Sigortasız çalışan işçi kıdem tazminatı alabilir mi?

Sigortasız çalışan işçinin kıdem tazminatı hakkı

Normal şartlar altında, bir işyerinde sigortasız işçi çalıştırılması düşünülemez. İşçinin işe ilk adımı sigorta ile olduğu gibi işten ayrılışı da çoğu zaman kıdem tazminatı ile olur. Ancak bazı durumlarda, sebebi ne olursa olsun işçilerin sigortasız çalıştırıldığı görülebilmektedir. Peki bu durumda işçinin en doğal haklarından olan kıdem tazminatı hakkı ne olacaktır?

İşçinin sigortasız çalıştırılması

Sosyal güvenlik mevzuatımız gereğince işçinin sigorta yapılmadan çalıştırılması mümkün değildir. Böyle bir sigortasız çalıştırma durumu için kanun koyucu ağır yaptırımlar öngörmüştür. Ancak buna rağmen işverenler sigortasız işçi çalıştırmayı tercih ederler. Bu kimi zaman maddi nedenlerle kimi zaman da işçinin kişisel talebiyle ya da başka her hangi bir nedenle olmaktadır. Sebebi ne olursa olsun yanlış olan bu uygulama, bazen kısa bir süre için devam ederken bazen de yıllar sürebilmektedir.

Kıdem tazminatı

Kıdem tazminatı ise, işyerine emeğiyle katkı veren işçi için bir emeklilik ikramiyesi olarak değerlendirilebilecek, işçinin işyerine sadakatinin ödüllendirildiği bir tazminat türüdür. Bu tazminatı alınması ise iki temel şarta bağlanmıştır.

  • İşçinin işyerindeki kıdeminin en az 1 yıl olması
  • İşçinin iş sözleşmesinin, kıdem tazminatını hak edecek şekilde sona ermesi

Görüldüğü üzere kıdem tazminatı almanın iki temel şartı bulunurken, bunların da dışında ilk şartın ilgilinin “işçi” sıfatına sahip olması gerektiği açıktır. Yani kıdem tazminatı 1475 sayılı İş Kanunu ile 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında belirlendiğinden İş Kanunu kapsamına girmeyen bir çalışanın kıdem tazminatından faydalanma hakkı bulunmamaktadır.

Buna göre; bir işverene bağlı olarak iş görme borcunu yerine getiren ve karşılığında işverenden ücret alan bir kişi işçi olarak kabul edilmekte olup yine kanunda belirtilen istisnai işlerde çalışmamak kaydıyla, İş Kanununa tabi olduğundan kıdem tazminatı almaya hak kazanabilecektir.

Sigortasızlık, kıdem tazminatına engel mi?

Kıdem tazminatı almanın ilk ve en önemli şartının İş Kanununa tabi bir işçi olarak çalışmak olduğunu yazmıştım. İşçinin tanımı yapılırken ise onun sigortalı ya da sigortasız olmasının konumuz açısından hiçbir önemi bulunmamaktadır.

İşçi sigortalı da çalışsa, sigortasız da çalışsa İş Kanunu bakımından aynı haklar sahip olacaktır. Peki ama bu durumda işçinin kıdem tazminatı hakkı davalık olursa, mahkemede bu durum nasıl dikkate alınacaktır?

Hizmet tespit davası gerekli mi?

sigorta kıdem tazminatı

Böyle bir durumda akla gelen ilk soru bu olmaktadır. Gerçekten de işçinin sigortasız çalıştığı dönemlerin tespiti nasıl yapılacaktır? İşçi sigortasız olduğuna göre işyeri kayıtlarında görünmemektedir. Ancak resmi olarak işyeri kayıtlarında var olmadığı bir dönem için kıdem tazminatı talep etmektedir.

Böyle bir durumda hemen hizmet tespit davası gündeme gelmekle beraber aslında kıdem tazminatı açısından böyle bir davayı bekleme zorunluluğu bulunmamaktadır. Bu konudaki bir Yargıtay kararı (7 Hukuk, 03/11/2014, E. 2014/9313) şu şekildedir:

‘Mahkeme tarafından davacının çalışmasının sigortasız olduğu, önce çalışmanın varlığının kanıtlanması amacıyla hizmet tespit davası açılması, hizmetin varlığının kanıtlanmasından sonra alacaklar bakımından araştırma yapılması gerektiği, davacı olan tarafa hizmet tespit davası açılması yönünden süre verilmesine rağmen dava açılmadığı, davanın ispatlanamamış olmasıyla davanın reddine karar verilmiştir. Davacı, işçi alacaklarının tahsili için dava açmıştır. Hiç kimse, hizmet tespiti davası açmaya zorlanamaz. Hizmet tespit davası sosyal güvenlik hakkını ilgilendirmektedir. Bir kişinin işçi sayılması için illa ki SSK’lı çalışması gerekmez. Davacı tanıklarının davacının davalının yanında çalıştığı süre ile çalışma gün ve saatlerine dair somut bilgiler verdikleri görülmektedir. Bu sebeplerle açılan davanın toplanmış olan delillere göre esastan değerlendirilmesi gerekirken, yerinde olmayan bir gerekçeyle reddi hatalı olup bozma nedenidir.’

