Sigortasız çalışma nasıl kanıtlanır?

Sigortasız çalışma nasıl ispatlanır?

Bir işçinin sigortalı olması işveren açısından bir yükümlülük ve işçi bakımından da hak olmasına rağmen, ne yazık ki bazen işçi sigortasız çalıştırılmaktadır. Sigortasız çalışan işçi, bu şekilde çalışmaya devam etse de, ileride dava açarak sigortasız çalıştığı sürelerin bildirilmesini sağlayabilmektedir.

Peki böyle bir durumda, yani sigorta hizmet tespit davası açıldığında, işçi sigortasız çalıştırıldığını nasıl ispatlayabilir?

Sigortasız çalışma

Bunun mümkün olmadığını daha önce yazmıştık: iscidunyasi.com/sigorta-istemeyen-isci

Buna rağmen çeşitli nedenlerle, işçiler sigortasız çalıştırılabilmektedir. Bu nedenler kısaca şöyle sıralanabilir:

Yukarıdaki nedenlerden hiçbiri yasal olarak kabul edilmese de, her biri çalışma hayatımızın birer gerçeğidir.

Hizmet tespit davası

işçinin sigortasız çalıştığını ispatı

Sigortasız çalıştırılan bir işçi, sigortasız çalıştırıldığı bu dönemlerin tespiti ve SGK’ya bildirimi için dava açtığında, bu dava hizmet tespit davası olarak nitelendirilir.

Hizmet tespit davası, hak düşürücü süreye tabidir. Bir başka deyişle, belirli bir süre geçtikten sonra açılsa bile, mahkeme davayı reddedecektir. Hizmet tespit davasının tabi olduğu zamanaşımı kurallarını daha önce açıklamıştık: iscidunyasi.com/sigorta-hizmet-tespit-davasinda-hak-dusurucu-sureler

Sigortasız çalışmanı kanıtlanması

Burada ezbere bir şeyler söylemektense, çeşitli Yargıtay kararlarını araştırmayı tercih ettim. Böylece, Yargıtay’ın hizmet tespit davalarında neye göre karar verdiğini görebilir ve aradığımız yanıtı bulabiliriz.

O halde, Yargıtay kararları ışığında, sigortasız çalışmanın aşağıdaki yöntemlerle kanıtlanabileceğini söyleyebiliriz:

  • Hizmet tespit davaları için özel bir ispat yöntemi öngörülmemiştir. Yani bu durum tanıkla, belgeyle, kayıtlarla vb. ispatlanabilir. (21 Hukuk, 2014/3722 E.)
  • İşçi ile birlikte çalışan diğer işçilerin tanıklığı (21 Hukuk, 2003/681 E.)
  • İşyerine yakın ve komşu diğer işyeri çalışanlarının tanıklığı (21 Hukuk, 2012/10225 E.)
  • Müşterilerin tanıklığı
  • Varsa, işyeri bildirgelerinde yer alan, işçi adına işe giriş vb. bildirimler
  • İşçinin imzasının bulunduğu işyeri belgeleri. Örneğin bir davada işçinin imzasının bulunduğu asansör aylık bakım formları delil kabul edilmiştir. (21 Hukuk, 2013/955 E.)
  • Özlük dosyası gibi işyeri dosyalarındaki belgeler
  • İşyeri puantaj kayıtları
  • İşçinin isminin de yer aldığı ücret bordroları
  • İşyerinde teftiş yapılmışsa, müfettiş raporları ve eklerinde işçinin isminin geçiyor olması
  • İşçinin işyerinde ya da çalışırken çekilmiş fotoğrafları (21 Hukuk, 2014/1442 E.)
  • İşçinin çalıştığını gösterir video kayıtları (10 Hukuk, 2010/6603 E.)
  • İşçi ile işveren ya da işyeri arasında yapılan e-posta yazışmaları (10 Hukuk, 2013/1701)
  • İşveren adına bankaya yatırılan paralara ait dekontlarda işçinin isminin olması

İşçinin iş mahkemesinde kıdem tazminatı vb. alacakları için açtığı davayı kazanmış olması, hizmet tespit davasında işçi açısından “kuvvetli” delil oluşturmaktadır.(21 Hukuk, 2015/22431 E.)

SONUÇ

Görüleceği üzere, sigortasız çalışmanın ispatı birçok şekilde yapılabilir. Bu yöntemler temelde ikiye ayrılabilir: Tanık ifadeleri ve yazılı/görsel deliller.

