımız parada gider yardimci olurdaniz mütesekkir kalırım tesekkurler

    1. Merhaba geçmiş olsun, gerekli şikayette bulunabilirsiniz. Çalıştığınız süreye ait ücretlerinizi alamazsanız onun için de ayrıca İŞKUR’a şikayette bulunursunuz.

  12. 75 haneli bi sitede bahçıvanlık yapmaktayım 6 ay çalıştım kış gelince para yok diye sigortadan çıkışımı yapıp sigortasız çalıştırmaya devam ettiler şuan hala çalışıyorum ve işsizlik maaşı alıyorum ne iş yerinden 750 alıyorum ne yapmalıyım

    1. İşsizlik maaşı alırken aynı zamanda çalışmanız doğru değildir. Böyle bir durum tespit edilirse, size ödenen işsizlik maaşları yasal faiziyle birlikte geri alınacaktır.

  13. Selamunaleykum 09.01.2005 11.01.2011 arası sigortasız çalıştım is kazası geçirdim %70 işgoremez oldum dava açtım kazandım şimdi ne olacak merakla bekliyorum sizce ne olur yaşım 51

    1. Bunu benim bilmem mümkün değil. Zaten mahkeme kararı elinizdedir. Oradan yeterli bilgiyi edinebileceğinizi düşünüyorum.

  14. Merhaba Mustafa bey 2011 den bu yana yatili eşimle beraber villada çalişyorum ama sigortasiz yabanciyiz Turkmenistan vatandaşiyiz işden ayrildiktan sonra kidem tazminati alabilirmiyiz.Bu aralar patronumla biraz anlaşamiyoruz mejbur kalirsam ayrilmayi düşünyorum acaba hakimi nasil aramam gerek lütfen yol gösterermisiniz

    1. Merhaba. İşten ayrıldığınızda kıdem tazminatınız ödenmezse yapacağınız iş, dava açmak olacaktır. Bu aşamada da yazılı deliller ya da tanıklarla orada çalıştığınızı ispat etmeniz gerekir. Gerisi mahkemenin takdirine kalacaktır.

  15. Selam Mustafa bey eşim 3 yıldır bir villada hem temizlik hem bahçıvanlik yapıyor artı villa sahibinin köpeğe bakıyor ilk zamanlar sigorta felan dediler oyaladilar aylık 750 tl veriyorlar zam felan yok kaldınız evin kirasını sayın diyorlar.kiraya çıkmamak için bu işi kabul ettik.fakat tam bir köle durumu napmamizı önerirsiniz. ..ben de boş zamanlarımda yardım ediyorum ben sigortalıya ciksak hak ne alabiliriz tesekkurler

    1. Merhaba. Çalışmaya devam edecekseniz açıkçası yapacak fazla bir şey yok. Çünkü şikayet ederseniz inceleme yapılabilir ama bu durumda da sizin şikayet ettiğiniz anlaşılacaktır. Ancak ayrılmak istiyorsanız bunları gerekçe göstererek elbette iş akdi feshedilebilir ve tazminatlar talep edilebilir.

  16. iyi günler mustafa bey ben 8 yıla yakın bır suredır kımyasal uretım yapam bı fabrıkada çalışıyordum ve sorunlu bı şekılde ayırldım bu sure boyunca hıc sıgorta yapmadı ve ben hizmet tespit davası açtım şahitlerim var orda çalıştıgım donemlerde telefonumla cekmıs oldugum vıdeolar resımler falan ve ıs verenle aramızdakı mesajlaşmalar duruyo halen buna ramen kulagıma gelen haberlere gore iş veren ( istediğini yapsın hiçbirşey kanıtlayamaz ) dediğini duydum işin butun detaylarına vakıfım ve tabıkı firmanın birçok sırrınada aynı şekılde benım mahkemeyi ikna edememe gibi bi durumum varmı zira telefon kayıtlarına bıle bakılmasını talep etsem o kısıyle mesaai saatlerı ıcerısınde defalarca gorusmelerımız mevcut ve benım orda calıstıgım sure cercevesınde kredı kartı telefon hattı yanı kısacası nereye basvuru yapmıassamyada nerden ıs yerı adresımı ıstemısseler hep o adresı vermısımdır ınternet alısverıslerımde bıle o adresden teslım almısımdır benım napmam gerek acaba baska ?

    1. Zaten yeterince deliliniz varmış. Bundan sonrası mahkemenin takdirindedir. Tanık, yazılı ve görsel deliller lehinizde oldukça işe yarayacaktır.

  17. merhaba . 2000 yılı kasım ayından beri aynı kurumda çalışıyorum.2009 yılna kadarki sürede çok az sigortalı olmuşum hatta bazı yıllar hiç yok.,2009 yılından sonra hep sigortalıyım.ancak bayram seyran demeden yıllık 10 gün izin kullanarak çalışıyoruz.iş şartlarımızdan şikayet ettiğimizde de isteyen çıkabilir diyor patron. sigoartasız çalıştığım yıllara ait evrak ve şahit yok(şahit olmak istemiyorlar) ancak video görüntüleri mevcut.tazminat vermediği için çıkmak istemiyorum,mahkemeye versem görüntüler yeterli olurmu,,sigortasız her günü kapsayacak belgemi vermeliyim.

    1. Merhaba. Mahkemede nelerin yeterli görülebileceği hakimin takdirinde olacaktır. Ama video görüntülerinden diğer delillere ve tanıklara kadar her tür delille iddianızı destekleyebilirsiniz.

  18. Mustafa bey,işçilere böyle değerli bir hizmet verdiğiniz için sizlere müteşekkirim. Sizler gibi değerli insanların devlet bünyesinde sürekli işçilere yol göstermesinin bir sosyal devlet gereği olduğu düşüncesindeyim.
    Sizlere sorum 3 yıla yakındır sigortasız bir işletmede çalışmaktayım, işe ihtiyacım olduğu için itiraz edemedim ama ayrılmak istiyorum. Yanlız önce sıkıntımı konuşarak helalleşerek çözmeyi düşünüyorum, kıdem tazminatımı anlaşarak almayı düşünüyorum. Şahitlrim ve resmi olmayan bir sürü belgem elimde var. Yinede konuşma konusunda kararsızım yada olumsuz bir cevap karşısında ne yapmalıyım sizce?

    1. Teşekkür ederim. Olumsuz cevap almanız durumunda yapmanız gereken şey işverene ihtarname çekerek alacaklarınızı talep etmektir. Yine ödenmezse geriye dava açma yolu kalmaktadır.

  19. Yıllardır işyerlerinde mermer sektöründe çalışıyorum tehlikeli bir is nedense hiç bir hakkımız yok anlicaniz parası olan haklı ne hikmetse denetlemeye gelirken araba isteyip denetlemeye gelen tek ülke biziz galiba rüşveti alan sessizce gidiyor allah ıslah etsin

    1. Görevini yapan kamu görevlileri hakkında bu kadar peşin fikirli olmanızı doğru bulmadığımı beyan etmek istedim. Soğuk, sıcak demeden ve ailelerinden uzakta teftiş görevini yapan dürüst ve namuslu memurları toptan yargılamak doğru olmasa gerek. Yine de, bu yorumunuzu yayımlıyorum; çünkü herkesin fikrini söylemesi gerektiği kanaatindeyim.

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir