Toplu işçi çıkarma

Yazıyı sizin için güncelledik:

İşyerleri bazen ekonomik bazen de organizasyon kaynaklı nedenlerle toplu olarak işçi çıkarma yoluna gidebilmektedir. Aynı anda birçok kişinin işsiz kalması demek olan bu süreci İş Kanunu önemsemiş ve bu sürece özel bazı kurallar koymuştur. O halde gelin, yakından bakalım: Toplu işçi çıkarma nedir ve sonuçları ne olur?

Toplu işçi çıkarma nedir?

Toplu işçi çıkarma usul ve esaslarının düzenlendiği ana madde İş Kanununun 29’uncu maddesidir. Bir işyerinde çalışan işçilerin belirli bir oranı aynı zamanda ya da toplamda bir ay içinde işten çıkarılıyorsa, o işyerinde toplu işçi çıkarma var demektir. Bu sayılar şöyle özetlenebilir:

  • 20 – 100 arasında işçi arasında işçi çalışan bir işyerinde en az 10 işçinin çıkarılması
  • 101 ile 300 arasında işçi çalışan bir iş yerinde en az % 10 oranında işçinin çıkarılması
  • 301 ve üstünde işçi çalışan bir iş yerinde en az 30 işçinin çıkarılması

Yukarıdaki işçi sayıları kadar, bunların “1 ay içinde” çıkarılması gerektiğini de tekrar vurgulamakta yarar vardır.

İşçiler hangi nedenle çıkarılmalıdır?

Buradaki temel kuralımız, işçilerin İş Kanununun 17 nci maddesi çerçevesinde çıkarılmış olmasıdır. Yani ortada haklı bir neden olmaksızın, ihbar süreleri göz önünde bulundurularak çıkarılmasıdır.

Eğer işçi İş Kanununun 25 inci maddesindeki nedenlerle çıkarılmışsa, yukarıdaki sayılara eklenmeyecektir. Çıkarılan işçilerin hepsinin 17 nci madde kapsamında çıkarılması gerekir.

Toplu işçi çıkarma bildirim dilekçesi örneği

Bu yazıya da göz atmak ister misiniz?

Burada dikkate alınacak olan fesih türü bildirimli fesih olacak; ancak derhal fesih olmayacaktır. İki fesih türünü de detaylı olarak şu yazılarımızda açıklamıştık:

iscidunyasi.com/bildirimli-fesih-nedir

iscidunyasi.com/derhal-fesih-nedir

Bir aylık süre nasıl hesaplanır?

Toplu işçi çıkarma için, işçilerin bir aylık süre içinde çıkarılması gerektiğini yazmıştık. Peki bu 1 aylık süre nasıl hesaplanacak? Ayın ilk günü ile son günü arasındaki zaman olarak mı?

İlk işçinin işten çıkış tarihi bu sürenin başlangıcı olacak ve otuzuncu işçi de işten çıkarıldığında aradan geçen sürenin bir ay veya daha az olması durumunda ise bu bir toplu çıkarma olarak değerlendirilecektir. Örneğin ilk işçi 06/07/2020 tarihinde işten çıkarılmışsa, bir aylık sürenin başlangıcı tam da bu süre olacaktır.

İş Kanunu toplu işçi çıkarma

Fesih ne zaman gerçekleşmiş olur?

Yukarıda belirtilen sayıda işçiyi işten çıkarma kararı veren işveren, bunun toplu işçi çıkarma kapsamında girdiğini anladığında Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne bir yazıyla durumu bildirmek zorundadır. İşte il müdürlüğüne yapılan bu bildirimin üzerinden 30 gün sonra işçilerin iş akdinin fesih süreci başlar.

Burada işverenlerce bazen hata yapılmakta ve İŞKUR’a gönderilen bildirimin ardından 30 gün sonra işçilerin sözleşmeleri feshedilmektedir. Halbuki bu 30 günlük süre, fesih sürecinin başlayabilmesi için geçmesi gereken süredir. Yani bu otuz günün ardından işçilere 17 nci madde kapsamında tanınması gereken ihbar önelleri de geçince sözleşmeler feshedilmiş olur.