Tanık ifadeleri elbette çoğu zaman işe yarar. Ama unutulmaması gereken, yazılı belgelerin her zaman işe yarayacağıdır. Sigortasız çalıştırılan ve ileride dava açmayı planlayan bir işçi, imza attığı ya da kendisinin düzenlediği açıkça belli olan belgeleri mümkünse saklamalı ya da kayıt altına almalıdır.

Günümüzde; hem telefon, e-posta, whatsapp gibi iletişim kanallarının daha yaygın kullanılması hem de fotoğraf ve video kayıtlarının yaygınlaşması nedeniyle, sigortasız çalışmaların ispatlanması kolaylaşmıştır.

Yine de, hangi durumda olursanız olun, sigortasız çalışmayı kabul etmemenizi öneririm. Emeklilik yaşı ve prim gün sayısının bu kadar yükseldiği bir çalışma sisteminde, tek bir günlük sigorta bile sizin için önem arz edecektir.


İşçi Dünyası
Zeynel Abidin Özkale
İşçi Dünyası'nın editörü olan olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

22 Yorum

  1. Zeynel Bey merhaba.. 05/03/2014 yılında bir işyerinde çalışmaya başladım. Sigorta başlangıcım 15/03/2014. İşyerimin kapanması sebebi ile 27/12/2017 yılında işyerinden ayrıldım. Bu süre zarfı içinde sadece 3 ay sigortam var. İşverene hizmet tespit davası açacağım. Alacaklarımı tahsil edebilmek için arabuluculuk yöntemini kullandık fakat anlaşmaya varamadık. Arabulucunun bana ve eski işverenime imzalattığı bir evrak var. Onun dışında elimde işyerinden kalma yemek kartım,işyeri fatura kartı,imza attığım irsaliyeler,WhatsApp yazışmaları,mail çıktıları ve o işyeri adına son 5-6 aya ait açılmış maaş hesabım var. Aynı zamanda tanıklarımda var. Hizmet tespit davalarının uzun sürdüğünü okudum. Elimde bu kadar kanıt olması süreyi kısaltır mı ? Teşekkür ederim.

    1. Elinizdeki evraklar ve belgeler işinizi kolaylaştırır; ancak davanın süresini bilmemiz mümkün değil. Ne yazık ki ülkemizde, bu tür davalarda süre öngörmek imkansızdır.

  2. merhaba ben yabanci vatandastim gecici oturma iznim vardi ve is yerinden bana evrak vermelerni istedim calisma izni cikarmak icin ama vermediler 2 sene sigortasiz devam etdim vatandasligimi 2017 12 ci ayda aldim ve 2 senem calisma izni alamadigim icin bosa gecti bunu ne sekilde isbat ede bilir ve ne uygulaya bilirim calistigim yer ozel bir market bunu calistigim sureyi isbat ede bilecek resimlerim var ve insan olarakta sahitlerim var

    1. Merhaba. Sorunuzun cevabı aslında yazımızda var. Yapmanız gereken bir an önce bir avukatla görüşerek yasal süreci başlatmak olmalıdır.

  3. Merhaba..ben geçen sene haziran ayında öğretmen olarak kreste çalışmaya başladım.sigortam Ağustos 18de başladı.temmuz ayında orda çalıştığıma dair velillmin dilekçesi ve sitede çocukların etkinliklerini paylaşmistim kanıt olarak bu var bununla ilgili bişey yapabilir miyim.ikinci sorum temmuz 15 de yazılı belge olmadan beni izine gönderdi sonradan öğrendim ki beni ayın 18de işten çıkarmış.ama beni 3.maddeden istifa göstermiş herhangi bir dilekçe yazmayı kabul etmeyince tutanak tutucam hakkında dedi bana.bunlarida yeni öğreniyorum daha sizce ne yapmalıyım

    1. Seçil hanım şu an itibariyle çalışmıyorsunuz değil mi? O halde hiç beklemeden güzel bir dilekçe hazırlayarak arabulucu başvurusu yapın ve hem eksik sigortalarınızın tamamlanmasını hem de varsa tazminat vb. alacaklarınızı talep edin. Bahsettiğiniz hususlar olası bir dava aşamasında elbette delil olarak değerlendirilecektir.

