Yeni iş mahkemeleri kanun tasarısı ve zorunlu arabuluculuk

Yeni iş mahkemeleri kanunu ve zorunlu arabuluculuk

Mevcut 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu 1950 yılından bu yana yürürlükte ve günümüzün ihtiyaçlarına tam anlamıyla cevap veremediği ortada. İlk çıkış tarihinin üzerinden 67 yıl geçen bu kanun tarihe karışmak üzere. Bakanlar Kurulu tarafından meclise sevk edilen yeni İş Mahkemeleri Kanun tasarısını sizin için inceledim. Bakalım, neler değişiyor ve bu değişiklerin taraflara etkisi ne olacak?

İş Mahkemeleri kanun tasarısı

39 maddeden oluşan İş Mahkemeleri Kanun tasarısı meclise sevk edildi. Bunun anlamı önce ilgili komisyonlarca tetkik edileceği ve sonrasında mecliste kabul edilirse yürürlüğe gireceğidir. Ama bu aşamalarda elbette bir takım değişiklikler olması mümkün; hatta illa ki bazı maddeler değişecek, bazıları tasarıdan çıkarılacak ve bazı yeni maddeler de eklenebilecektir. Ne olursa olsun, gündeme gelen her yeni değişikliğe göre bu yazıyı güncellemeye devam edeceğim.

Yeni İş Mahkemeleri kanun tasarısının ilk halini şu bağlantıdan inceleyebilirsiniz.

Yeni İş Mahkemesi Kanunu ne getiriyor?

Önce maddeler halinde bu değişikleri yazalım ve bunların ne anlama geldiğini tek tek irdeleyelim:

  • İş mahkemesine dava açılmadan önce ARABULUCUYA başvuru yapılması bir zorunluluk haline getirilmiştir (İş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle açılan tazminat davaları ve rücu davaları hariç).
  • İş mahkemelerini görev alanı genişletilmiştir. Türk Borçlar Kanununun ikinci kısım/altıncı bölümdeki hizmet sözleşmelerinden kaynaklanan iş uyuşmazlıkları da iş mahkemelerinin yetki alanına girmiştir. 393 ila 469uncu maddeler arasında yer alan bu hususlara ilişkin uyuşmazlıklar daha önce genel mahkemeler tarafından çözüme kavuşturulmaktaydı. Basın İş ve Deniz İş Kanunu kapsamındaki çalışanlar da iş mahkemeleri kapsamındadır. Böylece tüm çalışanların yaşadığı anlaşmazlıklar artık iş mahkemelerinde çözümlenecektir.
  • 5510 sayılı Kanun ile ilgili açılacak davalarda, dava açılmadan önce SGK’ya başvurulması zorunludur (İşveren aleyhine açılan hizmet tespit davaları hariç).
  • İşe iade davaları ve toplu iş sözleşmesi ya da işyeri uygulaması nedeniyle işçiye verilen disiplin cezalarına itiraz Yargıtay’a yapılmayacak, bu davalar üst mahkeme olarak Bölge Adliye Mahkemesinde görülecektir.
  • 2017 yılı için tutarı 41.530 TL’yi geçmeyen iş mahkemesi kararları da Yargıtay’a değil, Bölge Adliye Mahkemesine itiraz yoluyla götürülecektir.

İş mahkemelerinde zorunlu arabuluculuk

işçi alacağı zorunlu arabulucuk

Yeni kanun tasarısının hayatımıza soktuğu en önemli kavram elbette arabuluculuk olacaktır. Arabuluculuk müessesi hukuk uygulamamızda zaten vardı. Ama bu değişikliği önemli kılan, hukuk sistemimize ilk defa ZORUNLU ARABULUCULUK kavramını getirecek olmasıdır. O halde, aşağıdaki alacak türlerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunlu hale gelecektir:

Arabuluculuk süreci nasıl işleyecek?

Alacağı için dava açacak olan işçi ya da işveren önce arabulucuya başvurmak zorundadır. Süreç şu şekilde işleyecek:

  • Dava açmak isteyen taraf, karşı tarafın ikametgahının bulunduğu ya da işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılmalıdır.
  • Arabuluculuk bürosu olmayan yerde, yetkilendirilmiş sulh hukuk mahkemesi yazı işlerine müracaat yapılacaktır.
  • Taraflar anlaşırsa, arabuluculuk listesinde yer alan arabuluculardan istedikleri birini seçebilir. Olmazsa, arabulucu büro tarafından belirlenir.
  • Başvuran taraf hem kendi iletişim bilgilerini hem de elinde varsa, karşı tarafın iletişim belgelerini de bildirir.
  • Arabulucu, tarafları ilk toplantıya davet eder.
  • Kendisine davet ulaşan taraf, başka bir arabuluculuk bürosunun yetkili olduğunu düşünüyorsa itirazını yapar ve bu durumda arabulucunun gönderdiği dosyayı ilgili sulh hukuk mahkemesine gönderir. Mahkemece hangi arabuluculuk bürosunun yetkili olduğuna dair verilen karar kesindir.
  • Arabulucu kararını, büro tarafından görevlendirildiği tarihten itibaren 3 hafta içinde verir. Zorunlu hallerde arabulucu bu süreyi en çok 1 hafta daha uzatabilir.
  • Taraflardan birisi, geçerli bir mazeret bildirmeden ilk toplantıya gelmez ve bu nedenle arabulucu karar veremezse, bu gelmeyen taraf ilerideki mahkeme aşamasında haklı bile çıksa, yargılama giderlerini öder. Hatta bu tarafın lehine vekalet ücretine bile hükmedilmez.
  • Taraflar arabuluculuk faaliyetinin sonucunda anlaşırsa, arabulucu ücretini eşit şekilde karşılar. Bu ücret, 2017 yılı için 240,00 TL’den az olamaz. Arabuluculuk ücret tarifesi için tıklayınız.
  • Taraflar anlaşamazsa ve görüşmeler de 2 saatten az sürmüşse, bu ücreti devlet arabulucuya öder. 2 saati aşması halinde ise, aşan her bir saatin ücreti taraflarca eşit olarak ödenir.
  • İşe iade davalarında arabuluculuk ücret hesaplanırken; işe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süreler için ödenecek ücretler toplamı esas alınır ve bu hesap üzerinden arabuluculuk ücreti çıkarılır.
  • İşe iade talebi, alt işveren ile ilgili yapılıyorsa, toplantıya asıl işverenin de katılması ve hem taşeron firmanın hem de asıl işverenin aynı kanaatte olması gerekir.
  • Arabuluculuğa başvurulduğu tarihten, son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı süreleri durur ve hak düşürücü süreler işlemez.
  • Taraflar bizzat da katılabilir, avukatlarıyla da katılabilir. Ayrıca işverenin yazılı olarak yetkilendirdiği her hangi bir çalışanı da katılabilir.
  • İş Kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat ve rücu davalarında arabulucuya başvurulması zorunlu değildir.