Durumu bir örnekle netleştirelim. Uç bir örnek olarak; işten çıkarılacak 50 işçinin tamamının ihbar sürelerinin 8 hafta olduğunu varsayalım. İşveren İşkur’a 12/08/2020 tarihinde toplu işçi çıkarma bildirimi yapmışsa; 30 gün sonra yani 12/09/2020 tarihinde işçiler işten çıkarılmayacaktır. 12/09/2020 tarihi bu işçilerin ihbar sürelerinin başladığı tarih olup 8 hafta sonra yani 07/11/2020 tarihinde işçilerin iş akdi sona erecektir.

İŞKUR’a ve sendika temsilcilerine bildirim

 

İşveren; ekonomik, teknolojik, yapısal ve benzeri işletme, işyeri veya işin gerekleri sonucunda toplu olarak işçi çıkarmak istediğinde, bunu en az 30 gün önceden bir yazı ile, işyeri sendika temsilcilerine ve Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü’ne bildirir.

Bildirimi takiben işyeri sendika temsilcileri ile işverenlik arasında gerçekleşecek görüşmelerde, toplu işçi çıkarmanın engellenmesi ya da çıkarılacak olan işçi miktarının azaltılması yahut çıkarmanın işçiler açısından olumsuz sonuçlarının en aza indirilmesi hususları ele alınır. Görüşmeler bittiğinde, toplantının yapıldığını gösteren bir belge düzenlenir.

toplu işçi çıkarma nedir

Toplu işçi çıkarmadan sonra işçi alımı

Toplu işçi çıkarma işleminin gerçekleştiren işveren; toplu işçi çıkarma işleminin kesinleşmesinden sonra 6 ay içinde aynı özellikteki iş için tekrar işçi almak istediği takdirde nitelikleri uygun olanları öncelikle tercih ederek işe çağırır.

Mevsimlik işçilerde toplu işçi çıkarma

Mevsimlik işlerde ve kampanya işlerinde, işten çıkarılan işçi miktarı yukarıda belirtilen sayıda bile olsa, eğer işten çıkarmalar işin mevsimlik iş ya da kampanya işi olmasıyla alakalıysa bu tip çıkarmalar toplu işçi çıkarma kabul edilmez.

Toplu işçi çıkarmayla ilgili hükümlere aykırılık halinde idari para cezası miktarı

İş Kanununun 29 uncu maddesinde yazılı hükümlere aykırı olarak işçi çıkaran işveren veya işveren vekiline çıkardığı her işçi başına 2020 yılı için 450,00 TL idari para cezası verilir. İş Kanunundaki idari para cezalarının güncel miktarını şu yazımızda görebilirsiniz: iscidunyasi.com/is-kanunu-idari-para-cezalari

toplu işçi çıkarma sayısı

Toplu işçi çıkarma kurallarına uyulmaması feshi geçersiz kılar mı?

Burada akla gelen önemli bir soru da budur. Evet, kanunda belirtilen prosedürlere uyulmazsa bunun idari para cezası olarak yaptırımları vardır; fakat böyle bir kuralsızlık işçinin işten çıkarılmasını da haksız hale getirir mi?

Bu sorunun cevabını bizzat vermektense sözü Yargıtay’a bırakalım:

“… 4857 sayılı Kanunu’nun 29. maddesinde düzenlenen toplu işçi çıkarma prosedürüne ilişkin kuralların herhangi birine uyulmamasının yaptırımı meselesinin değerlendirilmesine gelince;

Toplu işçi çıkarma prosedürü geçerli sebeple veya feshin geçerliliği ile ilgili bir durum değildir. Kanunda, toplu işçi çıkarma prosedürüne uyulmamasının yaptırımı feshin geçersizliği olarak öngörülmemiştir. Bu prosedüre aykırılığın yaptırımı, idari para cezasıdır. Toplu işçi çıkarma prosedürüne uyulmamış olması, feshin geçersizliği sonucunu doğurmaz…” (22 Hukuk, 2017/33948 E. ve 2017/14899 K.)

Toplu işçi çıkarmada işçiye yazılı bildirim yapılması şart mı?