  4. Cevabınız için teşekkür ederim.ben bugün adliye de arabulucuya gittim ama sadece ise geri dönüş talebiniz varsa değerlendirebiliriz dedi.zaten 3.maddeden istifa görüldüğü için yapabilecek bişey yokmus

    1. Bence size tamamen yanlış bilgi verilmiş. Çıkışı 3 ile verilen her işçi bunu kabul etmek zorunda mı? İşveren yanlış kod bildirmiş olamaz mı? Bir avukat tutarak hakkınızı aramanızı öneririm.

  5. MERHABA ZEYNEL BEY ÇALIŞTIĞIM İŞYERİNDEN BİRHAFTA EVVEL AYRILDIM 2 AY ÇAILŞTIM FAKAT SİGORTAMI HER AY İÇİN 1 GÜN GÖSTERMİŞLER VE BENLE BERABER ÇALIŞAN BAŞKA BİR BAYANDA ORDA ÇALIŞIYOR FAKAT İŞKURDAN İŞSİZLİK ALDIĞI İÇİN KENDİNİ SİGORTA YAPTIRMIYOR HEM İŞSİZLİK ALIYOR HEM İŞYERİNDEN MAAŞ ALIYOR BU KİŞİ ŞİKAYET EDİLDİĞİNDE NE ŞEKİLDE CEZA ALIR?

  6. Merhabalar çok sinir bozucu bir olay yaşamaktayım.teyzemin damadını elemanım olarak işe aldım ve 4buçuk yıl zor dayandım işten çıkardım ve tazminatını da ödedim fakat işten çıkmak istemediği için beni defalarca tehdit etti seni batırırız evini arabanı herşeyini alırım dedi kötü olduk.birgün işe geç geldi ve her zaman yaptığı gibi uzun bir süre WC’den çıkmadı çıktığında da her yer pislik içerisindeydi o an telefonuna ses kaydı yapmış ve beni hakarete zorladı ben net olarak küfür etmedim fakat bana hakaret davası dilekçesi vermiş .daha su var sonra ben sigortasız işçi çalıştırıyormuşum diye beni şikayet etti diğer elemanım tabiki sigortalı olduğu için bundan da bir sonuç çıkmadı.fakat bu olaydan bir sonuç çıkmayacağını tahmin etmiş olmalı ki teyzemle bir oldular sen de dükkana sık sık geliyordun seni de sigortasız çalıştırdı diyelim yalancı şahitte buluruz demişler ve şimdi de bu çıktı beni de sigortasız çalıştırdı diye şikayet etmişler.evet eşi çocuğu hepsi sürekli ziyarete gelip saatlerce işyerini işgal ettikleri için hep rahatsızdım fakat akraba diye birşey diyemiyordum.güya ben teyzemi on yıl boyunca sigortasız çalıştırmışım ve oyalamışım.teyzemin hesabına ne bir para yatırmışlığım ne de bir SGK girişi hiçbiri yok.sadece internetten alışveriş yaptıkları zaman kargolarını almış olabilirler yani sadece kargoda imzası belki vardır.bu hukuk mücadelesinde nasıl bir yol izlemeliyim

    1. Merhaba. Sizi anlıyorum ama öncelikle beklemeniz gerekir. SGK ya şikayette bulunulduysa sonuçlanması lazım. Sonuçlandığında bir avukatla görüşerek yasal süreçte hakkınızı arayabilirsiniz. Bu işçiyi işten çıkardınız mı?

      1. Teyzemin damadını işten çıkardım fakat teyzem çalışmadıki işten çıkarayım.damadını işten çıkardım diye benimle uğraşıyor.yıldım bunlardan akrabam demeye anlatmaya utanıyorum daha sırada ne var acaba.insanın herşeyini kıskanan herşeyine göz koyan akraba mı olur

  7. Merhaba Zeynel Bey,

    90’dan beri iş hayatında olduğum halde çoğu zaman sigortasız çalıştırıldım ya da asgari ücretten ödenmil olmalı ki, emekli aylığım asgari ücrete yakın çıkıyor…

    Sosyal Güvenlik Kurumu, Sigorta Türü: SSK 4a
    Cinsiyeti: Bay
    Doğum Tarihi: 27.10.1975
    Hizmete Başlama Tarihi (Sigorta Başlangıcı): 20.6.1990
    SSK Prim Ödeme Gün Sayısı: 4.386

    Yani emeklik için;

    Yaş: 52
    Sigortalılık Süresi: 25 yıl
    Prim Gün Sayısı: 5.525

    şartları isteniyor.