SONUÇ

Sigortasız çalıştırılan işçinin de kıdem tazminatı alma hakkı vardır. Bu konuda işçilerin yapması gereken dava açarak haklarını aramalarıdır. Bu dava görülürken aşağıdaki hususların dikkate alınacağı unutulmamalıdır:

  • İşçinin önce hizmet tespit davası açması istenemez (Hizmet tespiti davası, sigortasız çalıştığı günlerin tespiti için açılan ayrı bir davadır)
  • Bir kimsenin işçi sayılması için sigortalı çalışması da gerekmez.
  • Önemli olan, kişinin o işyerinde çalıştığını tanıklar ya da deliller vasıtasıyla kanıtlamasıdır.
  • Sigortasız çalışmış olmak, kesinlikle kıdem tazminatı almaya bir engel olamaz.

,
Mustafa Baysal
Mustafa Baysal
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığında üç yıldan uzun süre İş Müfettişi olarak görev yapan yazarın, İş Kanunu Sorunları adında bir kitabı bulunmaktadır. İşçi Dünyası'nın kurucusu da olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

55 Yorum

  1. İyi günler mustafa bey ben 29 yaşındayım 28.06.2015 ten bu yana ve halen çalıştığım işyerinde sigortasız çalışmaktayım defalarca söylememe rağmen işveren sigortamı yapmıyor bikaç ay sonrada işyerini kapatacak şimdi ise yaptığım iş çok yorucu olduğu için zam istiyorum zam vermiyor ve ben işten çıkayım diye çok eziyet ediyor maaşlarımında çoğunu vermedi ben çalışırken şikayet etsem ne gibi haklarım olur işyerim soğuk hava deposu olduğu için aylık derece kayıt belgelerini sürekli ben imzalıyorum onlar delil sayılırmı şikayet ettiğimde haklarımı aldıktan sonra (maaşlarım tazminatım vs) işten ayrılabilirmiyim

    1. Hacı bey imzanızın olduğu her türlü işyeri evrakı sizin için delildir. Bunların örneğini ya da fotoğrafınızı almanızı öneririm. Madem ki işyerinin kapanması yakın, size tavsiyem Alo 170’i arayarak sigortasız çalıştırıldığınızı bildirmeniz ve teftiş talep etmenizdir. Çalıştığınız bir gün denetmenler gelirse böylece durumunuzu kayıt altına aldırmış olursunuz. Olmazsa, dava açmanız gerekir.

  2. Merhaba Mustafa bey ben 15.05.2017 tarihinde bir otelde çalıştım. Bana sigorta yapılacağı söylenildiği halde yapılmadı. Ayrıca Firma bir aylık maaşımı kesti. İş kazası geçirdim ve buna ragmen sigortamı yapmayıp beni işten çıkardılar. Tazminat hakkım var mı ? Ayrıca içeriye kesilen paramı alabiliyor muyum ?

    1. Kemal bey, hem maaşınızı alabilirsiniz hem de ihbar tazminatı talep edebilirsiniz. Ama bütün bunlar için öncelikle, sigortanız olmadığı için, o işyerinde çalıştığınızı ispatlamanız gerekir. Bunun yolu da dava açmak ve hem sigortanızın tespitini istemek hem de diğer alacaklarınızı talep etmektir.

  3. Mustafa Bey merhaba,

    14 yıl bir iş yerinde çalıştım. Bu süre içerisinde sigorta primlerim aldığım maaş üzerinden değil de asgari ücret üzerinden yatırıldı. 14 yıl sonra çıkışım verildi ve hiç bir şekilde tazminatımı alamadım. 2 yıldan beri davam sürüyor, sanırım artık davada sona geldik inşallah. Kıdem tazminatı davasını kazandığım takdirde (elimdeki delillere istinaden, bilirkişi raporu hesaplamayı aldığım maaş üzerinden yapmış ) geriye dönük eksik yatan sigorta primlerimle alakalı yapabileceğim bir şey var mı??

    1. Tülay hanım bu durumda bir dava daha açmanız gerekir. Ama özellikle zamanaşımı bakımından, avukatla görüşmenizi öneririm.