Bilindiği üzere İş Kanununun 19’uncu maddesi kapsamında yapılan bildirimli fesihlerde fesih bildiriminin yazılı olarak işçiye yapılması gerekir. Ancak bu zorunluluk, toplu işi çıkarma esnasında bulunmamaktadır:

“… Görüldüğü üzere, toplu işçi çıkarma, bireysel fesihlerden ayrı kurallarına tabi tutulmuştur. 4857 sayılı Kanun’un 19. maddesinden farklı olarak, Kanun’un 29. maddesi hükmünde, toplu işçi çıkarmada işçiye yazılı fesih bildirimi yapılması şartı öngörülmemiştir. Aksine, işverenin toplu işçi çıkarma isteğini bölge müdürlüğüne bildirmesinden otuz gün sonra, feshin hüküm doğuracağı kabul edilmiştir. Bu yönler nazara alındığında, toplu işçi çıkarmada, işçiye yazılı fesih bildirimi yapılması şartı bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. Geçerli sebebe dayanarak yapılan fesihlerde işçiye yazılı fesih bildirimi yapılması şartını öngören 4857 sayılı Kanun’un 19. maddesinin, toplu işçi çıkarmada uygulanması mümkün değildir…” (22 Hukuk, 2017/33948 E. ve 2017/14899 K.)

toplu işçi çıkarma ikale

Toplu işten çıkarmada ikale sözleşmesi

Özellikle işverenlerin işyerini tamamen kapattığı ya da devrettiği hallerde, işçilere çağrı yapılarak toplu işçi çıkarma öncesi isteyen işçilerin uzlaşmayla işten çıkarılacağı ve haklarının ödeneceği duyurulabilmektedir.

Böyle durumlarda bazı işçiler bu çağrıyı kabul eder ve gönüllü olarak iş sözleşmesini işverenle karşılıklı sona erdirir. İşte ikale (Bkz: iscidunyasi.com/ikale-sozlesmesi-nedir-sonuclari-nelerdir ) olarak adlandırılan bu durumun mevcudiyeti halinde, Yargıtay artık bu işçilerin toplu işçi çıkarma prosedürüne dahil olamayacağını ifade etmektedir:

“Toplu işçi çıkarma kuralına başvuran davalı işveren, öncelikle gönüllü olanları çıkaracağını belirtmiş olup, davacı bu işlemi kabul ederek, kıdem ve ihbar tazminatı da ödenerek iş sözleşmesinin feshedilmesini talep etmiştir. Toplu işçi çıkarmada gönüllü işçilerin iradesine öncelik verilmesi ve işçi tarafından bu icabın kabul edilmesi halinde, karşılıklı olarak iş sözleşmesinin anlaşma yolu ile bozulması söz konusu olduğundan, bu işlemde artık işverenin toplu işçi çıkarmaya konu ettiği fesih nedenlerinin geçerli olup olmadığı araştırılmamalıdır. Bir başka anlatımla, ikale sözleşmesinin bulunduğu durumda, feshin son çare veya işçinin seçiminin objektif ölçütlere uygun olup olmadığı ayrıca yargı denetimine tabi tutulamamalı, işçinin iradesini sakatlayan bir durum olmadığı sürece işe iade konusu yapılamamalıdır. O halde, davalı işveren tarafından sunulan karşılıklı anlaşma ile iş sözleşmesinin sona erdirilmesi konusundaki sözleşme ve iş sözleşmesinin feshinin kabul edildiğine dair dilekçesine karşı davacıya diyecekleri sorulmalı, bu konuda delilleri toplanmalı ve sonucuna göre karar verilmelidir…” (9 Hukuk, 2007/6394 E. ve 2007/13459 K.)

Toplu işçi çıkarma bildirimi

İşkur’a yapılacak toplu işçi çıkarma bildirimi örneğini paylaştığımız yazımıza şu bağlantıdan ulaşabilirsiniz: iscidunyasi.com/toplu-isci-cikarma-bildirim-dilekcesi-ornegi

SONUÇ

Toplu işçi çıkarma süreci biraz kafa karıştırabilir. Her şeyden önce şu sorunun akla gelmesi muhtemeldir:

  • İşveren, çıkaracağı işçi sayısının toplu işçi çıkarmaya girip girmeyeceğini peşinen bilmek zorunda mıdır?