    1-) Emeklilik için 3600 mü isteniyor, 5525 mi? bu kadar basit ve temel bir konuda bile neden kafa karıştıran bilgiler veriliyor? farklı şeylerse hangisiyle ne kastediliyor neden koca ülkede tek bir sitede yazmıyor, tek bir kişi bilmiyor, ben mi kılı kırk yarıyorum ben mi çok detaycıyım yoksa bizim ülkemizde her konuda gelişigüzel mi yol alınıyor. Çıldıracağım.

    mantık yürütmeye çalışıyorum: diğer şartları karşılamak şartıyla 3600 ü tamamlayınca emekli olunabiliyor ama emekli maaşı düşük bağlanıyor ve dileyen 5525’e kadar prim ödemeyi sürdürüyor mu?

    2-) ikinci sorum ekim’de görüşülecek erken emeklilik yasasının kabul ihtimali var mı? yoksa hırsız ve müsrif hükümet konu vatandaşın hakları olunca nereden bulalım da verelim diyip geçiştirecek mi?

    3-) başta verdiğim bilgilere göre hem yaş hem de prim gün sayısı şartını karşılayamıyorum, oysa daha yeni sgk’dan emekliliğimi talep ettim ve kabul oldu. yukarıda bahsettiğim yaşaşartına takılanlar için mağduriyet giderici yasa bir mucize sonucu kabul olursa 4386’yı 5525 güne (ya da yeni yasa teklifinde sunulduğu üzere 5000 güne) tamamlamam gerekirse, devlet prim farkını kapatma konusunda bir ödeme imkanı sunuyor mu, bir ödeme uygulaması var mı? hizmet vermemeye ama maaşımızın üçte birini almaya ve oksijen dışında her şeye vergi almaya ve sevindirici bir yasa çıkaracağı zaman da para toplamaya bayılırlar, dolayısıyla böyle bir imkan da sunuyorlardır diye tahmine diyorum ama emin olamadım.

    5.000 – 4.386 = 614 günlük kalan primimi, yani; (614:30) x 30 günlük prim borcu 649,6 TL (brüt asgari ücret 2.030 TL’nin %32’si) = yaklaşık 13.300 TL şeklinde mi hesaplamalıyım?

    Teşekkürler.

    1. Merhaba. 3600 gün ile işçi işten ayrılabilir ve örneğin 52 yaşına kadar bekleyebilir. Bu durumda yine emekli maaşı bağlanır ama 3600 gün üzerinden yani, daha düşük şekilde bağlanır. Tabi bu ancak 1999 öncesi sigorta girişi olanlar için geçerlidir.
      Diğer sorularınız biraz tahminle ilgili ve bir şey söylemem zor. Ama şunu söylemeliyim ki; eğer böyle bir yasa çıkar ve sizin örneğin 600 gün eksik priminiz olursa, bunun sizden peşinen alınarak kapatılması şeklinde bir uygulama olmaz. Yani yukarıdaki hesabınızın uygulamada bir karşılığı yoktur.

  8. çok teşekkür ederim Zeynel Bey. akabinde hemen bir soru daha aklıma geldi. cevabınıza göre tahminimde yanılmamışım, 3600 günden emekli olunabiliyor… peki, diyelim ki tüm diğer şartlar ve yasa konusu hiçbir sorun teşkil etmiyor ve ben 3600 günden emekli aylığı almaya başladım. böyle bir durumda 5525 prim gün sayısı üzerinden emeklilik benim için hala 2. seçenek olarak kalıyor mu, yani 3600 den emekli olduğum halde bir işe girip prim farkını kapatacak gün kadar çalışırsam, emekli maaşım 5525 gün üzerinden artırılmak üzere güncellenebiliyor mu yoksa 3600 gün üzerinden seçimimi değiştirme hakkım olmadan baştan yapmış mı oluyorum?
    çıkacak yasanın ya da yasaların sorumun cevabını etkileyeceğinin farkındayım ama sizin genel iş hukuku tarihimize hakim biri olarak gidişat ve geleceğe ilişkin değerlendirmeniz sorumun gelecekte geçerli olacak cevabını da kafamda az çok şekillendirmeme yardımcı olacaktır.
    çok teşekkür ederim. iyi ki varsınız, bugüne kadar işçi hakları konusunda nerede takıldıysam sadece sizden öğrenebildim.

