2022 kapsamında engelli aylığı nasıl alınır ve ne kadardır?

Devlet, ihtiyaç sahiplerine yardım ederken, özel olarak korunması gereken kesimlere öncelik tanır. Bunlardan bir tanesi de engellilerdir. Muhtaç durumda bulunan engellilere 2022 sayılı kanun kapsamında bağlanan engelli aylığı (eski adıyla özürlü maaşı) nasıl alınır ve miktarı ne kadardır?

Kimler engelli maaşı alabilir?

Bunun ön şartı elbette engelli olunmasıdır. Ama bu durum tek başına yeterli olmaz. Engelli maaşı 2022 sayılı “65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun” hükümlerine göre bağlandığı için, özel şartlara da tabidir.

Bu şartlar şunlardır:

  • Alınan sağlık raporundaki engel oranının en az %40 olması
  • 18 yaşından büyük olunması
  • Engellinin çalışmaması ya da emekli olmaması
  • Nafaka bağlanmamış olması ya da bağlanabilecek durumda olmaması
  • Hanede kişi başına düşen aylık gelirin, asgari ücretin aylık net tutarının 1/3’ünden az olması (Yani kişinin muhtaç olduğunun SYDV tarafından tespit edilmesi)

Engelli aylığı için nereye başvurulur?

Engelli aylığı için valilikler ve kaymakamlıklar bünyesinde bulunan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarına (SYDV) başvurmak gerekir.

Engelli aylığı türleri neler?

2022 kapsamında ödenen 3 tür engelli aylığı vardır. Bunlar şu şekilde sıralanabilir:

  • Engelli aylığı
  • Başkasının yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyecek derecede engelli aylığı
  • 18 yaş altı engelli yakını aylığı

Bunlar için ödenecek maaş miktarlarını tek tek açıklayalım. Önce şu bilgiyi vermemiz işinize yarayacaktır.

 

2022 sayılı kanun kapsamında engelli maaşları belirlenirken, maaşlar GÖSTERGE üzerinden belirlenmiştir. Kanunda yazılı göstergeler ise sırasıyla 4860 ve 3240’tır.

tekerlekli sandalyede giden iki kişi

Ama her yıl bütçe kanunu ile bu göstergeler yükseltilmektedir. Yani hesaplamayı anlamaya çalışırken, 2022 üzerinden hesap yaparsanız yanılırsınız.

2018 yılı merkezi yönetim bütçe kanununun K cetvelinin IV-Diğer Ödemeler başlığının alt 5inci maddesine bakarsanız, bu göstergelerin sırasıyla 5253 ve 3502 olarak uygulanacağını görürsünüz.

Dolayısıyla, engelli aylıklarının miktarı hesaplanırken 5253 ve 3502 gösterge rakamlarının esas alınması gerekir.

Engelli aylığı miktarı

İlk engelli aylığı türü budur. Bunun için şu şartlar aranır:

  • Kişi 18 yaşını doldurmuş ancak 65 yaşını doldurmamış olmalıdır.
  • Sağlık raporunda engel oranı %40 ila 69 arasında olmalıdır.
  • İşkur’a kayıtlı olmalı ve talebine rağmen işe henüz yerleştirilmemiş olmalıdır.
  • Sosyal güvelik kapsamında olmamalı veya emekli maaşı almıyor olmalıdır.
  • Nafaka bağlanmamış olmalı ya da nafaka bağlanabilecek durumda olmamalıdır.
  • Muhtaç olduğu SYDV tarafından onaylanmış olmalıdır.

Bu şartlara tabi olup muhtaçlığı da tespit edilen engellilere, aylık 3502 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı, ilave %5 zam ile birlikte ödenmektedir. 2018 yılı ikinci altı ayı için bu rakam 433,68 TL’dir.

Başkasının yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyecek derecede engelli aylığı miktarı

İkinci engelli aylığı türü ise budur. Bu engelli aylığı için aranan şartlar şunlardır:

  • Kişi 18 yaşını doldurmuş olmalıdır (65 yaş üstü de olabilir).
  • Sağlık raporunda engel oranı en az %70 olmalıdır.
  • Sosyal güvelik kapsamında olmamalı veya emekli maaşı almıyor olmalıdır.
  • Nafaka bağlanmamış olmalı ya da nafaka bağlanabilecek durumda olmamalıdır.
  • Muhtaç olduğu SYDV tarafından onaylanmış olmalıdır.