Elbette hayır; bazı durumlarda işverenler önlerindeki bir aylık süreçte yaklaşık kaç işçi çıkaracağını bilir ve bu durumda işleri kolay olur. Ama bazen örneğin 10 işçi çıkarmayı planlayan işveren 30 işçi çıkarmak zorunda kalabilir. İşte İşkur’a yapılacak olan bildirim, işveren öngörse de öngörmese de bir aylık süre içinde çıkarılan işçi sayısı ilgili rakama ulaştığı anda yapılmalıdır.

Yukarıda yazının ilgili bölümünde bahsettiğimiz bir konuyu da tekrar hatırlatmakta yarar var. Toplu işçi çıkarılması ile işçinin iş akdinin feshinin geçersiz olması birbirinden bağımsız konulardır. Yani işverenin toplu işçi çıkarma prosedüre uymamış olması, feshi geçersiz kılmayacağı gibi; prosedüre uymuş olması da tek başına işçinin işten çıkarılmasını geçerli hale getirmez.


İşçi Dünyası
Zeynel Abidin Özkale
İşçi Dünyası'nın editörü olan olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

23 Yorum

  1. Hocam bi iş yerinde 50 çalışan var ve 10 işçi cıkarırsa bu toplu işçi cıkarma olur. Peki diyelim 9 kişiyi işten cıkardı iki kişiyide 4857 iş kanunun 25. Maddesine dayanarak 1 işçi daha cıkardı ve toplam bir ay içerisinde 10 oldu yine toplu sayılırmı

    1. Güzel bir soru sormuşsunuz. İlk bakışta toplu işçi çıkarma sayılmayacaktır. Ancak işçiler mahkemeye giderek, diğer 1 işçinin aslında 25. maddeye göre çıkarılmadığını, bunun toplu işçi çıkarmanın sonuçlarından kurtulmak için yapıldığını iddia edebilir ve hakkını arayabilir.
      Ancak; 10. işçi gerçekten de 25. madde kapsamında çıkarılmışsa, bu durumda bir toplu işçi çıkarmadan söz edilemeyecektir.

  2. DSİ de makina ikmal de çalışan makina tekniker ve teknisyenleri ile torna kaynak ustaları asıl iş tarifine girermi

  3. Merhaba Mustafa Bey; benim sorum şirket 12 temmuz tarihi itabari ile toplu çıkarım oldu ve ben sağlık sorunları nedeniyle 11 temmuz tarihinden itibaren raporluydum.Bu toplu çıkarım listesinde duyduğum benimde ismimin olması ve bana yazılı olarak kişisel bildirimde bulunulmadı ve konuyla ilgili aranarak toplu çıkarımlarım için sigorta bildirim süresi 5 agustos da doluyor dediler ve raporunu eger uzatırsan 5 agustostan sonra çıkısında ihbar ve hak etttiğin izin ücretini alamazsın dediler.Rica etsem konu hakkında yardım edebilirmisiniz.

    1. Sorunuzu ne yazık ki tam olarak anlayamadım. Raporlu iseniz zaten işyerine gidemezsiniz. Biraz daha ayrıntılı yazarsanız cevap vermeye çalışırım.

  4. Merhaba,
    Müvekkil şirketin merkezi Ankaradadır. İstanbul’da ise şubesi bulunmaktadır. Toplamda 79 işçisi vardır.
    2 sorum var. ilki hem ankara hem istanbul il müdürlüğüne mi bildirim yapılması gerekmektedir?
    ikincisi, şirketin 34 işçisi istanbula bağlı 45 ise Ankaraya bağlıdır dolayısıyla hem istanbul hem ankaradan mı en az 10 kişi işten çıkarılmalıdır. Yoksa toplam 79 kişiden nereye bağlı olduğuna bakılmaksızın mı toplu işten çıkarma işlemi yapılacaktır?

    1. Toplu işçi çıkarma işyeri bazında değerlendirilmektedir. Bu nedenle her il için en az 10’ar işçi işten çıkarılıyorsa ayrı ayrı bildirim yapılması gerekir.

  5. Merhaba,

    Tüm Türkiye de gerçekleşen toplu işten çıkarmaların istatistiği bilgilerine nereden ulaşabilirim?