    1. Savaş bey, tahminde bulunmak gerçekten anlamlı olmayacaktır. Diğer sorunuz güzel bir soru; ancak bu konuda net bir bilgim yok. Araştırdıktan sonra size dönüş yaparım.

  9. İyi calismalar.benim sorum ssk ya giris 02.01.1987 ile 02.02.1988 arasi subat 1989 da askere gittim 18 ay 05.01.1991 de dukkan actim.13.04.2007 de devrettim.2007 d3 devrettigim arkadasla beraber calismaktayim.sigortam yok nasil bir yol izlemem gerekli.Dogum tarihim 24.04.1969 ssk 695 gun Bagkur 5396 gun ne sartlarda emekli olurum tsk.ederim

  10. Merhabalar Zeynel Bey, konuyla ilgili sitede arama yaptım fakat sonuç bulamadım, en uygun başlık bu gibi göründüğü için buraya yazıyorum. Çalışanlara ait kimlik bildirimi ile ilgili başımıza gelen bir durum hususunda görüşlerini alacaktım mümkünse..
    Sezon içerisinde iki personel başvuru için otelimize geldi. Başvurularını aldık, yerleşmeye gittiler. O sırada biz giriş işlemlerini yaptık SGK hariç. Kimlik bildirim formları da hazırlandı. Ancak akşamüzeri işten caydıklarını bildirdiler,işlem yapmadık. Fakat kimlik bildirim formları belgeler arasında kalmış ve emniyete götüren arkadaş bildirim için evrakları götürmüş. Bunu geç fark ettik, üç gün sonra çıkış tarihini yazarak emniyette çıkış formunu gönderdik ancak sehven, belgeye üç gün sonrasının tarihini atmışız. Yani sadece başvuru için gelip hiçbir işlem yapmadan giden insanlar için şimdi acaba kimlik bildirim formunda yaşanan karışıklık yüzünden sıkıntı yaşar mıyız?
    SGK, emniyetten giden formları karşılaştırdığında sisteme giriş yapılmadığı halde kimlik formu gönderilmiş olması sebebiyle SGK bu kişiler için sigortasız çalıştırılmış gibi muamele yapar mı diye endişe ettik açıkçası, yazılan giriş çıkış tarihleri arasında birkaç günlük fark var çünkü. Bir kaç yerden görüş aldık önemli bir durum olmayacağını söylediler ancak, sizin yazılarınıza sık sık başvuruyoruz, size de danışmak istedik. Teşekkür ediyoruz, iyi çalışmalar dileğiyle…

    1. Merhaba. Söylediğinizin gerçekleşme ihtimali elbette var. Hele SGK tarafından yapılacak manuel bir inceleme, büyük ihtimalle cezayla sonuçlanacaktır. Ama bunun olma ya da olmama ihtimalini kimse bilemez. Takdir edersiniz ki, beklemekten başka yapabileceğiniz bir şey yok. Umarım bir sıkıntı olmaz.

      1. Çok teşekkür ediyorum ilginize ve tekrar tekrar rahatsızlık vermek istemiyorum fakat son bir konuda yardımınızı rica etsem; olası bir ceza, sigortasız işçi çalıştırma prosedürü gibi işleyecek ve binlerce liralık cezalar yanında,bizim 5510 gibi teşviklerden faydalanmamızı da etkileyecektir sanıyorum değil mi? Son derece hassas olduğumuz bir mevzuda sadece evrakta yaşanan karışıklık nedeniyle böyle bir ihtimalle karşı karşıya gelmiş olmaktan dolayı epey üzüntü içerisindeyiz. Tekrar teşekkür ediyor ve çalışmalarınızda kolaylıklar diliyorum.

        1. Sizi anlıyorum ama şu aşamada endişelenmenize gerek yok. Ayrıca endişelenseniz bile, yapabileceğiniz bir şey de yok. SGK’ya sorsanız, onları bu konuda uyarmış olursunuz. Beklemekten başka yapılabilecek bir şey yok gibi görünüyor.

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız, telefon ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.

Bu yazımızı, alttaki sosyal medyada hesaplarının birinden paylaşan ziyaretçilerimizin yorumları ÖNCELİKLE cevaplanmaktadır. Yorum yaptığınız kullanıcı adıyla Sosyal Medya kullanıcı adınızın aynı olması yeterlidir.