Bu şartlara tabi olan engellilere ödenecek olan “muhtaç engelli aylığı” miktarı ise, aylık 5253 gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla çarpımı sonucunda bulunan tutarın %5 zamlı hali olan 650,52 TL’dir.

18 yaş altı engelli yakını aylığı miktarı

Yukarıdaki iki engellilik türünde de, 18 yaşını doldurmuş olma şartının arandığını gördük. Peki ama engelli olan ve muhtaç durumdaki vatandaş, 18 yaşını doldurmamışsa ne olacak?

Bu durumda, devreye 18 yaş altı engelli yakını aylığı girmektedir. Bu aylık için arana şartlar şunlardır:

  • Kişi 18 yaşını tamamlamamış olmalıdır.
  • Sağlık raporunda en az %40 engelli oranı bulunmalıdır.
  • Sosyal güvenlik kapsamında olmamalı veya emekli maaşı almıyor olmalıdır.
  • Kendisine bakmakla yükümlü olan kişilerin de sosyal güvencesi olmamalıdır.
  • Nafaka bağlanmamış olmalı ya da nafaka bağlanabilecek durumda olmamalıdır.
  • Muhtaç olduğu SYDV tarafından onaylanmış olmalıdır.
  • Bu engelli çocuğa fiilen bakılması gerekir.

Yukarıdaki şartları sağlayan bir engelli çocuğun fiilen bakımını üstlenen yakınına, 18 yaş altı engelli yakını aylığı bağlanır.

Anne baba boşanmışsa, engelli çocuk adına bu aylığı almaya yetkili olan kişi, çocuğun velayetini alan kişidir.

Boşanma, maaş bağlandıktan sonra gerçekleşmişse ve örneğin maaşı baba almaktayken, boşanma sonrası velayet anneye verilmişse, anne SYDV’ye giderek mahkeme kararını sunabilir ve maaşın kendisine ödenmesini isteyebilir.

18 yaş altı engelli aylığı 3502 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı, ilave %5 zam ile birlikte ödenmektedir. 2018 yılı ikinci altı ayı için bu rakam 433,68 TL’dir.

Engelli maaşı kaç ayda bir verilir?

Ülkemizde uzun yıllardır 3 ayda bir ödenen engelli maaşları, 2018 eylül ayından itibaren aylık ödenmeye başlanmıştır.

Engelli maaşı nereden alınır?

Bu maaşlar PTT aracılığıyla ödenmektedir. İlk engelli maaşı da sonrakiler de aynı şekilde PTT’den alınacaktır.

Engelli aylığı ne zaman kesilir?

Şu durumların varlığı halinde, engelli aylığı kesilecektir:

  • Engellinin ölümü
  • Engel oranının %40’ın altına düşmesi
  • Feragat (Aylık sahibinin bir dilekçe vererek, artık aylık almak istemediğini beyan etmesi)
  • 18 yaş engelli aylığı alanlar bakımından, engellinin 18 yaşını doldurması
  • 18 yaş altı engelli yakını maaşı alanın; engelliyle aynı yerde ikamet etmediğinin, etse bile ihmal ettiğinin ya da maaşı başka amaçlarla harcadığının tespit edilmesi
  • Engellinin Türk vatandaşlığından çıkarılması
  • Süreli raporu olanların, rapor bitim süresinden itibaren 1 YIL içinde yeni rapor vermemesi
  • İkametgahı değişen ve yeni bir SYDV kapsamına giren engellinin, 1 yıl içinde bu yeni SYDV’ye başvurmaması
  • Engelli aylığının 10 dönem boyunca arka arkaya alınmaması
  • Engellinin çalışmaya başlaması, emekli maaşı alması ya da muhtaçlık sınırının üstüne çıkarak muhtaçlığı yitirmesi

Engelli aylığı nasıl durdurulur?

Şu durumlarda ise engelli aylığı kesilmez; ama bir süreliğine dondurulur:

  • Aylık aldığı SYDV’den başka bir vakfın sınırları içine ikametgahın taşınması. 1 yıl içinde yeni vakfa başvurmak gerekir.
  • Süreli raporu biten engelli için, Sağlık Bakanlığı veri tabanından bilgi edinilemezse ve yeni rapor da verilmezse, engelli aylığı 1 yıl süreyle durdurulur.

Engelli aylığı başvurusu için hangi belgeler istenir?