    Teşekkürler,

  6. Merhabalar toplu işten cıkarmalarda (550 çalısanı olan sezonluk mevsimlik ve kadrolu ) en son kadroya kalanlar ilk başta cıkartılır diye bi kanun hükmü varmı bize sunulan gerekçe bu 2011 yılından itibaren calısıyorum şirket küçülmeye gittiği için toplu işçi cıkarıyo bu konuda yardımcı olursanız sevinirim herşey için şimdiden teşekkürler

  7. kurumsal bir firma 2000 üzerinde çalışanı var 10 kişi işten çıkardı ve 2 ay içinde yeni birini işe aldı.ben bu süre içinde başka iş buldum. ancak ne tür bir hak talep edebilirim iş bulmasaydım beki geri çağırılacaktım çağırılsam bile güvenemezdim ama sonuçta toplu çıkarma olup yeni birini almaları durumunda hak talep edebiir miyim?
    teşekkürler.

    1. Yazıdan da görüleceği üzere 2000 üzeri çalışanı olan bir işyerinde toplu işçi çıkarmadan bahsedilmek için, bir ay içinde toplam en az 30 işçinin işten çıkarılmış olması gerekir.

  8. Mustafa bey, ben kamuda 4857 sayılı yasaya tabi sendikalı daimi işçi statüsünde 11 yıldır çalışmaktayım. Fiili unvanım veri kayıt operatörü ve lise mezunuyum. 14.12.2016 tarihi itibariyle iş haddime son verildi. Benim ile yaklaşık farklı unvanlarda 70 kişi işten çıkarıldı. Fakat aynı emsalde kalanlarda oldu. İade davasını kazanırmıyım?

    1. Bunu bilmem mümkün değil, çünkü önemli olan kurumunuzun işten çıkarma gerekçesidir. Ama önemli olan, 1 aylık işe iade davası süresinin kaçırılmamasıdır.

      1. Bir Genel Müdürlük Özelleştirmeyi bahane göstererek ve Sayıştay Raporuna atıfta bulunarak yeniden yapılanma adı altında böyle bir işlem tesis ediyor. Kapatılma ve devir söz konusu bile değil. Ayrıca bir kriter yok. Cevabınız için teşekkür ederim.

  9. Merhaba benim eşim döküm fabrikasında çalışıyor ama iki aydır maaaslar yatmıyor ve bugün çalışınbutun işçilere çıkış vermişler böyle birşey olabilirmi

    1. Bir an önce eşiniz noterden ihtarname göndermeli ve haklarını talep etmelidir. Ardından ödeme yapılmazsa dava açmanız gerekecek.

  10. Mustafa bey merhaba beni toplu işçi çıkarma kapsamında işten çıkardılar ancak henüz 6 ay dolmadan eski işverenimin işkurdan kursiyer işe aldığını öğrendim. Bu aşamada önce benii işe çağırmaları gerekmez mi? Bu konuda ne yapabilirim.

  11. Merhaba iş yeri gecen sene 400 iş çiyi toplu işten çıkardı bu sene başka işci birsene çıramaz deniyor dogrumudur?

  12. işyeri ekonemik sıkıntılardan dolayı dolayı 115 kişiyi işden aTMA kararı aldı .bir duyuru astı panolara
    .29 madde uyarınca gerekli prosedür başlatılmış olup sendika temsilcilerimizle de görüşmeler başlamıştır
    bu prosödür çerçevesinde gönülü olarak işten ayrılmak isteyenlere öncelik verilecekolup yasal hakları şirketin içinde bulundugu ekonemik şartlar çerçevesinde ödenecektir.
    ben işden ayrılmak istiyorum .nasıl bir dilekce yazmam gerek bu dilekçeye istinaden tazminat ve işssizlik maaşı alabilirmiyim. şimdidem tşk ederim

  13. Merhaba,

    Toplu çıkış sayısı hesaplanırken; Aynı işverene bağlı aynı ilçe sınırları içerisinde farklı ssk numaraları olan 3 ayrı işyeri bulunmaktadır. Bu durumda her ssk şubesi ayrı mı değerlendirilmeli yoksa aynı işveren ait olduğuna mı bakılmalıdır?

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.