Arabuluculuk iyi mi kötü mü?

Zorunlu hale getirilen arabuluculuk müessesi bir zaman kaybı mı yoksa gerçekten işe yarayacak mı? Şu aşamada buna kesin cevap vermek zor olsa da elimizde bazı bilgiler var ve bu bilgiler ışığında yorum yapmak da mümkün:

  • Ülkemizde iş davaları ortalama 434 günde karara bağlanıyor.
  • İş mahkemelerinde ve Yargıtay’da halen karar verilmeyi bekleyen yaklaşık 400.000 iş dosyası mevcut.
  • Bugüne kadar, zorunlu olmayan arabuluculuk kapsamında iş alacakları için 13.500 başvuru olmuş ve bunların %94’ü arabulucu tarafından çözülmüş.
  • 107 adliyede arabuluculuk bürosu var.
  • Arabuluculuk için başvuru tamamen ücretsiz.

iş mahkemesi arabuluculuk başvurusu

Yukarıdaki %94’lük başarı oranının çok yüksek olduğunu kabul etsem de bu başvuruların gönüllü yapıldığını unutmamak gerekir. Elbette ki, gönüllü yapılan arabuluculukk başvuruları daha yüksek oranda çözüme kavuşturulacaktır. Zorunlu arabuluculukk müessesinde bu kadar yüksek bir oran beklemiyorum. Ama bu demek değil ki, başarısız bir süreç bizi beklesin.

Bu adımın hem işçiler hem de işverenler için çok önemli bir adım olduğuna inanıyorum. Üstelik yargı organlarının yükünün de bir nebze azalması söz konusu olacaktır. Zorunlu arabuluculuk müessesini gerekli bulduğum gibi, bu konuda geç kalındığına bile inanıyorum. Bunun nedenleri ise şunlar:

  • İşçi ile işverenin, mahkemeye gitmeden önce anlaşması, bunların birbirinden tamamen kopmasını engelleyecektir. İleride bu iki tarafın tekrar bir araya gelmesi bakımından açık bir kapı kalacaktır.
  • Başvuru ücreti yok.
  • Toplantıya katılım için gerekli tedbirler alınmış. İlk toplantıya mazeretsiz olarak katılmayan taraf, mahkeme aşamasında haklı çıksa bile yargılama giderlerini karşılayacak ve avukatı için vekalet ücreti alamayacak. Bu durum, tarafları ilk toplantıda mutlaka bir araya getirecektir.
  • Bir arabulucu, durumu iyi analiz ederse, taraflara göremedikleri ayrıntıları gösterebilir ve anlaşma yolu açılabilir. Bu iki taraf için de bir kazan-kazan durumudur. Taraflar alacaklarından ya da vereceklerinden biraz feragat edecek ve orta yolu bulacaktır. Bunun bir nevi pazarlık olduğunu söyleyebiliriz.

zorunlu arabulucu başvurusu

SONUÇ

Getirdiği birkaç önemli değişiklik dışında, yeni İş Mahkemeleri Kanunu tasarısının en önemli yeniliği elbette zorunlu arabuluculuk olacaktır.

Yukarıda detaylıca açıkladığım üzere, bu zorunlu arabuluculuğun iş davalarının azalması, kısa sürede sonuç alınması ve iki tarafın da kazanabilmesi bakımından çok doğru olduğuna inanıyorum. Tasarı yasalaştıktan ve ilgili yönetmelikler çıktıktan sonra yazımı güncelleyeceğim ve tasarının bu ilk haliyle, yürürlükteki son halini sizler için karşılaştıracağım.

NOT: Zorunlu arabuluculuk yasalaşmıştır ve yürürlük tarihi 01/01/2018 olarak belirlenmiştir. Bu tarihten itibaren işçiler için arabulucuya başvurmak artık zorunlu hale gelmiştir.

,
Mustafa Baysal
Mustafa Baysal
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığında üç yıldan uzun süre İş Müfettişi olarak görev yapan yazarın, İş Kanunu Sorunları adında bir kitabı bulunmaktadır. İşçi Dünyası'nın kurucusu da olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız, telefon ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.