Bu sorunun cevabını da engelli maaşının türüne göre cevaplamak gerekir. Buna göre;

  • Engelli aylığı başvurusunda, bizzat engelli tarafından başvuru yapılırsa sağlık raporu yeterlidir.
  • Başkasının yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyecek derecede engelli aylığı başvurusunda da, bizzat engelli tarafından yapılan başvuruda sağlık raporu yeterlidir.
  • 18 yaş altı engelli yakını aylığı başvurusunda; başvuran engelli çocuğun anne ya da babası ise sadece sağlık raporu yeterlidir. Başkası başvuracaksa, vesayet ya da velayet belgesi de sunulması gerekir.

Engelli maaşı hakkında özel bilgiler

Engelli aylıkları konusunda şu bilgiler de işinize mutlaka yarayacaktır:

  • Kendisi %40-69 aralığından engelli maaşı alan kişi, aynı zamanda 18 yaş altı çocuğu için de 18 yaş altı engelli yakını aylığı ALABİLİR.
  • Kendisi %70 ve üzeri raporla yani “Başkasının yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyecek derecede engelli aylığı” alan kimse, aynı zamanda 18 yaş altı çocuğu için de 18 yaş altı engelli yakını aylığı ALAMAZ.
  • 18 yaş altı engelli yakını alan kişi, engelliyle aynı adreste ikamet etmek ZORUNDADIR.
  • Nafaka alan kişi, hiçbir engelli aylığını alamaz.
  • Süreli raporun bitiminin ardından rapor oranı %40’ın altına ya da %70’in altına düşülürse, mutlaka ilgili SYDV’ye bildirim yapılması gerekir. Aksi takdirde, ödenen maaşlar ileride yasal faiziyle birlikte geri alınır.
  • 18 yaş altı engelli yakını maaşı, kişi 18 yaşını doldurunca kesilir. Ama bu durumda, 18 yaşını dolduran bu kişi bu kez de normal engelli aylığı almak için yine SYDV’ye başvurabilir.
  • PTT’ye gönderilen ve vatandaş tarafından alınmayan engelli aylıkları vakfa iade edilir. Bunlar daha sonra, vakıftan yazılı olarak talep edilebilir.
  • 2022 kapsamında alınan engelli maaşlarına haciz koyulamaz. Ama, kişinin nafaka borcu varsa, bunun için kesinti yapılabilir.
  • Engelli aylığı alan kişi işe başlarsa, durumu derhal SYDV’ye bildirmelidir.

SONUÇ

tekerlekli sandalyede giden yaşlı kadın

Çok detaylı olan engelli maaşı konusunu daha iyi anlamak için; öncelikle 2022 kapsamında ödenen 3 tür engelli maaşı olduğunu bilmeniz gerekir.

Bunlar; “Engelli aylığı”, “Başkasının yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyecek derecede engelli aylığı” ve “18 yaş altı engelli yakını aylığı”dır.

%40-69 arası engelli raporu gerektiren engelli aylığı ile 18 yaş altı engelli aylığı miktarı aynı olup 2018 yılı ikinci altı ayı için 433,68 TL’dir.

%70 ve üstü engel oranı gerektiren “Başkasının yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyecek derecede engelli aylığı” ise aynı dönem için 650,52 TL’dir.

SYDV’ler tarafından ödenen engelli maaşları, 2018 Eylül ayından itibaren aylık olarak ödenmektedir ve PTT aracılığıyla alınmaktadır.

Engelli maaşı alma şartlarına sahip olan vatandaşlarımızın veya yakınlarının, bu maaş için bulundukları yerdeki sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarına (SYDV) başvurması yeterlidir. Vakıf gerekli incelemeleri yapacak ve şartları taşıyanlara engelli maaşı bağlayacaktır.


İşçi Dünyası
Zeynel Abidin Özkale
İşçi Dünyası'nın editörü olan olan yazarın, İş ve Sosyal Güvenlik hukuku üzerine yazdığı diğer yazılarına buradan ulaşabilirsiniz.

Bir yorum yaz

E-posta hesabınız, telefon ve şehir bilgileriniz yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir.

Bu yazımızı, alttaki sosyal medyada hesaplarının birinden paylaşan ziyaretçilerimizin yorumları ÖNCELİKLE cevaplanmaktadır. Yorum yaptığınız kullanıcı adıyla Sosyal Medya kullanıcı adınızın aynı olması yeterlidir.