  4. Mustafa bey son olarak eklemek isterimki Savcılık kararıyla alt katımızdaki işyeri güvenlik kamerasından kaza sonrası işverenimle hastahaneye gittiğimiz anın görüntüleri ve raporum bittiğimne pansuman için gittiğimiz görüntüleri aldım ve benimde telefonumda son 1 aya ait çalıştığımız esnada telefonumla 3/5/10/15 dakikalık video kayıtlarım var bu kayıtları yapmamı alo 170 söyledi elimde herhangi belgem olmadığı için bunu yaptım yardımlarınız için Şahsınıza Teşekkürü Borç Bilerek Saygılarımı sunuyorum

    1. Fatih bey öncelikle geçmiş olsun. Anladığım kadarıyla sigortasız çalıştığınız günlerin sigortasının yapılmasını istiyorsunuz. Bunun için iş mahkemesine dava açmanız gerekir. Hem iş kazası tespiti hem videolar hem de varsa tanık ifadeleri lehinize olacaktır. Ama yine de kararı verecek olan mahkeme ve ne karar çıkacağını bilmemiz mümkün olmaz. Size tavsiyem, mutlaka hakkınız aramanız yönündedir. Bir şey çıkmaz demeyin ve davanızı açın, Allah’ın izniyle kazanırsınız. Kazanamazsanız da, en azından hakkınızı aramış olursunuz.

      1. Mustafa bey Çok çok Teşekkür ediyorum Açıklamalarınız sadece bana yol göstermeyip Aynı zamanda Moral ve Güven verdi Saygıdeğer Şahsınıza Şükranlarımı Sunuyorum

  5. merhaba Mustafa bey ismim fatih durgel istanbul kağıthanede bir tekstil atölyesinde 2015 tarihinden 15/05/2017 tarihine kadar çalışmakta idim sigortam yoktu işverenime sigortamı yapmasını istediğimde maliye kaydı olmadığını öne sürüyordu tüm ısrarlarıma rağmet sigortamı yapmıyordu01/05/2017 de durumu alo 170 bildirdim ve bağlı olduğum şişli sgk ya dilekçe müracat ettim maliye kaydı çıktı 15/05/2017 tarihinde küçük bir iş kazası geçirdim sol orta parmak tırnaktan dikiş iğnesi girdi altan çıktı ve tedavi için hastahaneye müracat ettiğimde işkazası olarak rapor ettirdim 2 gün işgöremez raporu aldım işverenim işkazası olarak belirtiğim için işten çıkardı Değerli Büyüğüm Şahsınızdan İsteğim şudurki Bana bu hususta neler yapmam gerektiğini paylaşırsanız çok minnettar olurum Saygılarımla …

  6. Mustafa Bey iyi günler 2008 den bu güne kadar halen aynı işyerinde çalışmaktayım 2008-2014 arası sigortamı ödemediler2014 tensonra yaptılar ama öncesinde sadece 2008 de 7 gün giriş yaptılar (2008-2014) arası sigortasız çalıştım izinlerim fazla mesailerimki her hafta cuma-cumartesi-pazar sabah 9 gece 1 e kadar çalışıyoruz ilk günden beri haklarım kazancım ne olur tazminat alırmıyım alırsam totalde ortalama tahmin ne kadar alırım *iş yerine yaptırımları ve geri dönüşü ne olur* ve ne kadar sürer bu sorunun çözülmesi ilginiz için çok teşekkür ederim

  7. ben 1997 doğumluyum bir tekstil nakış yerinde çalışıyorum 2014 ağustos ayında girdim 2016 mart ayı sigortamı başlattılar ben sigortamı yapın demedim onlarda yapıcaz demediler 2016 mart ayında başlattılar 2017 kasım ayında askere gideceğim bu sebepten ötürü 2017 temmuz ayında çıkış yapıcam ne tür tazminat haklarım vardır. çıkış yaptığımda sigorta tazminatı alabilirmiyim 1yıl 4 aylık bir sigorta ve 2014 ağustos – 2017 temmuz ayı çıkış yaptığımda 3 yıllık kıdem tazminatı alacakmıyım ? 1.5 yıla yakın sigortasız çalıştıgım için sadece 1.5 yılın kıdem tazminatınımı alacagım yoksa sigortasız çalışsamda 3 yılın tazminatını alırmıyım yardım ederseniz sevinirim asker param olacak bu tazminat paraları

    1. Burak bey normalde, sigortasız çalıştığınız dönemin kıdem tazminatının da ödenmesi gerekir. Ama işveren ödemezse, bunun için ayrıca dava açmanız ve sigortasız çalıştığınızı çeşitli delillerle ispatlamanız gerekir.

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir