Sigortasız çalışan işçi kıdem tazminatı alabilir mi?

Sigortasız çalışan işçinin kıdem tazminatı hakkı

Normal şartlar altında, bir işyerinde sigortasız işçi çalıştırılması düşünülemez. İşçinin işe ilk adımı sigorta ile olduğu gibi işten ayrılışı da çoğu zaman kıdem tazminatı ile olur. Ancak bazı durumlarda, sebebi ne olursa olsun işçilerin sigortasız çalıştırıldığı görülebilmektedir. Peki bu durumda işçinin en doğal haklarından olan kıdem tazminatı hakkı ne olacaktır?

İşçinin sigortasız çalıştırılması

Sosyal güvenlik mevzuatımız gereğince işçinin sigorta yapılmadan çalıştırılması mümkün değildir. Böyle bir sigortasız çalıştırma durumu için kanun koyucu ağır yaptırımlar öngörmüştür. Ancak buna rağmen işverenler sigortasız işçi çalıştırmayı tercih ederler. Bu kimi zaman maddi nedenlerle kimi zaman da işçinin kişisel talebiyle ya da başka her hangi bir nedenle olmaktadır. Sebebi ne olursa olsun yanlış olan bu uygulama, bazen kısa bir süre için devam ederken bazen de yıllar sürebilmektedir.

Kıdem tazminatı

Kıdem tazminatı ise, işyerine emeğiyle katkı veren işçi için bir emeklilik ikramiyesi olarak değerlendirilebilecek, işçinin işyerine sadakatinin ödüllendirildiği bir tazminat türüdür. Bu tazminatı alınması ise iki temel şarta bağlanmıştır.

  • İşçinin işyerindeki kıdeminin en az 1 yıl olması
  • İşçinin iş sözleşmesinin, kıdem tazminatını hak edecek şekilde sona ermesi

Görüldüğü üzere kıdem tazminatı almanın iki temel şartı bulunurken, bunların da dışında ilk şartın ilgilinin “işçi” sıfatına sahip olması gerektiği açıktır. Yani kıdem tazminatı 1475 sayılı İş Kanunu ile 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında belirlendiğinden İş Kanunu kapsamına girmeyen bir çalışanın kıdem tazminatından faydalanma hakkı bulunmamaktadır.

Buna göre; bir işverene bağlı olarak iş görme borcunu yerine getiren ve karşılığında işverenden ücret alan bir kişi işçi olarak kabul edilmekte olup yine kanunda belirtilen istisnai işlerde çalışmamak kaydıyla, İş Kanununa tabi olduğundan kıdem tazminatı almaya hak kazanabilecektir.

Sigortasızlık, kıdem tazminatına engel mi?

Kıdem tazminatı almanın ilk ve en önemli şartının İş Kanununa tabi bir işçi olarak çalışmak olduğunu yazmıştım. İşçinin tanımı yapılırken ise onun sigortalı ya da sigortasız olmasının konumuz açısından hiçbir önemi bulunmamaktadır.

İşçi sigortalı da çalışsa, sigortasız da çalışsa İş Kanunu bakımından aynı haklar sahip olacaktır. Peki ama bu durumda işçinin kıdem tazminatı hakkı davalık olursa, mahkemede bu durum nasıl dikkate alınacaktır?

Hizmet tespit davası gerekli mi?

sigorta kıdem tazminatı

Böyle bir durumda akla gelen ilk soru bu olmaktadır. Gerçekten de işçinin sigortasız çalıştığı dönemlerin tespiti nasıl yapılacaktır? İşçi sigortasız olduğuna göre işyeri kayıtlarında görünmemektedir. Ancak resmi olarak işyeri kayıtlarında var olmadığı bir dönem için kıdem tazminatı talep etmektedir.

Böyle bir durumda hemen hizmet tespit davası gündeme gelmekle beraber aslında kıdem tazminatı açısından böyle bir davayı bekleme zorunluluğu bulunmamaktadır. Bu konudaki bir Yargıtay kararı (7 Hukuk, 03/11/2014, E. 2014/9313) şu şekildedir:

‘Mahkeme tarafından davacının çalışmasının sigortasız olduğu, önce çalışmanın varlığının kanıtlanması amacıyla hizmet tespit davası açılması, hizmetin varlığının kanıtlanmasından sonra alacaklar bakımından araştırma yapılması gerektiği, davacı olan tarafa hizmet tespit davası açılması yönünden süre verilmesine rağmen dava açılmadığı, davanın ispatlanamamış olmasıyla davanın reddine karar verilmiştir. Davacı, işçi alacaklarının tahsili için dava açmıştır. Hiç kimse, hizmet tespiti davası açmaya zorlanamaz. Hizmet tespit davası sosyal güvenlik hakkını ilgilendirmektedir. Bir kişinin işçi sayılması için illa ki SSK’lı çalışması gerekmez. Davacı tanıklarının davacının davalının yanında çalıştığı süre ile çalışma gün ve saatlerine dair somut bilgiler verdikleri görülmektedir. Bu sebeplerle açılan davanın toplanmış olan delillere göre esastan değerlendirilmesi gerekirken, yerinde olmayan bir gerekçeyle reddi hatalı olup bozma nedenidir.’

SONUÇ

Sigortasız çalıştırılan işçinin de kıdem tazminatı alma hakkı vardır. Bu konuda işçilerin yapması gereken dava açarak haklarını aramalarıdır. Bu dava görülürken aşağıdaki hususların dikkate alınacağı unutulmamalıdır:

  • İşçinin önce hizmet tespit davası açması istenemez (Hizmet tespiti davası, sigortasız çalıştığı günlerin tespiti için açılan ayrı bir davadır)
  • Bir kimsenin işçi sayılması için sigortalı çalışması da gerekmez.
  • Önemli olan, kişinin o işyerinde çalıştığını tanıklar ya da deliller vasıtasıyla kanıtlamasıdır.
  • Sigortasız çalışmış olmak, kesinlikle kıdem tazminatı almaya bir engel olamaz.


İşçi Dünyası
Zeynel Abidin Özkale
İşçi Dünyası'nın editörü olan olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

74 Yorum

  1. mrb ben 2012 yılında işe başladım 2014 son 3 ayında sigortam başladı. ilerki tarihlerde durdurdular tekrar başlattılar falan. 2018 eylül ayında evlilik yapacağımdan dolayı işten ayrılacağım. nasıl hak talebinde bulunabilirm. biliyorumki bana kendi rızamla işten çıkıyorum diye kağıt imzalatacaklar hiçbir talepte bulunmim diye

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız, telefon ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.